Vụ thành lập công ty có vốn điều lệ "khủng", quyền hạn và trách nhiệm của doanh nghiệp?

Tư vấn pháp lý số 11: Bảy điểm mới của Nghị định 09/2018/NĐ-CP

Tư vấn pháp lý số 7: Hành lang pháp lý bảo hộ nhà thầu xây dựng

Ngày 26/11/2014, Luật Doanh nghiệp sửa đổi đã được Quốc hội biểu quyết thông qua thay thế cho Luật Doanh nghiệp năm 2005, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2015. Một trong những điểm thay đổi nổi bật của Luật Doanh nghiệp 2014 là những quy định liên quan đến vốn điều lệ cũng như thủ tục góp vốn và đăng ký thay đổi vốn điều lệ.

Những quy định này đã xử lý được bất cập về tình trạng vốn “ảo”, vốn “khống” hay những tranh chấp giữa các thành viên, cổ đông công ty về tỷ lệ góp vốn, tỷ lệ sở hữu cổ phần trong công ty. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy hiện nay có rất nhiều doanh nghiệp, nhà đầu tư chưa nắm được bản chất của vốn điều lệ dẫn đến bối rối trong việc đăng ký vốn điều lệ khi thành lập hay các trường hợp vi phạm pháp luật về góp vốn.

Để giúp cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư có cái nhìn rõ hơn về vấn đề này, Pháp luật Plú đã mời đến trường quay Luật sư Nguyễn Trinh Đức đến từ công ty Luật TNHH IPIC, mời quý vị cùng theo dõi.

PV: Thời gian gần đây dư luận đang xôn xao về việc có một doanh nghiệp đăng ký thành lập với số vốn điều lệ “khủng” 144.000 tỷ đồng, không biết Luật sư có nghe về việc này chưa?

Luật sư Nguyễn Trinh Đức - Công ty Luật TNHH IPIC: Vâng tôi có biết về việc này. Theo Báo cáo tình hình đăng ký doanh nghiệp tháng 1 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, vốn đăng ký bình quân doanh nghiệp thành lập mới tháng 1/2020 đã tăng đột biến vì một doanh nghiệp mới lập với số vốn 144.000 tỷ đồng (tương đương gần 6,5 tỷ USD)

Đây là số vốn khủng tương đương với tổng vốn điều lệ của 4 ngân hàng lớn Agribank, BIDV, Vietcombank và Vietinbank cộng lại và lớn hơn vốn điều lệ của Viettel (hiện khoảng 141.000 tỷ đồng) thậm chí là gấp 4 lần vốn điều lệ của Công ty cổ phần Tập đoàn Vingroup (hơn 34.000 tỷ đồng).

Xét trong bối cảnh thực tế nước ta hiện nay thì nếu doanh nghiệp này góp đủ vốn đã đăng ký thì đây thực sự là một “siêu doanh nghiệp”.

PV: Vâng, nhưng qua nguồn tin mà phóng viên của chúng tôi tìm hiểu thì có những điều rất lạ ở doanh nghiệp này, từ việc công ty chỉ có 3 thành viên góp vốn là cá nhân, trụ sở công ty nằm trong ngôi nhà riêng tại một con ngõ nhỏ của quận Hoài Đức, cho đến việc một trong ba cổ đông, người cam kết góp 43.200 tỷ đồng (tương ứng tỷ lệ sở hữu 30% vốn) thì lại trả lời rằng bà đang không hề biết về việc này, chỉ cho mượn tên để thành lập doanh nghiệp chứ không có tiền để góp vốn .

Và cũng từ sự việc này dấy lên mối quan tâm của dư luận về vấn đề pháp lý trong việc đăng ký vốn điều lệ của doanh nghiệp, xin luật sư cho biết ý kiến của mình về vấn đề này.

Luật sư Nguyễn Trinh Đức - Công ty Luật TNHH IPIC: Trước hết tôi phải khẳng định rằng, việc doanh nghiệp đăng ký số vốn điều lệ lên tới 144.000 tỷ đồng tuy là bất thường nhưng vẫn hợp pháp.

Và câu chuyện đăng ký mức vốn như nào là phù hợp thì vẫn là nỗi trăn trở của khá nhiều nhà đầu tư khi quyết định thành lập doanh nghiệp.

Để mọi người hiểu rõ hơn về vấn đề tính pháp lý của việc đăng ký và góp vốn, và có thêm kiến thức chuyên môn để lựa chọn được mức vốn phù hợp với hoạt động kinh doanh của mình, trong buổi chia sẻ ngày hôm nay, tôi xin nói đến 4 vấn đề pháp lý mà theo quan điểm của tôi đây là các vấn đề mà các doanh nghiệp, nhà đầu tư cần quan tâm.

• Thế nào là vốn điều lệ?
• Mức vốn điều lệ?
• Thời hạn góp vốn? Trách nhiệm pháp lý và phương án khi không góp/ góp không đủ vốn. Vai trò của vốn điều lệ?

Theo quy định tại Khoản 29 Điều 5 Luật doanh nghiệp 2014, Vốn điều lệ là tổng giá trị tài sản do các thành viên đã góp hoặc cam kết góp khi thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh; là tổng giá trị mệnh giá cổ phần đã bán hoặc đã được đăng ký mua khi thành lập doanh nghiệp đối với công ty cổ phần.

Tài sản góp vốn có thể là Đồng Việt Nam, ngoại tệ tự do chuyển đổi, vàng, giá trị quyền sử dụng đất, giá trị quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, bí quyết kỹ thuật, các tài sản khác có thể định giá được bằng Đồng Việt Nam.

PV: Vậy còn về mức vốn điều lệ thì pháp luật quy định như thế nào thưa Luật sư?

Luật sư Nguyễn Trinh Đức - Công ty Luật TNHH IPIC: Hiện tại luật không quy định doanh nghiệp phải có bao nhiêu vốn tối thiểu và tối đa trừ doanh nghiệp kinh doanh những ngành nghề bắt buộc phải có vốn pháp định tối thiểu.

Thực tế trong quá trình nhiều năm làm nghề, tôi biết có nhiều đơn vị doanh nghiệp đã đăng ký mức vốn điều lệ là 1-2 triệu đồng, điều này hoàn toàn pháp luật không cấm. Và, các nhà đầu tư thì chia sẻ với tôi rằng họ cho rằng “Vốn điều lệ thấp tương đương trách nhiệm pháp lý thấp”. Do vậy, họ đăng ký mức vốn tối thiểu để giảm thiểu rủi ro về trách nhiệm pháp lý phải chịu.

Tôi cũng từng thấy, trong chương trình Shark Tank Việt Nam, có một bạn thanh niên đến gọi vốn đầu tư và mục tiêu quy mô kinh doanh của công ty bạn đưa ra khá lớn trong khi vốn điều lệ bạn ấy đã đăng ký cho công ty mình là 2 triệu đồng, khi được hỏi bạn ấy trả lời rằng lúc thành lập công ty mọi người bảo chỉ cần 2 triệu là thành lập được rồi.

Trước đây, Luật doanh nghiệp 2005 quy định: “Vốn pháp định là số vốn tối thiểu phải có theo quy định của pháp luật để thành lập doanh nghiệp”. Tuy nhiên, Luật doanh nghiệp 2014 đã bỏ việc xác định vốn pháp định với mục đích hiện thực hóa quyền tự do kinh doanh tất cả các ngành nghề mà pháp luật không cấm.

Và chúng ta có thể thấy được quy định về vốn pháp định giờ nằm trong các văn bản quy định điều kiện kinh doanh của một số ngành nghề cụ thể. Đối với các ngành nghề kinh doanh có điều kiện về vốn pháp định thì các bạn lưu ý khi đăng ký doanh nghiệp vốn điều lệ đăng ký của doanh nghiệp cần bằng hoặc lớn hơn so với vốn pháp định.

PV: Vâng thưa luật sư theo tôi thấy có phải khi Pháp luật cởi mở hơn rồi thì lời giải cho bài toán kinh doanh phải tự đến từ chính các doanh nghiệp, các nhà đầu tư không ạ? Và Luật sư có thấy có trường hợp nào mà cơ quan nhà nước không cấp hoặc gây khó dễ cho nhà đầu tư trong việc cấp Giấy phép đăng ký doanh nghiệp do số vốn điều lệ mà doanh nghiệp đã đăng ký không?

Luật sư Nguyễn Trinh Đức - Công ty Luật TNHH IPIC: Đúng vậy, Doanh nghiệp có thể đăng ký bao nhiêu vốn điều lệ trong giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp là tùy theo loại hình, quy mô dự định kinh doanh và điều kiện về tài sản có thể góp vốn của cá nhân tham gia kinh doanh.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng nên lưu ý cân đối mức vốn điều lệ để đủ kinh phí trang trải cho quá trình hoạt động kinh doanh của công ty, hay lập dự phòng rủi ro trong những năm đầu tiên hoạt động chưa hiệu quả.

Và cũng có thể thấy thực tế rằng Cơ quan cấp phép kinh doanh có thể từ chối cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp nếu xem xét thấy doanh nghiệp đăng ký mức vốn khiến cho hoạt động kinh doanh không khả thi.

PV: Vâng đấy là về mức vốn, vậy còn về bằng chứng của việc góp vốn thì sao, làm thế nào để biết doanh nghiệp đã góp đủ số vốn đã cam kết hay chưa thưa Luật sư?

Luật sư Nguyễn Trinh Đức - Công ty Luật TNHH IPIC: Theo quy định tại Điều 48, 74, 112 Luật doanh nghiệp 2014, thì thời hạn góp vốn/ thanh toán cổ phần đủ và đúng loại tài sản như đã cam kết/đăng ký mua khi đăng ký thành lập doanh nghiệp nói chung là trong thời hạn 90 ngày, kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

Đối với công ty trách nhiệm hữu hạn thành lập trước ngày 01/7/2015, thời hạn góp vốn thực hiện theo quy định tại Điều lệ công ty.

Pháp luật đã có quy định về thời hạn góp vốn, về trách nhiệm góp đủ và đúng số vốn đã cam kết của các thành viên, về trách nhiệm và mức xử phạt trong trường hợp các doanh nghiệp không góp vốn như đã cam kết, tuy nhiên theo quan điểm của tối bằng chứng ghi nhận quyền sở hữu phần vốn góp của thành viên là một vấn đề không rõ ràng theo Luật doanh nghiệp 2005 và vẫn tiếp tục không rõ ràng theo Luật doanh nghiệp 2014.

Chẳng hạn, quy định chỉ khi góp vốn vào doanh nghiệp khác hoặc nhận góp vốn của doanh nghiệp khác mới phải sử dụng hình thức thanh toán không dùng tiền mặt.(nghĩa là doanh nghiệp A mua vốn góp hoặc cổ phần của doanh nghiệp B). Còn khi cá nhân góp vốn điều lệ có thể góp bằng Chuyển khoản hoặc Tiền mặt đều được – Theo Thông tư 09/2015 có hiệu lực thi hành từ ngày 17/03/2015 và Công văn 786/TCT-CS ngày 1/3/2016 của Tổng cục Thuế v/v chính sách thuế. Do vậy, khó có thể kiểm soát được việc các bên liệu đã góp đúng đủ số vốn cam kết trong thời hạn quy định hay chưa.

Tuy nhiên, tôi cho rằng pháp luật cũng rất linh hoạt, khéo léo khi có những cơ chế để ràng buộc giữa quyền lợi và trách nhiệm của các bên tương ứng với số vốn góp. Theo quan điểm của tôi, vốn góp cơ sở cho việc phân chia quyền, lợi ích và nghĩa vụ giữa các thành viên, cổ đông trong công ty do đó tính chất này cũng góp phần gia tăng trách nhiệm của cá nhân, doanh nghiệp trong việc góp vốn. Anh muốn che dấu việc góp không đủ/ chưa đủ số vốn đã cam kết thì anh phải chịu trách nhiệm với cả phần nghĩa vụ tương đương với số vốn đã đăng ký góp mặc dù anh chưa góp hay không góp, liên quan đến các khoản nợ nếu có và tôi tin rằng nhiều người sẽ không dám mạo hiểm với điều này.

PV: Vậy nếu doanh nghiệp không góp đủ số vốn đã cam kết trong thời hạn quy định thì sẽ như thế nào thưa Luật sư?

Luật sư Nguyễn Trinh Đức - Công ty Luật TNHH IPIC: Tùy từng loại hình công ty mà pháp luật quy định về xử lý việc chưa góp hoặc chưa góp đủ số vốn đã cam kết sau thời hạn quy định.

Về phía thành viên góp vốn/ mua cổ phần, sau thời hạn quy định mà vẫn có thành viên chưa góp hoặc chưa góp đủ số vốn đã cam kết thì thành viên chưa góp vốn theo cam kết đương nhiên không còn là thành viên của công ty, thành viên chưa góp vốn đủ phần vốn góp như đã cam kết có các quyền tương ứng với phần vốn góp đã góp.

Về phía doanh nghiệp, họ phải thực hiện điề đăng ký điều chỉnh vốn điều lệ bằng giá trị số vốn thực góp trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày cuối cùng phải góp đủ vốn điều lệ

Ngoài ra, kê khai khống vốn điều lệ, không góp đủ số vốn điều lệ như đã đăng ký; cố ý định giá tài sản góp vốn không đúng giá trị là các hành vi bị nghiêm cấm theo quy định của pháp luật, nếu vi phạm doanh nghiệp và thành viên góp vốn sẽ bị xử phạt. Theo nghị định 155/2013/NĐ-CP có HL: 1/1/2014 Tại Điều 23. Vi phạm các quy định về thành lập doanh nghiệp thì:

• Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau:
• b) Không góp đúng hạn số vốn đã đăng ký.
• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi không góp đủ số vốn như đã đăng ký.
• Phạt tiền từ 25.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau:

a) Cố ý định giá tài sản góp vốn không đúng giá trị thực tế;

PV: Vậy theo Luật sư, vai trò của vốn điều lệ là gì?

Luật sư Nguyễn Trinh Đức - Công ty Luật TNHH IPIC: Một trong những ý nghĩa lớn nhất của vốn điều lệ là cơ sở để xác định tỷ lệ phần vốn góp hay sở hữu cổ phần của thành viên, cổ đông trong công ty. Thông qua đó làm cơ sở cho việc phân chia quyền, lợi ích và nghĩa vụ giữa các thành viên, cổ đông trong công ty.

Cụ thể, thành viên, cổ đông chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp, trừ một số trường hợp quy định tại Luật Doanh nghiệp.

Đồng thời, Luật Doanh nghiệp cũng quy định thành viên, cổ đông có số phiếu biểu quyết tương ứng với phần vốn góp cũng như được chia lợi nhuận tương ứng với phần vốn góp sau khi công ty đã nộp đủ thuế và hoàn thành các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật.

Có thể nói rằng việc Luật Doanh nghiệp năm 2014 đã thay đổi bản chất của vốn điều lệ trở thành vốn thực góp đã xử lý được những bất cập về vốn “ảo” cũng như tạo ra cơ sở pháp lý để doanh nghiệp có thể điều chỉnh được vốn điều lệ về đúng với số vốn thực góp trong quá trình hoạt động.

Về phía các doanh nghiệp, số vốn điều lệ về mặt pháp lý là Cơ sở quan trọng đảm bảo sự tồn tại tư cách pháp nhân của một doanh nghiệp trước pháp luật, có ý nghĩa trong việc xác lập địa vị pháp lý và nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Thông tin về vốn điều lệ được công bố công khai sẽ là một trong những thông tin đảm bảo cho doanh nghiệp của bạn khi tham gia hoạt động thương mại trên thị trường, cũng như tạo nên niềm tin về phía đối tác, khách hàng. Đặc biệt đối với những doanh nghiệp mới thành lập, không có quá nhiều yếu tố để đánh giá năng lực của mình trên thị trường thì vốn điều lệ sẽ là cơ sở quan trọng để cho thấy khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp

Về phía đối tác hay bên thứ ba thì vốn điều lệ của doanh nghiệp cũng đóng một vai trò quan trọng, đặc biệt là trong những giao dịch lớn, cho thấy trách nhiệm tối đa của doanh nghiệp đó đối với nghĩa vụ có thể phát sinh. Việc doanh nghiệp góp không đủ số vốn như đã cam kết, hoặc mức vốn điều lệ của doanh nghiệp đã đăng ký quá thấp so với quy mô của sự hợp tác thì khả năng lớn sẽ dẫn đến nhiều rủi ro cho đối tác là bên thứ ba khi hợp tác kinh doanh, đặc biệt khi phát sinh tranh chấp.

PV: Vâng xin cảm ơn Luật sư!