Thay đổi tư duy xuất khẩu nông sản: Lấy giá trị gia tăng làm thước đo cốt lõi

Áp lực từ đà tăng trưởng chậm và những tiêu chuẩn khắt khe toàn cầu

Báo cáo từ cơ quan Hải quan cho thấy, nền nông nghiệp nước ta đã khép lại năm 2025 đầy tích cực với kim ngạch xuất khẩu vượt mốc 70 tỷ USD và đạt mức xuất siêu khoảng 20 tỷ USD.

Đà bứt tốc này tiếp tục được duy trì trong nửa đầu năm 2026 khi mang về 35,88 tỷ USD, song tốc độ tăng trưởng lúc này đã giảm tốc xuống còn khoảng 6%, thấp hơn đáng kể so với mức tăng bình quân 10–12% của giai đoạn 2021–2025.

Diễn biến thực tế này là tín hiệu cảnh báo cho thấy mô hình xuất khẩu truyền thống đang dần chạm trần trong bối cảnh sức mua toàn cầu phục hồi chậm.

Thêm vào đó, các thị trường tiêu thụ lớn như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản và Hàn Quốc không ngừng nâng cao rào cản kỹ thuật thông qua các quy định khắt khe về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và giảm phát thải.

Ở trong nước, những nút thắt cố hữu như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp và vùng nguyên liệu lỏng lẻo, cùng tỷ lệ chế biến sâu thấp đang bào mòn sức cạnh tranh của nông sản Việt.

Thực trạng này đặt ra thách thức cực kỳ lớn khi ngành nông nghiệp buộc phải tìm kiếm thêm 25 tỷ USD trị giá xuất khẩu chỉ trong năm 2027 để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược, nếu kim ngạch năm 2026 dừng ở mức 75 tỷ USD như kỳ vọng.

Chuyển dịch tư duy kinh tế và thiết lập bộ máy điều phối liên ngành

Trước bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng cạnh tranh gay gắt, các chuyên gia trong một cuộc tọa đàm về xuất khẩu nông, lâm, thủy sản cho rằng, mục tiêu 100 tỷ USD sẽ mãi xa vời nếu toàn ngành không dứt khoát từ bỏ tư duy cũ.

Từ đó, để chuyển dịch từ "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp", nơi giá trị gia tăng được đặt lên hàng đầu thay vì khối lượng sản phẩm.

Theo đó, nông sản Việt cần tập trung nâng cao hàm lượng công nghệ, đẩy mạnh chế biến sâu.

Xây dựng thương hiệu quốc tế và số hóa toàn bộ chuỗi cung ứng từ mã số vùng trồng đến quy trình kiểm dịch, hải quan điện tử nhằm tối ưu hóa thời gian, chi phí thông quan.

Đặc biệt, do hoạt động xuất khẩu liên quan mật thiết đến nhiều lĩnh vực từ nông nghiệp, công thương, hải quan cho đến logistics và khoa học công nghệ.

Các chuyên gia cho rằng, đề xuất Chính phủ nghiên cứu thành lập một tổ điều hành cấp quốc gia nhằm làm đầu mối thống nhất để kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn liên ngành.

Việc kết hợp giữa một bộ máy điều phối đủ mạnh, nỗ lực cải cách thủ tục hành chính, tận dụng các hiệp định FTA và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh sẽ đưa nông sản Việt Nam bứt phá.