Thanh tra Chính phủ chỉ ra những sai phạm tại dự án cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng

Thanh tra Chính phủ (TTCP) vừa thông báo kết luận thanh tra số 3225/TB-TTCP việc chấp hành chính sách, pháp luật Dự án tuyến cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng (tỉnh Lạng Sơn).

Kết luận thanh tra (KLTT) đã được Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình có ý kiến chỉ đạo tại Văn bản số 5276/VPCP-V.I của Văn phòng Chính phủ.

Dự án tuyến cao tốc của khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng, dài khoảng 43km, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chủ trương đầu tư. Quá trình triển khai thực hiện từ năm 2016, đến tháng 7/2025 sau gần 10 năm dự án vẫn chưa hoàn thành, đang thực hiện việc thi công xây lắp (khối lượng hoàn thành đạt khoảng 30%).

Thay đổi hình thức đầu tư 3 lần

Trong quá trình thực hiện dự án đã gặp nhiều khó khăn, vướng mắc nên phải dừng thực hiện và thay đổi hình thức đầu tư 3 lần, thay đổi cơ quan chủ quản đầu tư 2 lần.

Cụ thể, lần 1: Dự án thực hiện theo hình thức đầu tư công từ 2016 - 2018 do Tổng công ty đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) làm chủ đầu tư; Cơ quan chủ quản đầu tư là Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng).

Lần 2: Dự án thực hiện theo hình thức đầu tư BOT từ 2018 - 2022, UBND tỉnh Lạng Sơn là cơ quan nhà nước có thâm quyền; Nhà đầu tư thực hiện Dự án thành phần 2 là Liên danh Công ty CP đầu tư - UDIC, Công ty CP Licogi 16, Công ty TNHH Hòa Hiệp.

Doanh nghiệp thực hiện dự án thành phần 1 có tên gọi Công ty CP BOT Bắc Giang - Lạng Son (DNDA TP1); Doanh nghiệp thực hiện dự án thành phần 2 là Công ty cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn - Hữu Nghị (DNDA TР2).

Trong quá trình thực hiện dự án đã gặp các khó khăn, vướng mắc do Nhà đầu tư không huy động đủ vốn chủ sở hữu (20%) và Ngân hàng không thực hiện việc cấp vốn cho dự án nên đã tạm dừng thi công từ đầu năm 2019.

Sau đó, dự án thành phần 2 được tách ra khỏi dự án đầu tư tuyến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn thành dự án độc lập.

Tại thời điểm dừng thực hiện, dự án đang trong giai đoạn triển khai thi công xây lắp một số gói thầu, DNDA TP2 đã bàn giao hồ sơ cho Ban Quản lý dự án (QLDA) Đầu tư xây dựng tỉnh Lạng Sơn.

Lần 3: Dự án (độc lập) thực hiện theo hình thức đầu tư đối tác công tư (PPP) từ 2022-2025. Nhà đầu tư là Liên danh Công ty CP Xây dựng Đèo Cả - Công ty CP Tập đoàn Đèo Cả - Công ty CP Xây dựng công trình 568 - Công ty CP Lizen. Tổng mức đầu tư 11.024,7 tỷ đồng.

Tại thay đổi lần 3 này, HĐND tỉnh Lạng Sơn đã ban hành Nghị quyết số 18/NQ-HĐND ngày 28/4/2025 điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án, trong đó, ...điều chỉnh cơ cầu nguồn vốn. Tuy nhiên đến thời điểm thanh tra, UBND tỉnh chưa ban hành quyết định điều chỉnh dự án đầu tư.

Sai phạm những gì tại dự án?

Theo TTCP, bên cạnh kết quả tích cực đạt được, trong quá trình triển khai thực hiện dự án, UBND tỉnh Lạng Sơn và các cơ quan có liên quan còn một số thiếu sót, sai phạm.

Cụ thể, trong lần thay đổi hình thức đầu tư thứ 1 (hình thức đầu tư công từ 2016 - 2018), Bộ Xây dựng (Bộ GTVT trước đây), UBND tỉnh Lạng Sơn, VEC, Sở Xây dựng tỉnh Lạng Sơn, Ban QLDA tỉnh và các đơn vị có liên quan chưa thực hiện việc rà soát xác định cụ thể các hồ sơ khảo sát, thiết kế (do VEC thực hiện) đã tận dụng được, không tận dụng được; chưa xác định cụ thể (đơn giá, giá trị) các khoản chi phí (khảo sát, thiết kế...) do VEC đã thực hiện và chưa phê duyệt quyết toán các khoản chi phí này.

Một góc dự án cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng đang thị công. (Ảnh: IT).

Ở lần thay đổi hình thức đầu tư thứ 2 (hình thức đầu tư BOT từ 2018 - 2022), TTCP chỉ ra UBND tỉnh Lạng Sơn không thực hiện theo trình tự, thủ tục chuyển đổi hình thức đầu tư công sang hình thức đối tác công tư (PPP) theo quy định.

Ban QLDA tỉnh không thực hiện việc bàn giao hồ sơ (khảo sát, thiết kế) do VEC đã thực hiện cho Nhà đầu tư BOT Bắc Giang - Lạng Sơn.

VEC và Ban QLDA2 (thuộc Bộ GTVT) không bàn giao hiện trường cho UBND tỉnh Lạng Sơn, do đó, UBND tỉnh Lạng Sơn và các cơ quan chức năng không có cơ sở bàn giao hiện trường cho Nhà đầu tư BOT Bắc Giang - Lạng Sơn.

Cơ quan Thanh tra cũng chỉ rõ, DNDA TP2 khi ký Phụ lục hợp đồng số 02 với UBND tỉnh Lạng Sơn chưa đảm bảo số vốn chủ sở hữu tối thiểu theo quy định (600/949,31 tỷ đồng). DNDA TP2 không thực hiện việc rà phá bom mìn, vật nổ nhưng vẫn tổ chức thi công các gói thầu xây lắp.

Ban QLDA tỉnh và DNDA TP2 chưa thực hiện việc thống kê xác định khối lượng, công việc do DNDA TP2 đã thực hiện và chưa tiến hành thanh quyết toán các khoản chi phí do DNDA TP2 đã thực hiện.

Tại lần thay đổi hình thức đầu tư thứ 3 (hình thức đầu tư đối tác công tư (PPP)), công tác lập, thẩm định, phê duyệt hồ sơ Thiết kế kỹ thuật, thiết kế Bản vẽ thi công, dự toán chậm so với tiến độ tổng thể được phê duyệt làm ảnh hưởng tới quá trình triển khai thi công; còn nhiều sai sót (đã nêu tại phần kết quả kiểm tra, xác minh).

Tiến độ thực hiện các gói thầu xây lắp chậm so với hợp đồng; nhà thầu tổ chức thi công trước khi hồ sơ thiết kế Bản vẽ thi công được phê duyệt... Nhà đầu tư và doanh nghiệp dự án chậm giải ngân vốn vay và vốn hợp pháp khác theo Hợp đồng BOT; chưa thu xếp đủ tài chính để thực hiện dự án theo quy định.

Theo Hồ sơ thiết kế được phê duyệt, dự án còn khoảng 1,5 triệu m³ đất, đá đổ thải chưa được UBND tỉnh bố trí bãi đổ thải.

Các nhà thầu thi công xây dựng chưa hoàn thiện thủ tục đăng ký khai thác khoáng sản; cơ quan chức năng của tỉnh chưa thực hiện việc thu phí bảo vệ môi trường. Cơ quan NNCTQ chưa giao đất cho DNDA, chưa xác định số tiền phải nộp phần bổ sung diện tích đất chuyên trồng lúa.

Ngoài ra cơ quan thanh tra cũng chỉ ra Ban QLDA tỉnh chưa bàn giao hồ sơ, tài liệu, hiện trường, khối lượng đã thi công của các gói thầu xây lắp do DNDA TP2 đã thực hiện (trước năm 2018) cho DNDA khi thực hiện dự án (độc lập) theo hình thức đối tác công tư PPP.

Ngân hàng không thực hiện theo đúng cam kết bố trí vốn cho Nhà đầu tư và không thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, ảnh hưởng rất lớn đến việc triển khai thực hiện dự án.

TTCP cũng chỉ rõ, UBND tỉnh Lạng Sơn trình và HĐND tỉnh Lạng Sơn ban hành Nghị quyết điều chỉnh tăng phần vốn nhà nước tham gia dự án khi chưa cân đối được vốn đầu tư theo quy định.

UBND tỉnh Lạng Sơn đề nghị cấp có thẩm quyền hỗ trợ từ nguồn NSTW thực hiện dự án là 2.700 tỷ đồng, ngoài kế hoạch đầu tư công (nằm ngoài tổng số vốn phân bổ cho tỉnh theo nguyên tắc, tiêu chí, định mức). Đến thời điểm thanh tra, UBND tỉnh Lạng Sơn chưa ban hành quyết định điều chỉnh dự án đầu tư.

Để xảy ra các thiểu sót, sai phạm trong quá trình triển khai thực hiện dự án, TTCP chỉ rõ trách nhiệm thuộc Bộ Xây dựng, HĐND tỉnh, UBND tỉnh Lạng Sơn, Sở Xây dựng tỉnh Lạng Sơn; Ban QLDA2 thuộc Bộ GTVT, Tổng công ty ĐTPT đường cao tốc Việt Nam (VEC); Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng tỉnh Lạng Sơn, Công ty cổ phân BOT Bắc Giang - Lạng Sơn - Hữu Nghị, Công ty cố phẩn cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng, các Nhà thầu thi công các Gói thầu EC01, EC02, EC03, EC04; đơn vị lập, đơn vị thẩm tra, đơn vị thẩm định Hồ sơ TKKT, thiết kế BVTC và các cơ quan, đơn vị có liên quan được nêu tại kết luận thanh tra.

Báo Pháp luật Việt Nam sẽ tiếp tục thông tin.