Trường Đại học xây dựng trường phổ thông, cần phải giải trình với Bộ Giáo dục và Đào tạo

Luật Giáo dục hiện hành cũng như Luật Giáo dục sửa đổi có hiệu lực từ 1/7/2020 đều quy định rõ: “Giáo dục ĐH đào tạo trình độ Đại học, trình độ Thạc sĩ và trình độ Tiến sĩ”.

Tuy nhiên, nhiều năm nay, ở một số địa phương vẫn tồn tại mô hình trường phổ thông trong trường ĐH, đã gây ra nhiều ý kiến trái chiều.

Thực tế, các trường phổ thông trong trường ĐH được xác định loại hình là trường công lập nhưng lại được tuyển sinh và thu học phí như trường tư thục.

Và mùa tuyển sinh đang đến, việc tồn tại mô hình trường phổ thông trong trường ĐH đang nhận được nhiều sự quan tâm của các bậc phụ huynh, chuyên gia giáo dục.

Báo Pháp luật Việt Nam đã có cuộc trao đổi với chuyên gia giáo dục nổi tiếng Bùi Khánh Nguyên về vấn đề này.

Trường Đại học vươn mình sang “phân khúc” giáo dục phổ thông là méo mó

Mô hình trường Đại học đào tạo phổ thông có ở nhiều nước như Hàn Quốc, Hoa Kỳ, …tuy nhiên, hầu hết đều là trường tư thục. Còn trong hệ thống Luật giáo dục Việt Nam, không có mô hình này. Ông nhận thấy như thế nào về việc các trường Đại học ở Việt Nam mở hệ phổ thông đào tạo?

Ở Mỹ cũng có các trường ĐH công lập có trường phổ thông, thường chỉ tập trung ở cấp trung học phổ thông để chuẩn bị cho học sinh vào ĐH, như University of Texas at Austin, University of Missouri, University of Nebraska, University of Arizona...

Tôi nhận thấy rằng, các trường ĐH khi tồn tại khối phổ thông thường cần có mục tiêu cụ thể: Vì sao trường ĐH phải có thêm cấp học phổ thông?

Ví dụ, các trường thành viên ở trường ĐH Quốc gia của Việt Nam có truyền thống đào tạo các ngành khoa học cơ bản.

Do vậy, việc mở các cấp học phổ thông chuyên để đào tạo học sinh có năng khiếu về khoa học cơ bản, tận dụng thế mạnh về nghiên cứu của lực lượng giảng viên ĐH để dạy cho học sinh cấp phổ thông.

Mô hình phổ thông chuyên trong trường ĐH có bề dày lịch sử, và ở mức độ nào đó đã chứng tỏ nhiều ưu điểm khi tạo ra môi trường học kết hợp nghiên cứu, thích hợp cho nhóm học sinh có năng lực học tập vượt trội và có đam mê nghiên cứu chuyên sâu các môn khoa học cơ bản, từ sớm.

Nhiều ý kiến cho rằng, tồn tại mô hình này thì các trường phổ thông tư thục sẽ khó cạnh tranh với trường công lập?

Tôi không nghĩ vậy. Tôi cho rằng các trường tư thục muốn hình thành hệ Chuyên để dạy cho học sinh cũng tốt, nếu có những học sinh thích học chuyên và lại thích những ưu điểm của trường dân lập, như linh hoạt về chương trình, cơ sở vật chất có thể tốt hơn, sĩ số lớp học nhỏ hơn... so với trường công lập.

Theo tôi, nên khuyến khích các trường công và tư thử nghiệm nhiều mô hình, miễn là mô hình đó có cơ sở khoa học, người học có nhu cầu. Các trường cần phải cạnh tranh dựa trên thực lực và dựa vào thế mạnh cốt lõi của mình.

Ví dụ, ở trường tư, có lợi thế là sĩ số nhỏ, chương trình học có thể thay đổi linh hoạt, tự do tuyển dụng và sa thải giáo viên để xây dựng đội ngũ theo yêu cầu công việc, có thể trả lương cao để thu hút giáo viên tài năng, có khả năng đầu tư cơ sở vật chất theo khả năng và tham vọng của mình...

Còn ở trường công, thì có lợi thế có truyền thống lâu dài, được cấp ngân sách để hoạt động...

Có trường THPT Chuyên có thể hoạt động méo mó, tuyển sinh vượt chỉ tiêu,… vậy có phải có nhóm lợi ích, làm kinh tế không, thưa ông?

Theo tôi, nếu trường công vẫn hoạt động theo mô hình phi lợi nhuận thì lợi nhuận có được có thể tái đầu tư phát triển trường thay vì được tìm cách chia cho đội ngũ lãnh đạo, Ban giám hiệu... thì vẫn nên khuyến khích các trường được hoạt động để phục vụ nhu cầu người học theo cơ chế cung - cầu.

Còn nếu mô hình nào có chi phí thấp hơn mà chất lượng cao hơn thì sẽ được người học lựa chọn. Tuy nhiên, nếu trường công lập sử dụng ngân sách, sử dụng cơ sở vật chất công ích để tăng cường tuyển sinh, thu học phí làm lợi cho một nhóm lợi ích thì cần phải được kiểm soát, ngăn chặn.

Ngoài ra, các trường ĐH cũng cần xác định rõ mục tiêu, là trường học tập trung vào đào tạo ĐH và nghiên cứu là chủ yếu, không phải vươn mình sang "phân khúc" giáo dục phổ thông để phục vụ thị trường, làm kinh tế, tăng nguồn thu... cho Đại học. Vì như vậy là méo mó, là thoát ly khỏi sứ mệnh của một ĐH.

Trường Đại học vươn xuống cấp phổ thông là dấu hiệu bất thường

Có thông tin cho rằng, có trường Đại học công lập sử dụng quỹ đất, các tòa nhà cho sinh viên Đại học và nghiên cứu khoa học để xây dựng thành các trường phổ thông. Theo ông, như vậy các trường Đại học này đã phá vỡ quy hoạch của trường Đại học hay không?

Tôi nghĩ việc này phải được thực hiện đúng quy định. Trường học xây dựng trường phổ thông để làm gì? Điều đó phải được thuyết minh, giải trình làm rõ.

Các ĐH công lập có nghĩa vụ phải giải trình điều này với Bộ Giáo dục & Đào tạo, cơ quan quản lý chung về giáo dục. Trừ một số trường Sư phạm có trường phổ thông thực nghiệm, thực hành sư phạm.

Tôi cho rằng, việc các trường ĐH vươn xuống cấp phổ thông một cách đại trà là một dấu hiệu bất thường.

Sinh viên của trường ĐH cần đi thực hành ở nhiều nơi,…với các mô hình khác nhau thì sinh viên mới phát triển, mới có sáng tạo tốt được. Vậy, trường Đại học dùng hệ phổ thông để làm nơi thực hành cho sinh viên của trường ĐH là đúng hay không?

Tôi cho rằng điều này chỉ đúng một phần với các trường Sư phạm, nhưng một trường Đại học mở ra trường phổ thông để sinh viên có cơ hội thực hành truyền thông, tổ chức sự kiện... là không hợp lý.

Thay vào đó, trường ĐH nên tập trung làm tốt công việc cốt lõi của mình là đào tạo sinh viên và nghiên cứu khoa học.

Hiện nay, điều méo mó với nhiều trường ĐH là vận hành chủ yếu dựa vào học phí của người học, mà không phải từ nghiên cứu khoa học.

Một ĐH không có khả năng tạo ra thu nhập từ khoa học và nghiên cứu khoa học có thể là một đại học yếu kém, vì nó thiếu khả năng sản sinh ra tri thức mới hay ứng dụng, chuyển giao khoa học.

Xin cảm ơn ông !

Theo khảo sát, trên cả nước, có nhiều trường phổ thông trực thuộc trường ĐH. Như ở Hà Nội, có một số trường THPT Chuyên được đặt trong khuôn viên các trường thành viên của ĐH Quốc gia Hà Nội (trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên, THPT chuyên Ngoại ngữ, THPT chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn, THPT Khoa học giáo dục). Hay trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành, trường THPT Chuyên ĐH Sư phạm Hà Nội thuộc trường ĐH Sư phạm Hà Nội. Ngoài ra, còn có trường THPT Lâm nghiệp thuộc ĐH Lâm nghiệp.