Tết đến xuân về lại bàn về chuyện... rượu bia

Câu chuyện bia Hà Nội hết “đát” và hồi kết có lý, có tình

Gần Tết, người tiêu dùng lại bị quảng cáo bia, rượu “thập diện mai phục”

Báo PLVN đạt giải B -“Phòng chống tác hại của rượu, bia”

Audio Plus: Chỉ vì cốc bia...

Tết uống rượu bia từ hàng đời nay

Bia là loại thức uống có cồn xuất hiện lâu đời nhất. Theo tài liệu nghiên cứu, chúng xuất hiện trên 7.000 năm qua. Cái nôi của bia là từ bộ tộc người Sumer (thuộc Iraq ngày nay) và Ai Cập. Tất nhiên sự phát minh ra bia chỉ do tình cờ, khi mà các bộ tộc này đã biết dự trữ một số hạt ngũ cốc để dùng cho những ngày không săn bắn, thu hoạch ngũ cốc. Trong quá trình bảo quản, các hạt ngũ cốc bị hút ẩm, nảy mầm và tự lên men. Sản phẩm tạo ra có mùi vị đặc biệt, nên các bộ tộc nghĩ ra cách ủ kín để tạo ra thức uống là lạ, mà họ cho là "quà tặng của Thượng đế"!

Trước đây người ta gọi bia là "bibere", theo tiếng La tinh, có nghĩa là thức uống đặc biệt (người Pháp gọi là "la bière"). Sau khi người La Mã chinh phục Hy Lạp, nghề ủ bia phát triển rất mạnh mẽ.

Đến thế kỷ 15, người Flander (nước nằm dọc biển Bắc Hải, tiếp giáp Pháp, Bỉ, Hà Lan) biết sử dụng hoa bia (Hop, còn gọi là houblon) để bảo quản và tạo hương vị đặc trưng cho bia.

Tuy nhiên để công nghệ sản xuất bia đạt đến mức hoàn hảo phải đến giữa thế kỷ 19, khi nhà bác học Louis Pasteur tìm ra vi khuẩn và nấm men, nhờ đó người ta biết ứng dụng quy trình lên men và các chủng men thuần khiết được phân lập như Saccharomyces cerevisiae, dùng cho loại bia lên men nổi (bia ale), Saccharomyces uvarum, dùng cho loại bia lên men chìm (bia lager). Ngày nay, với đà cải tiến quy trình công nghệ, chất lượng bia càng ngày càng ngon hơn. Riêng các sản phẩm và dòng rượu thì muôn hình vạn trạng, hầu như nước nào cũng có vài thương hiệu đặc trưng.

Nhưng ở Việt Nam, rượu lại xuất hiện sớm hơn bia. Ngày xưa, ở nước ta khi chưa có bia, người ta chỉ uống rượu, mà là rượu trắng tự nấu. Trên đất nước ta có nhiều vùng nấu rượu nổi tiếng như rượu làng Vân xứ Bắc, Kim Long ở Quảng Trị, Bàu Ðá ở Bình Ðịnh và đế Gò Ðen ở Long An... Rượu trước hết được dùng trong lễ nghi (vô tửu bất thành lễ). Trong đời thường, thời điểm uống rượu thường nhân dịp gặp bạn tri kỷ chuyện trò (gọi là chén tạc chén thù, tức chén mời chén đáp), xướng họa thơ ca (bầu rượu, túi thơ), mừng gặp mặt hay chúc nhau khi chia tay đi xa, hoặc trong những ngày hiếu hỷ của gia tộc...

Bia xuất hiện ở Việt Nam muộn hơn, nhưng không phải vì thế mà văn hóa uống bia lại kém hơn văn hóa uống rượu. Văn hóa uống bia của người Việt rất đơn giản, không cầu kỳ khách sáo như uống trà, phải chọn bối cảnh, phải tráng chè trước khi uống; cũng chẳng cầu kì như uống rượu phải có bạn hiền, có cảnh đẹp. Ngày thường, từ lao động chân tay, dân văn phòng đến trí thức hạng sang, dù ở nơi sang trọng hay bình dân, hễ gặp nhau, gọi vài chai, thế là có thể ngồi hàng tiếng đồng hồ. Tết đến, không phân biệt tuổi tác, thứ bậc, người người gặp nhau và chạm ly nâng cốc, chúc nhau một năm mới an khang thịnh vượng.

Nhà văn Nguyễn Việt Hà trong tản văn "Mặt của đàn ông" từng viết: "Bình tĩnh công tâm mà nói, thì bia cũng có nhiều cái hay. Khí chất của bia tuy nông nổi nhưng dịu dàng vô tư tươi mát, nó chính là thứ uống tuyệt hảo để thư giãn giải độc giữa cữ nghỉ của cuộc hội thảo phê bình văn học và là đồ giải khát hạng nhất sau khi đã cãi nhau với người tình. Nếu miễn cưỡng phải so sánh thì bia vừa hồn nhiên vừa ngây thơ giống hệt Thúy Vân "khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang". Còn rượu thì vừa đau đớn vừa trầm luân giống hệt Thúy Kiều "giật mình, mình lại thương mình xót xa". Có lẽ là thế, tuyệt chưa thấy ai tiêu sầu bằng cách cô đơn ngồi nốc bia".

Người Hà Nội thích uống bia... Sài Gòn?

Có thể nói Hà Nội là cái nôi của ngành sản xuất bia ở Việt Nam. Chẳng biết bia xuất hiện ở Việt Nam chính thức từ bao giờ. Nhưng từ thời Pháp thuộc chúng ta đã có nhà máy bia ở vùng Ngọc Hà. Lúc ấy, người ta bán loại bia gọi là bia Hô Mèn (L'Home).

Thuở ấy, bia làm ra chủ yếu là để phục vụ cho tầng lớp trên trong xã hội. Người dân thường Hà Nội hầu như rất ít khi được uống bia. Đại đa số không biết bia là gì. Từ những năm sáu mươi, với sự giúp đỡ của nước bạn Tiệp Khắc, nhà máy Bia Hà Nội và cũng là nhà máy bia duy nhất của miền Bắc xã hội chủ nghĩa đã ra đời trên nền nhà máy bia của Pháp xây dựng trước đây ở đường Hoàng Hoa Thám.

Kể từ đó, nhà máy mở ra các đại lý bia khắp nơi ở Hà Nội để phục vụ nhân dân với giá bao cấp là 3 hào một vại bia lớn (còn gọi là bia hơi). Thoạt đầu, khi mới đem bia ra bán, dân Hà Nội nhiều người còn bỡ ngỡ không biết bia là gì.

Cửa hàng bia lúc đầu thưa thớt, vắng tanh. Lúc ấy, thương nghiệp phải tìm đủ mọi cách để tiêu thụ lượng bia sản xuất được. Đội ngũ văn nghệ sĩ và những người lao động nặng có lẽ lớp người chấp nhận bia sớm nhất ở Hà Nội. Càng ngày, công chúng đến với bia càng đông, cung không đủ cầu nên việc mua bia ngày càng khó. Người ta phải xếp hàng rồng rắn dài tới cả trăm mét để mua 1 cốc bia hơi.

Bây giờ, có lẽ chẳng cần phải xếp hàng chờ mua bia như vậy bởi lẽ các quán bia mọc lên nhan nhản từ thành thị cho đến nông thôn. Nhưng người Hà Nội vốn rất sành ăn, họ vẫn giữ thói quen sử dụng bia Hà Nội đã tồn tại từ bao năm nay. Dù cho có đủ các hãng bia nội, ngoại với đủ hình thức mẫu mã, hương vị khác nhau nhưng bia Hà Nội vẫn giữ một vị trí quan trọng đối với người Hà Nội.

Còn nhớ cách đây khoảng chục năm, khi các hãng bia nhý Sài Gòn, bia Huda... dịch chuyển thị trường ra ngoài Bắc đã gặp phải muôn vàn khó khăn. Hồi ấy những nhân viên bán bia của hãng bia Sài Gòn phải đến từng quán ăn, quán nhậu để tiếp thị bán bia nhưng chỉ nhận được những cái nhìn dửng dưng, những lời từ chối. Không phải vì các loại bia ấy kém chất lượng mà có lẽ là do người Hà Nội xưa vốn ngại thay đổi. Họ vẫn giữ muốn giữ lại những thói quen, những phong tục đã tồn tại từ bao năm qua và hơn nữa với họ thì bia hơi có một thứ hương vị nồng đậm khó tả, thứ hương vị mà bia đóng chai hay đóng lon không thể có được. Vậy là một số hãng bia cứ ra Bắc rồi lại phải "rút quân" về cũng chỉ vì những lý do ấy.

Theo ký ức của những người đã "luống tuổi" thì hồi ấy duy chỉ có một hãng bia Sài Gòn với dòng sản phẩm bia 333 và Saigon Larger vẫn cố bám trụ trên thị trường thủ đô. Từng nhân viên của các quán bia ấy đến từ các quán ăn sang trọng hay những cửa hàng bình dân để giới thiệu sản phẩm của mình. Họ không chịu khuất phục trước hoàn cảnh. Khoảng 5 năm trước, có lẽ đi tìm mỏi mắt cũng chẳng thấy một quán nào bán bia Sài Gòn. Nhưng chỉ chừng 3 năm trở lại đây, bất kể nhà hàng sang trọng hay những quán ăn bình dân đều có bóng dáng bia chai, bia lon Sài Gòn. Họ đã khẳng định dần vị thế của mình trên mảnh đất thủ đô.

Có lẽ là một phần do xu hướng của người Hà Nội cũng đang đổi thay. Khi xã hội phát triển và hội nhập, những bữa tiệc tùng, liên hoan được chuyển từ những quán bia hơi, quán nhậu dân dã sang những nhà hàng sang trọng. Mà đã vào nhà hàng thì họ phải uống rượu Tây, uống bia chai... Cứ như vậy, dần dần họ cũng thay đổi "lỗi mòn" để chọn lựa và sử dụng những sản phẩm mới. Giờ đây, người Hà Nội không chỉ còn uống bia Hà Nội...

Theo anh Trung Du (Hà Nội): "Mặc dù nồng độ cồn của bia Sài Gòn bằng với bia Hà Nội nhưng uống bia Sài Gòn có cảm giác nhẹ hơn, hương vị đậm hơn, thanh mát hơn và có hương thơm đặc trưng không nồng như sản phẩm bia Hà Nội".

Theo chị Duyên (nhà phân phối bia Thành Hợp): "Trong vài năm trở lại đây sản lượng tiêu thụ bia Sài Gòn có sự gia tăng đáng kể, vượt trội hơn so với sản phẩm bia Hà Nội. Sản phẩm bia Sài Gòn cũng nhận được nhiều phản hồi tích cực từ phía khách hàng và được họ nhiệt tình đón nhận. Có được điều này cũng là do sản phẩm bia Sài Gòn có mẫu mã đa dạng, bắt mắt hơn, chất lượng cũng phù hợp hơn với thị hiếu của khách hàng".

Phải nói rằng dân ta rất sành chuyện ăn uống, từ những loại rượu nức tiếng xưa nay như làng Vân, Mẫu Sơn, Bàu Đá... cho đến bia hơi đặc chất Hà Nội, hay như những loại bia lon, bia chai đến từ miền Nam... Tất cả những thứ đó đã dần dần góp phần tạo nên một bề dày đa dạng của văn hóa rượu bia. Chẳng vì thế mà Việt Nam đứng thứ 5 trong 10 nước châu Á về tiêu thụ rượu, bia bình quân...

Uống rượu bia nên dừng đúng lúc

Theo Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam, bia được xem là thức uống bổ dưỡng vì có nhiều chất đường, đạm, béo và men... Men bia sống thường được sử dụng làm thuốc trong các trường hợp cơ thể mệt mỏi, kiệt sức, thiếu máu, kém ăn, chậm tăng trưởng, stress, rối loạn thần kinh... Nó còn có tác dụng chống nhiễm trùng bằng cách tăng cường hệ miễn dịch, được dùng làm thực phẩm bổ sung cho phụ nữ mang thai và cho con bú.

Trong một bài nghiên cứu gần đây, Giáo sư Nguyễn Lân Dũng cho rằng, bia có chứa hàm lượng protein rất cao, từ 9,5-11%. Như vậy, uống bia tức là bổ sung vào cơ thể một lượng protein rất cao. Điều quan trọng là bia bổ không phải chỉ do protein mà còn bởi các vitamin. Đó là các vitamin trong nấm men mà chúng ta quen gọi là men bia. Vitamin là thành phần cơ bản tạo nên enzym.

Nhưng bia có lợi cho sức khỏe chỉ khi bạn sử dụng đúng cách. Một lá gan khỏe cũng chỉ có thể xử lý 330ml bia (bằng dung tích của 1 lon bia) trong 1 giờ. Đồng thời, uống bia vô trách nhiệm cũng sẽ rất ảnh hưởng đến sức khỏe, nhất là những người đã mang các bệnh về gan, mật, dạ dày... Uống bia cũng gây ra nhiều tệ nạn cho xã hội.

Tết đến xuân về cùng nâng cốc chúc nhau sức khỏe nhưng cũng cần biết điểm dừng. Uống rượu, bia vốn là một nét văn hóa đẹp, đừng biến nó thành một hiện tượng vô văn hóa, để lại hậu quả cho bản thân và xã hội.