Từ 1/7/2025: Quyền lợi thai sản mở rộng bao gồm cả BHXH tự nguyện

BHXH tự nguyện thêm chế độ trợ cấp thai sản

Trợ cấp thai sản là một trong những chế độ mới được bổ sung tại Luật Bảo hiểm xã hội 2024 từ 01/7/2025.

Theo đó, căn cứ Luật mới, khi tham gia bảo hiểm tự nguyện, người tham gia có thể được hưởng các chế độ sau đây: Trợ cấp thai sản; Chế độ hưu trí; Chế độ tử tuất.

Trước đây, người tham gia BHXH tự nguyện chỉ được hưởng hưu trí và tử tuất.

Vợ nội trợ được hưởng thai sản khi chồng đóng BHXH tự nguyện

Tại Điều 94 Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 quy định, lao động nam có vợ sinh con cũng được hưởng trợ cấp thai sản.

Như vậy, không bắt buộc vợ phải tham gia BHXH, chỉ cần chồng tham gia BHXH tự nguyện thì vợ cũng sẽ được hưởng chế độ thai sản.

Mức trợ cấp thai sản được hưởng là 02 triệu đồng/con theo Điều 95 Luật BHXH 2024.

Theo đó, các đối tượng và điều kiện được hưởng trợ cấp thai sản được quy định như sau:

Thứ nhất, đối tượng đã có thời gian đóng BHXH tự nguyện hoặc vừa có thời gian đóng BHXH bắt buộc, vừa đóng BHXH tự nguyện từ đủ 06 tháng trở lên trong 12 tháng trước khi sinh con được hưởng trợ cấp thai sản khi thuộc 01 trong các trường hợp sau:

- Lao động nữ sinh con.

- Lao động nam có vợ sinh con.

* Trường hợp cả chồng và vợ đều tham gia BHXH: Chỉ 01 trong hai được nhận trợ cấp thai sản

* Trường hợp cả 2 đều vừa đủ điều kiện hưởng trợ cấp thai sản trong BHXH tự nguyện, vừa đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản trong BHXH bắt buộc: Chỉ được hưởng chế độ thai sản trong BHXH bắt buộc.

Thứ hai, vợ tham gia BHXH mà chết sau khi sinh con: Cha/người trực tiếp nuôi dưỡng được hưởng trợ cấp thai sản.

Thứ ba, vợ đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản trong BHXH bắt buộc, chồng đủ điều kiện hưởng trợ cấp thai sản trong BHXH tự nguyện: Vợ được hưởng chế độ thai sản trong BHXH bắt buộc, chồng được hưởng trợ cấp thai sản trong BHXH tự nguyện.

Thứ tư, chồng đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản trong BHXH bắt buộc, vợ đủ điều kiện hưởng trợ cấp thai sản trong BHXH tự nguyện: Chồng được hưởng chế độ thai sản trong BHXH bắt buộc, vợ được hưởng trợ cấp thai sản trong BHXH tự nguyện.

Tăng thời gian nghỉ cho chồng khi vợ sinh

Trước đây, lao động nam chỉ được nghỉ tối đa 30 ngày kể từ ngày vợ sinh.

Tuy nhiên, từ 01/7/2025, những ngày nghỉ việc hưởng chế độ thai sản phải trong khoảng thời gian 60 ngày kể từ ngày vợ sinh con.

Theo đó, trong 60 ngày kể từ khi vợ sinh con, lao động nam tham gia BHXH bắt buộc được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản với thời gian như sau:

- 05 ngày làm việc khi vợ sinh thường.

- 07 ngày làm việc khi vợ sinh con cần phẫu thuật hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi.

- 10 ngày làm việc khi vợ sinh đôi. Lao động nam sẽ được nghỉ thêm 03 ngày (tức 13 ngày) cho mỗi con tính từ con thứ 03 trở đi trong trường hợp sinh ba trở lên.

- 14 ngày làm việc khi vợ sinh đôi phải phẫu thuật. Trường hợp sinh 03 trở lên phải phẫu thuật thì được nghỉ thêm 03 ngày cho mỗi con tính từ con thứ 03 trở đi.

Trường hợp người lao động nghỉ nhiều lần thì ngày bắt đầu nghỉ việc của lần cuối cùng phải trong khoảng thời gian 60 ngày đầu kể từ ngày vợ sinh con và tổng thời gian nghỉ việc hưởng chế độ thai sản không quá thời gian quy định.

Lưu ý: Người chồng có thể xin nghỉ nhiều hơn thời gian kể trên nhưng không được tính hưởng thai sản bằng cách xin nghỉ phép năm hoặc xin nghỉ không lương.

Mọi trường hợp phá thai đều được hưởng chế độ thai sản

Căn cứ Điều 52 Luật Bảo hiểm xã hội mới, thời gian nghỉ việc hưởng chế độ khi sẩy thai, phá thai, thai chết lưu được quy định như sau:

- Tối đa 10 ngày: Thai dưới 05 tuần tuổi.

- Tối đa 20 ngày: Thai từ 05 tuần tuổi đến dưới 13 tuần tuổi.

- Tối đa 40 ngày: Thai từ 13 tuần tuổi đến dưới 22 tuần tuổi.

- 120 ngày nếu thai từ 22 tuần tuổi trở lên.

Như vậy, khi người lao động sử dụng các biện pháp can thiệp y tế nhằm chấm dứt sự phát triển của thai nhi (được hiểu đơn giản là trường hợp phá thai) cũng sẽ được hưởng chế độ thai sản, dù đó là phá thai bệnh lý hay ngoài ý muốn.

Trước ngày 1/7/2025, cơ quan Bảo hiểm xã hội chỉ giải quyết chế độ thai sản đối với người lao động trong trường hợp sẩy thai, nạo, hút thai, thai chết lưu hoặc phá thai vì lý do bệnh lý.

Nghỉ thai sản đủ 6 tháng nếu con mất sớm

Theo khoản 2 Điều 52 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, lao động nữ mang thai từ đủ 22 tuần tuổi trở lên đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản mà bị sảy thai, phá thai, thai chết trong tử cung, thai chết trong khi chuyển dạ thì lao động nữ và người chồng được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản.

Có nghĩa vợ vẫn được nghỉ đủ 06 tháng, chồng vẫn được nghỉ chăm vợ và hai vợ chồng đều được hưởng chế độ thai sản như bình thường.

Ngoài ra, cũng theo Luật mới, khoản 4 Điều 53, trường hợp lao động nữ mang thai đôi trở lên mà khi sinh nếu có thai chết trong tử cung, thai chết trong khi chuyển dạ thì thời gian nghỉ việc hưởng chế độ thai sản và trợ cấp một lần khi sinh con được tính theo số thai bao gồm cả con sống, con chết và thai chết.

Tăng nghỉ khám thai: 2 ngày/lần, tối đa 5 lần

Trước đây, mỗi lần khám thai, lao động nữ được nghỉ 1 ngày (trường hợp đặc biệt 2 ngày). Từ 01/7/2025, số ngày nghỉ tối đa tăng lên 2 ngày/lần, không phân biệt hoàn cảnh.

Trợ cấp một lần khi sinh con sẽ tính theo mức tham chiếu

Theo khoản 4 Điều 58 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, mức trợ cấp một lần khi sinh con, nhận con nhờ mang thai hộ hoặc nhận nuôi con nuôi dưới 6 tháng tuổi sẽ được tính bằng hai lần mức tham chiếu tại thời điểm người lao động sinh hoặc nhận con.

Tương tự, mức hưởng cho mỗi ngày nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau thai sản cũng được quy định tại Điều 60 của Luật này là 30% mức tham chiếu.

Khoản 13 Điều 141 Luật Bảo hiểm xã hội quy định: khi mức lương cơ sở chưa bị bãi bỏ, mức tham chiếu sẽ bằng mức lương cơ sở. Trường hợp mức lương cơ sở bị bãi bỏ, mức tham chiếu được quy định không thấp hơn mức lương cơ sở đang áp dụng tại thời điểm đó.

Hiện nay, theo Nghị định 73/2024/NĐ-CP, mức lương cơ sở đang được áp dụng là 2,34 triệu đồng/tháng.

Những sửa đổi có hiệu lực từ 01/7/2025 đánh dấu bước tiến quan trọng, giúp thu hẹp khoảng cách về quyền lợi giữa lao động chính thức và lao động phi chính thức, bảo đảm xã hội chăm sóc toàn diện cho người lao động trong quá trình mang thai, sinh con, và các tình huống bất trắc.