Sửa đổi, bổ sung một số quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 281/2026/NĐ-CP nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2024/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung nguyên tắc xác định hành vi vi phạm hành chính rõ ràng hơn cho các địa phương.

Cụ thể, văn bản mới bổ sung quy định đối với đơn vị hành chính đặc khu được công nhận loại đô thị. Nếu đơn vị này thực hiện nhiệm vụ tương ứng của chính quyền phường thì áp dụng mức phạt như cấp phường, còn nếu tương ứng cấp xã sẽ áp dụng mức phạt như cấp xã. Ngoài ra, trường hợp vợ và chồng có chung quyền sử dụng đất vi phạm thì mức xử phạt sẽ được tính như đối với một cá nhân.

Song song với đó, Nghị định mới cũng bổ sung loạt biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm khắc hơn. Các cá nhân hoặc tổ chức vi phạm có thể buộc phải khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất, mốc địa giới hành chính hoặc phải thực hiện lại các thủ tục đất đai theo đúng quy định. Đồng thời, người vi phạm bắt buộc phải nộp lại các giấy tờ giả, giấy tờ đã bị tẩy xóa hoặc làm sai lệch nội dung.

Vấn đề xác định số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm cũng được làm rõ và chuẩn hóa. Đây là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân có được từ việc sử dụng đất sau vi phạm và phải nộp vào ngân sách nhà nước. Trường hợp hành vi vi phạm do nhiều bên cùng thực hiện trên một thửa đất, số tiền này sẽ được chia đều cho từng đối tượng.

Đáng chú ý, nếu người vi phạm trước đó đã nộp các khoản tiền vào ngân sách từ việc sử dụng đất vi phạm thì số lợi bất hợp pháp phải nộp sẽ được khấu trừ tương ứng. Quy định này giúp đảm bảo tính công bằng và tránh việc thu trùng lặp nghĩa vụ tài chính.

Đối với hành vi không thực hiện đăng ký biến động đất đai, quy định mới đã bổ sung rõ ràng các trường hợp ngoại lệ không bị xử phạt. Mức phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng sẽ áp dụng cho các hành vi chậm đăng ký biến động theo Luật Đất đai, trừ trường hợp nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư thông qua thỏa thuận.

Thay đổi mạnh mẽ nhất của văn bản lần này nằm ở quy định tăng mạnh thẩm quyền xử phạt cho các lực lượng chức năng. Điển hình là Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã hiện có quyền phạt tiền lên đến 250.000.000 đồng, thay vì mức giới hạn 5.000.000 đồng như trước đây. Bên cạnh đó, chức danh này còn được quyền phạt cảnh cáo, đình chỉ dịch vụ tư vấn đến 3 tháng và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả.

Thẩm quyền của các Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành và Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng tăng từ 50.000.000 đồng lên mức 400.000.000 đồng. Đối với Trưởng đoàn kiểm tra cấp Bộ và Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, hạn mức xử phạt tối đa được nâng hẳn lên mức 500.000.000 đồng. Các chức danh này cũng sở hữu thẩm quyền tịch thu giấy tờ giả mạo hoặc đình chỉ hoạt động tư vấn của đơn vị vi phạm.

Cuối cùng, các chức danh thanh tra và cán bộ thuộc lực lượng Công an nhân dân cũng được phân định thẩm quyền xử phạt rõ ràng đối với các hành vi vi phạm trong sử dụng đất an ninh. Toàn bộ các quy định mới tại Nghị định số 281/2026/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 31/8/2026.