Xã Đông Hải (Cà Mau) tìm giải pháp ổn định diện tích, nâng sản lượng và giá trị nghề muối 

Trong bối cảnh kinh tế biển ngày càng giữ vai trò quan trọng, việc duy trì ổn định diện tích sản xuất, nâng cao năng suất và gia tăng giá trị sản phẩm muối đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với địa phương ven biển. Tại xã Đông Hải, tỉnh Cà Mau là vùng sản xuất muối trọng điểm của địa phương – nhiều giải pháp đang được đặt ra nhằm tháo gỡ khó khăn, khai thác hiệu quả tiềm năng và hướng tới phát triển bền vững nghề muối truyền thống.

 Nghề muối đối mặt nhiều khó khăn trong bảo vệ vùng sản xuất

Theo ông Võ Văn Bửu – Chủ tịch UBND xã Đông Hải, địa phương là một trong những vùng sản xuất muối trọng điểm của tỉnh, tập trung chủ yếu tại các khu vực ven biển có điều kiện tự nhiên thuận lợi. Nghề làm muối đã tồn tại từ lâu đời, gắn bó mật thiết với đời sống người dân, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và duy trì sinh kế truyền thống của cộng đồng ven biển; đồng thời mang đậm bản sắc văn hóa của cư dân địa phương.

Những năm gần đây, diện tích sản xuất muối trên địa bàn cơ bản được duy trì ổn định; sản lượng từng bước được cải thiện nhờ sự quan tâm đầu tư của Nhà nước cùng nỗ lực của diêm dân trong việc tiếp cận tiến bộ kỹ thuật, chuyển đổi dần từ phương thức thủ công sang bán cơ giới.

“Địa phương xác định nghề muối không chỉ là sinh kế truyền thống mà còn là một trong những ngành kinh tế quan trọng của vùng ven biển. Vì vậy, việc giữ ổn định diện tích sản xuất và nâng cao giá trị hạt muối luôn được chính quyền địa phương quan tâm, xem là nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển kinh tế nông nghiệp – nông thôn” - ông Võ Văn Bửu nhấn mạnh.

Một số mô hình sản xuất muối trải bạt, muối chất lượng cao đã được triển khai và bước đầu mang lại hiệu quả tích cực, giúp nâng cao năng suất, rút ngắn thời gian kết tinh và cải thiện chất lượng sản phẩm.

Tuy nhiên, dù có nhiều chuyển biến tích cực, giá trị sản xuất muối vẫn còn ở mức thấp so với tiềm năng. Thị trường tiêu thụ chưa ổn định, liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ còn hạn chế, khiến hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với nguồn lực và lợi thế sẵn có.

Đặc biệt, diện tích sản xuất muối tại một số khu vực có xu hướng thu hẹp do tác động của biến đổi khí hậu, mưa trái mùa, triều cường và sự chuyển dịch sang các mô hình sản xuất khác có lợi nhuận cao hơn.

Ở góc độ người trực tiếp sản xuất, nhiều diêm dân cũng đang chịu tác động rõ rệt của thời tiết bất lợi. Với hơn 40 năm gắn bó nghề muối, ông Nguyễn Văn Sang (thành viên Hợp tác xã Muối Công nghệ cao Đông Hải, ấp Trường Điền), cho biết mùa vụ năm nay gặp nhiều khó khăn do ảnh hưởng vụ mưa trái mùa của 2 ngày trong tháng 2, sản lượng muối dự báo giảm mạnh, khó đạt 50% so với các năm trước.

Theo ông Sang, trung bình 1–3 ngày mới có thể thu hoạch một lượng nhỏ muối, trong khi thời điểm xuất hiện nắng ổn định chưa xác định rõ, ảnh hưởng lớn đến kế hoạch sản xuất của các thành viên hợp tác xã. Thực tế này cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của nghề muối vào điều kiện thời tiết, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về đầu tư hạ tầng và ứng dụng kỹ thuật nhằm giảm thiểu rủi ro.

Bên cạnh đó, lãnh đạo xã Đông Hải cũng thẳng thắn nhìn nhận hệ thống hạ tầng phục vụ sản xuất muối vẫn còn thiếu và chưa đồng bộ, đặc biệt là giao thông nội đồng, thủy lợi và kho chứa, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng và khả năng tiêu thụ sản phẩm.

Ngoài ra, phương thức sản xuất của phần lớn diêm dân vẫn còn mang tính thủ công, việc ứng dụng khoa học – kỹ thuật, nhất là các công nghệ sản xuất muối sạch, muối chất lượng cao, còn hạn chế do thiếu nguồn vốn và hướng dẫn kỹ thuật đồng bộ.

Đồng bộ hạ tầng, ứng dụng kỹ thuật để nâng năng suất

Để giữ ổn định diện tích canh tác muối, theo Chủ tịch UBND xã Đông Hải, cần rà soát, điều chỉnh và hoàn thiện quy hoạch vùng sản xuất muối theo hướng ổn định lâu dài, phù hợp với điều kiện tự nhiên và định hướng phát triển kinh tế biển của tỉnh. 

Địa phương đang phối hợp với các ngành chuyên môn rà soát quy hoạch vùng sản xuất muối, đồng thời xây dựng cơ chế hỗ trợ nhằm giúp diêm dân yên tâm bám nghề. “Việc xác định rõ ranh giới vùng sản xuất muối tập trung là cơ sở quan trọng để đầu tư hạ tầng, tổ chức lại sản xuất và hạn chế tình trạng chuyển đổi tự phát sang các mô hình khác” - ông Võ Văn Bửu cho biết.

Theo ông Võ Văn Bửu, đầu tư hoàn thiện hệ thống hạ tầng được xác định là yếu tố then chốt. Thời gian tới, địa phương kiến nghị cấp trên quan tâm nâng cấp hệ thống giao thông nội đồng, thủy lợi, kênh dẫn và thoát nước theo hướng ô đê bao khép kín gắn với trạm bơm, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất ổn định và chủ động.

Song song đó, việc xây dựng hệ thống kho chứa và bãi tập kết muối đạt chuẩn được xem là yêu cầu cấp thiết nhằm giảm thất thoát sau thu hoạch và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thu mua, tiêu thụ.

Thực tiễn sản xuất cũng cho thấy nhu cầu hỗ trợ nguồn lực ban đầu cho các mô hình mới là rất cần thiết. Theo ông Nguyễn Văn Sang, các thành viên Hợp tác xã Muối Công nghệ cao Đông Hải mong muốn được ngành nông nghiệp xem xét hỗ trợ khoảng 10 đơn vị “bạc ngỗng”, tương đương khoảng 50 triệu đồng, để xây dựng mô hình thí điểm sản xuất trong hợp tác xã.

Theo đề xuất, nguồn hỗ trợ này sẽ được sử dụng để triển khai mô hình sản xuất mẫu, chứng minh hiệu quả về năng suất và chất lượng, từ đó làm cơ sở nhân rộng cho các hộ dân trong khu vực học tập, áp dụng. Việc hỗ trợ kịp thời về nguồn lực và vật tư được kỳ vọng sẽ giúp hợp tác xã vượt qua giai đoạn khó khăn, ổn định sản xuất và duy trì nghề muối truyền thống tại địa phương.

Một trong những hướng đi quan trọng khác là đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học – kỹ thuật vào sản xuất, mở rộng mô hình muối trải bạt, muối sạch và muối chất lượng cao nhằm tăng năng suất, rút ngắn thời gian sản xuất và giảm phụ thuộc vào điều kiện thời tiết.

Tổ chức lại sản xuất, xây dựng chuỗi liên kết nâng giá trị nghề muối

Bên cạnh việc nâng cao năng suất, việc tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết được xác định là yêu cầu cấp thiết. Theo ông Võ Văn Bửu, phát triển các hợp tác xã, tổ hợp tác sản xuất muối là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng khả năng liên kết với doanh nghiệp.

“Khi người dân tham gia vào các mô hình hợp tác, việc áp dụng đồng bộ kỹ thuật và ký kết hợp đồng tiêu thụ sẽ thuận lợi hơn, góp phần ổn định đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm” - ông Bửu nhấn mạnh.

Địa phương cũng khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư vào lĩnh vực thu mua, chế biến và tiêu thụ muối, từng bước hình thành chuỗi liên kết bền vững từ sản xuất đến tiêu thụ. Việc đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm như muối tinh, muối i-ốt, muối phục vụ chế biến thực phẩm và công nghiệp được xem là hướng đi quan trọng nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.

Song song đó, việc xây dựng thương hiệu muối Đông Hải gắn với truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và hoạt động quảng bá sản phẩm được kỳ vọng sẽ nâng cao vị thế của sản phẩm muối địa phương trên thị trường.

Giữ ổn định diện tích canh tác, nâng cao sản lượng và gia tăng giá trị sản xuất muối Đông Hải không chỉ mang ý nghĩa phát triển kinh tế mà còn góp phần bảo tồn nghề truyền thống và bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân ven biển.

Ông Võ Văn Bửu - Chủ tịch UBND xã Đông Hải khẳng định, với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và sự chủ động của người dân, nghề muối Đông Hải vẫn còn nhiều dư địa phát triển trong thời gian tới. “Địa phương kỳ vọng thông qua việc triển khai đồng bộ các giải pháp từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng đến ứng dụng khoa học – kỹ thuật và xây dựng thương hiệu, hạt muối Đông Hải sẽ từng bước nâng cao giá trị, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế biển của tỉnh Cà Mau” – ông Bửu bày tỏ.

Trọng Nghĩa