Không thể dành riêng một làn đường cho BRT nhưng không mang lại hiệu quả

Mặc dù đem lại những hiệu quả nhất định song so sánh với tổng mức đầu tư khổng lồ và sự ưu tiên đặc biệt, tuyến BRT 01 của Hà Nội định sẵn kết quả thất bại. Chuyên gia cho rằng, cần dừng ngay dự án để tránh tình trạng càng chạy càng lỗ.

Buýt nhanh tồn tại nửa vời!

Tuyến buýt nhanh BRT 01 (Kim Mã - Bến xe Yên Nghĩa) thí điểm là 1 trong 8 tuyến BRT theo quy hoạch tại Quyết định số 519/QĐ-TTg ngày 31/3/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch GTVT thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là tuyến đầu tư thí điểm đầu tiên ở Hà Nội cũng như Việt Nam từ nguồn vay ODA. Sau khi được đầu tư, TP đã bàn giao Tổng Công ty Vận tải Hà Nội quản lý và vận hành khai thác từ ngày 1/1/2017.

Thời điểm xuất hiện, BTR 01 là niềm tự hào của ngành giao thông Thủ đô khi mang trên mình tư cách của loại hình phương tiện giao thông công cộng mới, sức chở lớn, hạ tầng và phương tiện hiện đại. Các chuyên gia hàng đầu, tâm huyết với giao thông đô thị cũng kỳ vọng, coi đây là bước đi mạnh dạn của Hà Nội nhằm giải quyết vấn nạn tắc đường, giúp người dân di chuyển thông thoáng, thuận tiện.

“Tuyến BRT là tuyến có sản lượng vé một tuyến đứng thứ 2 toàn mạng, tức là khách đi thường xuyên và doanh thu đứng thứ nhất toàn mạng và tỷ lệ trợ giá chi phí thấp hơn mức trung bình cả mạng là 1,83 lần. Như vậy, xét về sản lượng hành khách, tỷ lệ trợ giá, tỷ lệ doanh thu, tuyến BRT là một trong những tuyến hiệu quả nhất trọng hệ thống vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt hiện nay”, ông Thái Hồ Phương, Phó Giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông công cộng Hà Nội cho biết.

Mặc dù mang lại những hiệu quả nhất định, được nhân dân tin tưởng sử dụng và đánh giá tốt về chất lượng phục vụ, sản lượng hành khách ngày càng tăng song so với mức đầu tư cả ngàn tỉ đồng, tuyến buýt nhanh đầu tiên này chưa đem lại kết quả tương xứng, thực tế hoạt động cũng nhanh chóng bộc lộ những hạn chế, thất bại.

Tổng hành khách vận chuyển năm 2018 đạt 5,3 triệu lượt, tăng 6,3% (tăng 312.061 lượt hành khách) so với năm 2017; sản lượng năm 2019 đạt 5,5 triệu lượt, tăng 3,7% (tăng 201.569 lượt hành khách) so với thực hiện cùng kỳ năm 2018. Năm 2020, sản lượng đạt 5,35 triệu lượt, giảm 2,6% so với năm 2019 (giảm 145.559 lượt hành khách), trong khi toàn mạng giảm 25,7% chủ yếu do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19.

Hiện nay, do không có phương án kết nối thuận tiện qua lại giữa BRT với các loại hình phương tiện giao thông cá nhân và công cộng khác, nên chỉ một số ít hành khách sử dụng BRT vì tiện đường, tiện giờ. Trong khi đó, vào những khung giờ cao điểm, hàng ngàn phương tiện phải ép vào phần đường hẹp còn lại để nhường đường cho buýt nhanh phục vụ vài chục người trên một làn riêng, tình trạng này diễn ra thường xuyên gây bức xúc cho người dân.

Với cơ sở hạ tầng giao thông chưa đồng bộ, BRT không những không đạt được kỳ vọng ban đầu mà còn khiến tình trạng ùn tắc diễn ra nghiêm trọng hơn. Do vậy, chuyên gia giao thông Nguyễn Xuân Thủy cho rằng, Hà Nội cần mạnh dạn nhìn nhận đúng vấn đề để có giải pháp xử lý phù hợp, không thể vì sự đã rồi để tiếp tục tồn tại một loại hình buýt nhanh một cách nửa vời.

Làm tiếp hay dừng lại?

Trước phản ánh về những bất cập của tuyến buýt nhanh BRT 01 Kim Mã - Bến xe Yên Nghĩa, Sở Giao thông Vận tải (GTVT) TP Hà Nội vừa có báo cáo gửi UBND TP Hà Nội, đánh giá hiệu quả của dự án này.

Ông Vũ Văn Viện, Giám đốc Sở GTVT TP Hà Nội cho rằng, trong quá trình hoạt động còn nhiều ý kiến khác nhau về việc có nên đầu tư BRT tại TP Hà Nội tiếp hay không. Vì thế, cần nghiên cứu, đánh giá một cách khoa học và thực tiễn về hiệu quả của việc thí điểm BRT 01, làm rõ những mặt được, hạn chế để cân nhắc xem có tiếp tục quy hoạch và đầu tư các tuyến BRT trong tương lai.

Trao đổi về vấn đề này, TS Nguyễn Xuân Thủy, chuyên gia giao thông đô thị đánh giá qua 4 năm hoạt động, tuyến BRT 01 của Hà Nội hiệu quả mang lại không như mong đợi. Theo quy hoạch, Hà Nội sẽ có 8 tuyến BRT nhưng đã đến lúc cần nhìn thẳng vào bài học thất bại của tuyến BRT 01 để suy xét điều chỉnh quy hoạch mạng lưới BRT trong tương lai.

"Tôi kiến nghị cho dừng ngay tuyến BRT 01, không thể dành riêng một làn đường cho tuyến buýt nhưng không mang lại hiệu quả. Đồng thời, cần dừng triển khai BRT ở Hà Nội, đến khi nào chúng ta có đủ điều kiện thì mới triển khai", TS Nguyễn Xuân Thủy nói.

Thừa nhận tuyến buýt nhanh 01 của Hà Nội thất bại, tuy nhiên ông Khuất Việt Hùng, Phó Chủ tịch chuyên trách Ủy ban An toàn giao thông quốc gia lại cho rằng, tổng mức đầu tư 53,6 triệu USD cho tuyến buýt nhanh đầu tiên là đắt vì phải nhập khẩu toàn bộ. Đặt trường hợp tiếp tục làm tuyến BRT thứ hai thì chắc chắn sẽ rẻ hơn nhiều.

"Có thể nói tuyến BRT 01 của Hà Nội giống như một vận động viên bị trói chân lại rồi được yêu cầu tham gia chạy thi ở giải chuyên nghiệp đỉnh cao và khi không giành được huy chương thì có nguy cơ bị kỷ luật", ông Hùng chia sẻ.

Theo Nguyễn Văn Thanh, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam, Hà Nội cần dồn sức để làm tuyến BRT một cách nghiêm túc, hoàn thiện. Nếu TP quyết tâm thực hiện thì cần làm đồng bộ cả 8 tuyến BRT, từ đó mới tăng được khả năng kết nối của tuyến, cũng như hòa vào mạng lưới giao thông công cộng hiện có của Thủ đô. Còn nếu xác định không đủ nguồn lực để đầu tư một hệ thống BRT nghiêm túc, hoàn chỉnh thì nên mạnh dạn dẹp bỏ. Việc đầu tư nhỏ lẻ, manh mún vài năm một tuyến thì kết quả thất bại sẽ tiếp tục lặp lại.