Sinh viên đóng góp ý kiến để xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, ngang tầm khu vực và thế giới

Chuyển từ mô hình “giáo dục để thi” sang “giáo dục để sống”

Bạn Đinh Cao Sơn, sinh viên trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hong Kong (HKUST), Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2023) cho biết, để đáp ứng được những yêu cầu mới của thời đại, việc đổi mới giáo dục trước hết phải bắt đầu từ đổi mới tư duy và triết lý giáo dục.

Đã đến lúc chúng ta cần chuyển mình từ mô hình “giáo dục để thi” sang “giáo dục để sống - để làm - để sáng tạo - để làm người”. Giáo dục không thể chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức mà phải hướng tới phát triển toàn diện con người cả về trí tuệ, đạo đức, thể chất, kỹ năng và tinh thần trách nhiệm với xã hội.

Người học không chỉ cần “biết” mà còn phải “hiểu”, “làm được” và “sống tốt”, trở thành những công dân có năng lực hội nhập quốc tế mà vẫn giữ vững giá trị và bản sắc Việt Nam.

Theo bạn Sơn, trong bối cảnh mới, công nghệ cần được xem là công cụ đắc lực hỗ trợ cho giáo dục, từ việc cá nhân hóa quá trình học tập đến đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá kết quả học tập.

Bên cạnh đó, cần xây dựng một nền giáo dục mở và linh hoạt, tạo điều kiện để mỗi người có thể học tập suốt đời.

Việc học không chỉ diễn ra trong nhà trường mà còn trong xã hội, tại nơi làm việc và trong mọi giai đoạn cuộc sống.

Tư duy “học để biết - học để làm - học để cùng chung sống - học để làm người” cần được thấm nhuần và lan tỏa trong mọi cấp học, bậc học và chương trình đào tạo.

“Khi tư duy và triết lý giáo dục được đổi mới đúng hướng, chúng ta mới có thể tạo dựng nền tảng vững chắc để thực hiện các bước đi tiếp theo trong quá trình phát triển hệ thống giáo dục hiện đại, hội nhập sâu rộng và phục vụ hiệu quả cho sự phát triển bền vững của đất nước” - bạn Sơn nhận định.

Nhiều ý kiến góp ý tâm huyết của giảng viên, sinh viên, Đoàn viên vào dự thảo văn kiện Đại hội XIV của Đảng.

Bạn Đinh Cao Sơn cho rằng, cần đặc biệt chú trọng đến việc thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa các vùng miền, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất trường lớp khang trang, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, mở rộng các chương trình học bổng và chính sách hỗ trợ học sinh, sinh viên ở những khu vực còn khó khăn là hết sức cần thiết để mọi trẻ em Việt Nam đều có cơ hội học tập bình đẳng, tiếp cận tri thức hiện đại và phát triển toàn diện.

Đây không chỉ là vấn đề công bằng xã hội mà còn là giải pháp chiến lược để bảo đảm nguồn nhân lực chất lượng cao cho tương lai.

Song song với đó, cần có chính sách phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM).

Trong bối cảnh số lượng học sinh lựa chọn các ngành STEM còn hạn chế, việc xây dựng môi trường học tập hấp dẫn, tạo cơ hội nghiên cứu sớm, tổ chức các sân chơi học thuật sáng tạo và tăng cường hợp tác quốc tế sẽ góp phần khơi dậy niềm đam mê khoa học, định hướng nghề nghiệp đúng đắn cho thế hệ trẻ.

Đồng thời, cần xây dựng các chính sách đãi ngộ tương xứng và môi trường làm việc thuận lợi để thu hút và giữ chân nhân tài, cũng như tạo điều kiện để những người Việt Nam học tập và làm việc ở nước ngoài có cơ hội quay về cống hiến cho đất nước.

Ở bậc giáo dục Đại học và sau Đại học, yêu cầu đặt ra là gắn chặt đào tạo với thực tiễn và nhu cầu của thị trường lao động.

Chương trình đào tạo cần được thiết kế linh hoạt, cập nhật nhanh các tiến bộ khoa học - công nghệ và xu hướng kinh tế mới.

Các đề tài nghiên cứu khoa học không chỉ dừng lại ở công bố quốc tế mà cần định hướng giải quyết các bài toán thực tiễn của đất nước, có khả năng ứng dụng cao, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Khi giáo dục đại học trở thành trung tâm nghiên cứu - đổi mới - ứng dụng, nền kinh tế sẽ có thêm động lực phát triển dựa trên tri thức và khoa học - công nghệ.

“Trong kỷ nguyên tri thức và hội nhập quốc tế sâu rộng, thanh niên không chỉ giữ vai trò là người học mà còn là chủ thể sáng tạo, là người lan tỏa tri thức, khởi nghiệp, nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ mới.

Trên mọi lĩnh vực từ học tập, nghiên cứu đến lao động sản xuất, thế hệ trẻ luôn khẳng định khát vọng cống hiến, dám nghĩ, dám làm và sẵn sàng tiên phong đón nhận cái mới để góp phần đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững” - Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2023 nhận định.

Xây dựng nền giáo dục sánh tầm quốc tế

Với tinh thần trách nhiệm của thế hệ trẻ, bạn Ngô Quý Đăng (Sinh viên trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội; Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2022) đề xuất một số chủ trương, giải pháp xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, ngang tầm khu vực và thế giới.

Theo bạn Đăng, cần đổi mới tư duy quản lý và định hướng phát triển giáo dục. Quản lý giáo dục phải chuyển từ “quản lý hành chính” sang “quản trị học tập và phát triển nhân tài”.

Đổi mới tư duy quản lý giáo dục cần được nhìn nhận ở 3 cấp độ: Tư duy “quản lý” cần chuyển thành tư duy “quản trị phát triển”; Tăng cường quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục; Đưa quản lý giáo dục sang mô hình dựa trên dữ liệu và công nghệ số.

Tiếp đến, đa dạng hóa hệ thống trường học – hướng tới cá nhân hóa chương trình học. Nền giáo dục hiện đại cần cho phép các em được lựa chọn con đường học tập phù hợp nhất với bản thân, thay vì “một khuôn cho tất cả”.

Việc phát triển các mô hình trường chuyên, lớp chọn, trường năng khiếu, trường tích hợp nghề nghiệp từ cấp trung học cơ sở là cần thiết để phát hiện, bồi dưỡng nhân tài. Song song, cần mở rộng các trường nghề chất lượng cao, giúp học sinh lựa chọn học nghề – làm nghề – lập nghiệp bằng năng lực thực sự, chứ không chỉ bằng tấm bằng Đại học.

Cùng với đó, chương trình học cần được cấu trúc linh hoạt, tích hợp các môn học liên ngành, tăng thời lượng thực hành, nghiên cứu và trải nghiệm xã hội.

Hội nghị cán bộ chủ chốt của Đoàn, Hội, Đội và thanh thiếu nhi tiêu biểu trong và ngoài nước góp ý dự thảo văn kiện Đại hội XIV của Đảng tổ chức ngày 22/10, thu hút nhiều ý kiến đề xuất, kiến nghị. (Ảnh: TPO)

Bên cạnh đó, xây dựng và phát triển nền tảng số trong giáo dục. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu mở là xu thế tất yếu.

Các nền tảng học tập số, thư viện số, lớp học ảo, hệ thống chấm điểm tự động và gợi ý học tập theo năng lực cá nhân cần được phát triển đồng bộ.

Đặc biệt, học sinh vùng sâu, vùng xa phải được hưởng lợi từ hạ tầng mạng, tài nguyên mở, giúp họ tiếp cận tri thức toàn cầu mà không bị giới hạn địa lý.

Ngoài ra, phát triển toàn diện kỹ năng và phẩm chất người học. Học sinh, sinh viên Việt Nam cần được trang bị không chỉ tri thức mà còn năng lực thích ứng, tư duy phản biện và tinh thần sáng tạo. Các kỹ năng cần được chú trọng bao gồm:

Kỹ năng ngoại ngữ: phổ cập, ứng dụng, gắn với giao tiếp và học tập thực tế

Kỹ năng số: sử dụng công cụ công nghệ, trí tuệ nhân tạo, an toàn thông tin

Kỹ năng sống: làm việc nhóm, tự lập, giao tiếp, quản lý thời gian, chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần

Kỹ năng nghiên cứu và khởi nghiệp: để sinh viên chủ động tạo ra giá trị mới thay vì chỉ tìm kiếm việc làm.

Song hành với đó là giáo dục đạo đức, nhân cách và văn hóa ứng xử. Việc hình thành ý thức công dân số – biết sử dụng công nghệ có trách nhiệm và nhân văn – là hết sức cần thiết.

Theo bạn Đăng, cần có chính sách đãi ngộ, tôn vinh và bồi dưỡng toàn diện đội ngũ giáo viên. Bên cạnh việc nâng cao trình độ chuyên môn, cần tăng cường kỹ năng sư phạm, năng lực công nghệ, khả năng tư vấn tâm lý và định hướng nghề nghiệp cho học sinh.

Giáo viên phải là người hiểu học trò, dạy bằng trái tim và dẫn dắt bằng niềm tin. Song song, cần đổi mới cơ chế đánh giá – khen thưởng, khuyến khích những sáng kiến dạy học, mô hình “lớp học hạnh phúc”, đồng thời giảm áp lực hành chính để thầy cô tập trung vào nhiệm vụ cốt lõi: Giảng dạy và đồng hành cùng người học.

Chính sách hỗ trợ và bình đẳng cơ hội giáo dục: Nhà nước cần tiếp tục triển khai các chương trình học bổng, ký túc xá giá rẻ, việc làm bán thời gian trong trường học... Với học sinh dân tộc thiểu số và vùng đặc biệt khó khăn, cần có chính sách hỗ trợ học trực tuyến miễn phí, cấp thiết bị học tập và tài nguyên học tập mở.

Sinh viên Ngô Quý Đăng cho rằng, một trong những con đường hiệu quả để phát hiện và bồi dưỡng nhân tài từ sớm chính là phong trào thi Olympic và hoạt động nghiên cứu khoa học trong học sinh, sinh viên. Để phong trào thực sự trở thành một “hệ sinh thái nuôi dưỡng nhân tài” bền vững, cần có định hướng, cơ chế...

Nâng cao chất lượng và định hướng của các kỳ thi phong trào trong nước. Cần tăng cường vai trò của Bộ GD&ĐT, các sở trong việc chuẩn hóa đề thi, nội dung, thang điểm, bảo đảm giá trị học thuật và tính công bằng; Giảm thiểu các cuộc thi tràn lan, hình thức, tránh biến việc học thành “cuộc đua huy chương”; Phát triển các kỳ thi chất lượng cao, có hệ thống đánh giá minh bạch và định hướng phát hiện năng lực thực sự của học sinh.

Từ các kỳ thi phong trào, có thể xây dựng mạng lưới câu lạc bộ học sinh năng khiếu, trung tâm bồi dưỡng chuyên sâu, tạo môi trường giao lưu, học tập và chia sẻ tri thức cho các em có năng lực nổi trội ở từng lĩnh vực.

Phát triển và chuyên nghiệp hóa công tác bồi dưỡng đội tuyển quốc gia. Bên cạnh các kỳ thi Olympic quốc tế, Việt Nam nên chủ động tham gia hoặc đăng cai các trại hè quốc tế, hội thảo khoa học trẻ, chương trình trao đổi học sinh – sinh viên năng khiếu.

Phát triển mạng lưới nhân tài trẻ và định hướng phát triển sau Olympic Cần xây dựng mạng lưới “Cộng đồng nhân tài trẻ Việt Nam”, kết nối giữa các thế hệ học sinh từng tham dự Olympic, du học sinh và sinh viên xuất sắc ở các trường đại học trong và ngoài nước.

Song song, cần có chính sách hỗ trợ định hướng lâu dài cho những học sinh đạt giải quốc tế.

Phong trào thi Olympic cần được gắn kết chặt chẽ với hoạt động nghiên cứu khoa học trẻ, hình thành hệ sinh thái “học – thi – nghiên cứu – ứng dụng” trong các trường phổ thông và Đại học.

“Chúng tôi tin tưởng, với định hướng đúng đắn của Đảng, sự đồng lòng của nhân dân, cùng nỗ lực của từng học sinh, sinh viên, nền giáo dục Việt Nam sẽ ngày càng phát triển, góp phần thực hiện khát vọng “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” - Bạn Ngô Qúy Đăng khẳng định.