Quảng Ninh: Luật sư chỉ ra những căn cứ pháp lý để xác định bản di chúc vô hiệu

Theo hồ sơ vụ án, cụ ông Nguyễn Văn Xuyền (mất năm 2010) và cụ bà Ngô Thị Xiệng (mất năm 2022) có 08 người con gồm: Nguyễn Văn Xuồng, Nguyễn Thị Chuộng, Nguyễn Văn Huân, Nguyễn Thị Luân, Nguyễn Thị Lý, Nguyễn Thị Lai, Nguyễn Văn Tiến và Nguyễn Văn Lam (tên gọi khác là Nên). Di sản được nhắc đến trong di chúc của cụ Xuyền và cụ Xiệng là quyền sử dụng thửa đất số 217, tờ bản đồ số 05, diện tích 1.225m² tại xã Hà An, huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh (nay thuộc khu 12, phường Hà An, Thành phố Quảng Ninh). Trong đó có 200m² đất ở và 1.025m² đất vườn. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được UBND huyện Yên Hưng cấp năm 1991 mang tên cụ bà Ngô Thị Xiệng.

Sau khi cụ Xiệng qua đời, ông Nguyễn Văn Lam (tức Nên, con trai út), khởi kiện tại TAND khu vực 2 – Quảng Ninh, yêu cầu công nhận bản di chúc được cho là do hai cụ lập ngày 10/3/2006 và được UBND xã Hà An chứng thực ngày 12/4/2006. Theo nội dung bản di chúc, toàn bộ quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất được để lại cho ông Lam quản lý, sử dụng. Tuy nhiên, một số đồng thừa kế khác, trong đó có ông Nguyễn Văn Huân cùng các chị em đã phản đối quyết liệt và cho rằng bản di chúc có nhiều dấu hiệu không hợp pháp.

Nội dung của di chúc không được trái với pháp luật và đạo đức xã hội

Tại trang 1 của di chúc mà nguyên đơn cung cấp tại tòa, có nội dung đề cập ông Nguyễn Văn Huân “đòi chia chác tài sản”, “thiếu đạo đức”, “lăng mạ cha mẹ”, từ đó bị truất quyền hưởng tài sản thừa kế. Tuy nhiên, theo ông Huân, nội dung này hoàn toàn bịa đặt, không có căn cứ thực tế. Ông Huân cho biết:  “Nhiều người dân sinh sống lâu năm tại địa phương, trong đó có các hộ giáp ranh và nguyên khu trưởng khu 12, phường Hà An, đều xác nhận chưa từng chứng kiến hoặc nghe thấy việc tôi có hành vi xúc phạm, ngược đãi cha mẹ như nội dung di chúc nêu trên. Tôi cũng có hình ảnh, video (do người thân trong gia đình vô tình ghi lại), thể hiện việc tôi trực tiếp chăm sóc mẹ tôi (cụ Xiệng) trong thời gian cuối đời khi cụ đau ốm, bệnh tật”.

Theo ông Huân, việc đưa nội dung vu khống, xúc phạm nêu trên là có chủ ý nhằm tước quyền thừa kế của ông. Đồng thời, cũng đặt ra nghi vấn về việc liệu người lập di chúc có bị tác động, dẫn dắt hoặc cưỡng ép dẫn đến nội dung di chúc có nội dung trái đạo đức xã hội hay không?

Theo biên bản xác minh cùng nội dung làm chứng những người già sống lâu năm, giáp danh thửa đất của cụ Xuyền và cụ Xiệng để lại, cụ Bùi Thị Bích (sinh 1944); cụ Lê Thị Hẹn (sinh 1938, cùng trú tại khu 12, phường Hà An), đều khẳng định chưa bao giờ chứng kiến việc ông Huân lăng mạ, xúc phạm bố mẹ, khu phố cũng chưa bao giờ họp để giải quyết mâu thuẫn gia đình như trong di chúc trình bày.

Bà Dương Thị Nụ, nguyên là trưởng khu 12, phường Hà An giai đoạn từ năm trước năm 2000 đến 2015 cho biết thêm: “Trong thời kỳ tôi làm trưởng khu chưa từng nghe và nhìn thấy ông Huân có hành vi ngược đãi, lăng mạ bố mẹ như trong di chúc đã nêu, khu phố cũng chưa bao giờ phải cùng chính quyền địa phương hòa giải mâu thuẫn gia đình ông Huân liên quan đến việc ông Huân đòi chia thừa kế cũng như có hành vi không chuẩn mực với bố mẹ”.

Hình thức của di chúc không được trái với quy định của pháp luật

Bản di chúc có trong hồ sơ vụ án gồm 3 trang nhưng không được đánh số thứ tự; trang đầu tiên có 5 chữ bị viết đè thêm bằng bút mực vào bản di chúc đánh máy, không có chữ ký hoặc điểm chỉ chân trang của người lập di chúc; người thực hiện chứng thực cũng không ký từng chân trang; bản di chúc cũng không có dấu giáp lai của UBND xã Hà An.

Trong khi đó, Điều 653 Bộ luật Dân sự 2005 quy định rõ: nếu di chúc gồm nhiều trang thì mỗi trang phải được đánh số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc. Đồng thời, Nghị định 75/2000/NĐ-CP về công chứng, chứng thực cũng yêu cầu các văn bản có từ hai trang trở lên phải có chữ ký tắt và đóng dấu giáp lai để đảm bảo tính toàn vẹn của tài liệu. Điều này cho thấy bản Di chúc không đúng về hình thức theo luật định.

Dấu hiệu vi phạm thủ tục chứng thực di chúc

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của vụ án là vấn đề thủ tục chứng thực di chúc tại UBND xã Hà An. Theo lời khai của nhiều người thân và nhân chứng, cụ bà Ngô Thị Xiệng không biết chữ, chỉ có thể viết tên một cách không rõ nét. Tuy nhiên, phần chứng thực của UBND xã lại ghi nhận “người lập di chúc đã đọc lại toàn bộ nội dung di chúc”.

Đáng chú ý hơn, thời điểm lập di chúc được ghi là ngày 10/3/2006 tại xã Hà An, nhưng người làm chứng lại ký xác nhận vào ngày 11/4/2006 tại xã Phong Hải, tức gần một tháng sau đó; còn việc chứng thực tại UBND xã Hà An được thực hiện ngày 12/4/2006, tức 01 ngày sau khi người làm chứng di chúc ký tên, đồng nghĩa việc người làm chứng không ký xác nhận trước mặt người chứng thực.

Theo trả lời của UBND phường Hà An: “UBND phường không còn lưu giữ bản chính hoặc bản sao di chúc nêu trên, UBND phường Hà An không có cơ sở khẳng định tính hợp pháp hoặc không hợp pháp của bản di chúc lập ngày 10/3/2006 của ông Nguyễn Văn Xuyền và bà Ngô Thị Xiệng”.

Trao đổi với phóng viên báo Pháp luật Việt Nam, ông Vũ Đức Hoàn, người chứng thực bản di chúc lập ngày 10/3/2006 của ông Nguyễn Văn Xuyền và bà Ngô Thị Xiệng khẳng định: “ngày 12/4/2006 tôi là chủ tịch UBND xã Hà An, tôi đã ký chứng thực bản di chúc trên sau khi được cán bộ tư pháp xã, bà Vũ Thị Thúy trình lên, chứ không ký trước mặt người lập di chúc.”

Luật sư Quách Thị Quỳnh Mai, Công ty Luật Hợp danh Gia Vũ (Đoàn Luật sư Thành phố Quảng Ninh) cho rằng, ngoài vấn đề nội dung, bản di chúc tồn tại nhiều vi phạm nghiêm trọng về hình thức, có nhiều căn cứ pháp lý để xác định một bản di chúc vô hiệu : “ Theo Điều 658 Bộ luật Dân sự 2005, trường hợp người lập di chúc không đọc được hoặc không ký được thì phải có người làm chứng ký xác nhận trước mặt người có thẩm quyền chứng thực. Nghị định 75/2000/NĐ-CP về công chứng, chứng thực cũng quy định việc ký, điểm chỉ của người yêu cầu công chứng, chứng thực phải được thực hiện trước mặt người thực hiện công chứng, chứng thực, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Việc ký, điểm chỉ của người làm chứng phải được thực hiện trước mặt người thực hiện công chứng, chứng thực và người yêu cầu công chứng, chứng thực. Đồng thời, Nghị định 75/2000/NĐ-CP cũng yêu cầu các văn bản có từ hai trang trở lên phải có chữ ký tắt và đóng dấu giáp lai để đảm bảo tính toàn vẹn của tài liệu”.

Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, trong trường hợp di chúc không hợp pháp thì di sản sẽ được chia thừa kế theo pháp luật.

Được biết, phía bị đơn đã kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm, đề nghị cấp phúc thẩm tuyên bản Di chúc vô hiệu và tiến hành chia thừa kế di sản theo pháp luật. Hy vọng bản án phúc thẩm tới đây của TAND Thành phố Quảng Ninh sẽ đưa ra phán quyết công tâm, khách quan, bảo đảm quyền lợi ích hợp pháp cho các đương sự.