Quản lý vốn đầu tư công phải gắn với hạch toán kinh tế - xã hội, đánh giá hiệu quả đầu tư

Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Chỉ thị số 16/CT-TTg nhằm chấn chỉnh công tác quản lý và sử dụng vốn đầu tư công. Chỉ thị yêu cầu hạch toán kinh tế xã hội phải trở thành thước đo bắt buộc trong việc đánh giá hiệu quả đầu tư, đồng thời đẩy nhanh tiến độ xây dựng kế hoạch trung hạn cho giai đoạn 2026 - 2030.

Thực tế thời gian qua cho thấy, dù đã có những kết quả tích cực trong việc khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, nhưng tại một số nơi, việc đánh giá dự án vẫn còn hời hợt, dẫn đến lãng phí nguồn lực quốc gia.

Kiên định với mục tiêu tăng trưởng hai con số theo tinh thần chỉ đạo của Trung ương Đảng, Thủ tướng yêu cầu các bộ ngành và địa phương phải coi việc hạch toán hiệu quả kinh tế xã hội là kim chỉ nam xuyên suốt.

Quy trình này phải được thực hiện nghiêm túc từ khâu xác định nhu cầu, phân bổ vốn cho đến khi dự án đi vào vận hành thực tế. Đặc biệt, công tác kỷ luật, kỷ cương cần được thắt chặt để quyết liệt phòng chống tham nhũng, lãng phí trong mọi hoạt động đầu tư.

Trong việc xác định nhu cầu vốn và quyết định chủ trương đầu tư, các đơn vị phải báo cáo rõ ràng về tính khả thi và sự phù hợp với quy hoạch. Thay vì những đánh giá định tính chung chung, các báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư cần phải lượng hóa tối đa hiệu quả kinh tế xã hội.

Bao gồm việc xác định sơ bộ tổng mức đầu tư, phương án huy động vốn và cả chi phí vận hành sau khi hoàn thành. Thủ tướng nhấn mạnh rằng dự án chỉ được phân bổ vốn khi đã hoàn thiện đầy đủ các thủ tục phê duyệt theo đúng quy định pháp luật.

Đối với tổ chức thực hiện, các chủ đầu tư và đơn vị sử dụng vốn phải nâng cao trách nhiệm trong việc đăng ký nhu cầu vốn hằng năm sao cho phù hợp với khả năng giải ngân thực tế. Tuyệt đối không để xảy ra tình trạng đăng ký vốn thật cao để giữ chỗ nhưng lại không có khả năng thực thi, gây lãng phí ngân sách.

Song song đó, công tác giám sát, đánh giá đầu tư và quyết toán dự án hoàn thành cũng cần được thực hiện nghiêm túc để rút ra bài học kinh nghiệm và làm rõ tác động bền vững của công trình.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Chỉ thị lần này là yêu cầu giảm số lượng dự án tối thiểu 30% trong giai đoạn 2026 - 2030 so với giai đoạn trước đó. Việc sắp xếp thứ tự ưu tiên bố trí vốn sẽ dựa trên hiệu quả tài chính và tỷ suất hoàn vốn nội bộ.

Ngân sách trung ương sẽ tập trung cho các dự án quan trọng quốc gia, các chương trình mục tiêu và dự án liên vùng mang tính lan tỏa lớn. Đối với các địa phương, tinh thần địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm được đề cao để đảm bảo vốn không bị chia nhỏ, manh mún.

Thủ tướng cũng yêu cầu kiên quyết loại bỏ những dự án kém hiệu quả hoặc chưa thực sự cấp bách, nhất là các dự án xây dựng trụ sở mới trong bối cảnh ngân sách còn khó khăn. Thay vào đó, cần tận dụng tối đa công năng của các cơ sở hiện có để chống lãng phí.

Về mặt thể chế, Bộ Tài chính đang khẩn trương rà soát các vướng mắc để nghiên cứu hợp nhất Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước, nhằm tạo ra một khung pháp lý thống nhất và hiệu quả hơn cho giai đoạn phát triển mới.