Quy định việc tiếp công dân, xử lý đơn và giám sát giải quyết khiếu nại, tố cáo

Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa ban hành Nghị quyết số 116/2025/UBTVQH15 quy định về việc tiếp công dân, tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn và giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân đối với việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Nghị quyết được ban hành trên cơ sở Hiến pháp năm 2013 (đã được sửa đổi, bổ sung), các luật về tổ chức Quốc hội, tổ chức chính quyền địa phương, hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân, Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo và các luật có liên quan, nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác tiếp công dân, xử lý đơn và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tình hình mới.

Theo Nghị quyết, phạm vi điều chỉnh bao gồm trình tự, thủ tục, trách nhiệm của Quốc hội và Hội đồng nhân dân trong việc tiếp công dân; tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn; giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; đồng thời quy định chế độ thông tin, báo cáo và các điều kiện bảo đảm thực hiện.

Quy định việc tiếp công dân, xử lý đơn và giám sát giải quyết khiếu nại, tố cáo

Một trong những nội dung trọng tâm của Nghị quyết là quy định cụ thể, rõ ràng về trách nhiệm tiếp công dân của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội, Thường trực Hội đồng Nhân dân và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp.

Việc tiếp công dân được thực hiện định kỳ, theo yêu cầu thực tiễn hoặc theo đề nghị của công dân; trường hợp cần thiết có thể tổ chức tiếp công dân trực tuyến theo quy định của Chính phủ.

Nghị quyết nêu rõ địa điểm tiếp công dân của từng chủ thể, trong đó Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và đại biểu Quốc hội thực hiện tiếp công dân tại Trụ sở tiếp công dân ở trung ương, tại địa phương nơi ứng cử hoặc tại địa điểm do cơ quan có thẩm quyền bố trí.

Thường trực Hội đồng Nhân dân và đại biểu Hội đồng Nhân dân tiếp công dân tại Trụ sở tiếp công dân cùng cấp hoặc địa điểm tiếp công dân ở địa phương.

Đáng chú ý, Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát được giao vai trò trung tâm trong việc giúp Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ đạo, điều hòa, phối hợp công tác tiếp công dân của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội; tổ chức tiếp công dân thường xuyên tại Trụ sở tiếp công dân ở trung ương; phối hợp rà soát, đôn đốc giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo đông người, phức tạp, có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Bên cạnh đó, Nghị quyết quy định chặt chẽ về tiếp nhận và phân loại đơn. Đơn được tiếp nhận từ nhiều nguồn như hoạt động tiếp công dân, tiếp xúc cử tri, dịch vụ bưu chính hoặc do cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền chuyển đến.

Việc phân loại căn cứ vào nội dung đơn (khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh), điều kiện xử lý, trách nhiệm xử lý và thẩm quyền giám sát.

Nghị quyết cũng xác định rõ các tiêu chí đối với đơn đủ điều kiện xử lý, đơn không đủ điều kiện xử lý; đồng thời quy định trách nhiệm của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp trong việc tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn theo đúng thẩm quyền, bảo đảm khách quan, đúng pháp luật.

Nghị quyết đã thiết lập khuôn khổ đầy đủ, chặt chẽ về trách nhiệm xử lý và giám sát việc giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân, cơ quan, tổ chức trong hệ thống Quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội giữ vai trò trung tâm trong xử lý các đơn gửi đến Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc có nội dung liên quan đến nhiều lĩnh vực.

Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát là cơ quan tham mưu, giúp theo dõi, chuyển đơn đến đúng thẩm quyền, đồng thời đôn đốc và tổng hợp kết quả để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Trên cơ sở kết quả giải quyết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thể quyết định tổ chức giám sát khi cần thiết.

Thường trực Hội đồng Dân tộc và Thường trực các Ủy ban của Quốc hội có trách nhiệm xử lý đơn thuộc lĩnh vực phụ trách hoặc theo yêu cầu của lãnh đạo Quốc hội, lãnh đạo Hội đồng, Ủy ban.

Các cơ quan này được quyền chuyển đơn, theo dõi, yêu cầu báo cáo và quyết định giám sát khi phát sinh vướng mắc, sai phạm hoặc không thống nhất với kết quả giải quyết.

Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội trực tiếp tiếp nhận và xử lý đơn thông qua hoạt động tiếp công dân, tiếp xúc cử tri. Bên cạnh việc chuyển đơn đúng thẩm quyền, Đoàn và đại biểu có trách nhiệm theo dõi, đôn đốc, đồng thời chủ động thực hiện hoặc kiến nghị giám sát khi cơ quan có thẩm quyền không giải quyết, giải quyết chậm hoặc không đúng pháp luật.

Ở địa phương, Thường trực Hội đồng Nhân dân, các Ban của Hội đồng Nhân dân và đại biểu Hội đồng Nhân dân được giao trách nhiệm xử lý đơn theo phạm vi, cấp hành chính và lĩnh vực phụ trách.

Nghị quyết quy định rõ sự phối hợp giữa các cấp Hội đồng Nhân dân và giữa Hội đồng Nhân dân với Đoàn đại biểu Quốc hội nhằm bảo đảm đơn thư được giải quyết đúng thẩm quyền, không chồng chéo, không bỏ sót.

Chương IV của Nghị quyết nhấn mạnh vai trò giám sát của Quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp đối với việc giải quyết đơn. Các chủ thể giám sát được trao quyền yêu cầu giải trình, cung cấp thông tin, tổ chức đoàn giám sát và kiến nghị xử lý khi phát hiện vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân...

Nghị quyết đã tạo lập cơ chế xử lý-giám sát thống nhất, liên thông và trách nhiệm, góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo, tăng cường niềm tin của nhân dân đối với hoạt động của các cơ quan dân cử.