Lộ trình bắt buộc để bảo vệ vị thế thủy sản Việt
Bước sang năm 2026, ngành thủy sản Việt Nam dù duy trì đà tăng trưởng nhưng đang phải đối mặt với áp lực pháp lý và logistics chưa từng có.
Trong khi Hoa Kỳ siết chặt các quy định về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, xung đột tại Trung Đông lại đẩy chi phí vận tải biển tăng phi mã, buộc doanh nghiệp phải thay đổi toàn diện chiến lược để thích ứng.
Theo báo cáo mới nhất từ Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), từ đầu tháng 3/2026, các rào cản kỹ thuật đối với thủy sản nhập khẩu đã được nâng lên một cấp độ mới.
Đáng lo ngại nhất là cơ chế Detention Without Physical Examination (DWPE), cho phép FDA tạm giữ các lô hàng ngay tại cửa khẩu mà không cần kiểm tra thực tế nếu doanh nghiệp nằm trong danh sách cảnh báo "Import Alert".
Thực tế ghi nhận mặt hàng tôm vẫn là đối tượng bị từ chối nhập khẩu nhiều nhất do phát hiện dư lượng kháng sinh cấm như chloramphenicol và nitrofurans. Điều này gây ra rủi ro pháp lý và kinh tế lớn khi chi phí lưu kho phát sinh và uy tín thương hiệu bị đe dọa nghiêm trọng.
Bên cạnh an toàn thực phẩm, Bộ quản lý chuyên trách phía Hoa Kỳ cũng duy trì sự giám sát gắt gao thông qua Chương trình Giám sát Nhập khẩu Thủy sản (SIMP) và Luật bảo vệ động vật có vú biển (MMPA).
Các quy định này buộc nhà nhập khẩu phải cung cấp chi tiết nguồn gốc khai thác, số hiệu tàu và toàn bộ chuỗi cung ứng trên hệ thống điện tử của Hải quan Hoa Kỳ nhằm ngăn chặn khai thác bất hợp pháp (IUU).
Nếu không chứng minh được hoạt động đánh bắt đáp ứng các tiêu chuẩn bảo vệ động vật biển tương đương với Hoa Kỳ, các mặt hàng chủ lực như cá ngừ, mực và cá biển có nguy cơ bị áp lệnh hạn chế hoặc cấm nhập khẩu hoàn toàn.
Song hành với những thách thức về tiêu chuẩn, biến động địa chính trị tại Trung Đông – thị trường vốn đang tăng trưởng mạnh từ 197,7 triệu USD năm 2020 lên hơn 401 triệu USD năm 2025 – đang đẩy ngành thủy sản vào cuộc khủng hoảng logistics.
Xung đột vũ trang buộc các hãng tàu phải thay đổi hành trình vòng qua châu Phi, khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 10 đến 20 ngày.
Việc thay đổi tuyến hải hành này không chỉ làm chậm tiến độ giao hàng mà còn đẩy chi phí vận chuyển container lạnh tăng thêm từ 2.000 đến 4.000 USD/container, trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận của các doanh nghiệp cá tra và tôm.
Đứng trước bối cảnh này, thông tin với báo chí, bà Lê Hằng – Phó Tổng Thư ký Vasep cùng các chuyên gia thị trường nhận định rằng, dù nhu cầu đối với các sản phẩm dự trữ như cá ngừ đóng hộp tại Trung Đông và châu Âu có thể gia tăng, nhưng áp lực chi phí vẫn là bài toán nan giải.
Để tồn tại, doanh nghiệp cần chủ động rà soát toàn bộ quy trình từ vùng nuôi đến chế biến theo tiêu chuẩn HACCP, đồng thời đa dạng hóa chuỗi logistics để giảm thiểu rủi ro từ các điểm nóng địa chính trị.
