Không để tài sản công dôi dư lãng phí nguồn lực

Nếu xử lý chậm, những tài sản này sẽ xuống cấp, phát sinh chi phí quản lý và lãng phí nguồn lực công. Ngược lại, nếu được sử dụng đúng mục đích, đây sẽ là nguồn lực quan trọng góp phần bổ sung hạ tầng giáo dục, y tế, văn hóa, đồng thời tạo thêm không gian phát triển cho các địa phương.

Theo Bộ Tài chính, cả nước hiện có hơn 11.000 cơ sở nhà, đất đã được thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương nhưng vẫn cần tiếp tục xử lý để đưa vào sử dụng. Đây là khối tài sản có quy mô rất lớn, trải rộng từ các trụ sở cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp đến nhiều khu đất có vị trí thuận lợi tại trung tâm đô thị hoặc khu dân cư.

Điều đáng chú ý là trong khi nhiều địa phương đang thiếu trường học, trạm y tế, trung tâm sinh hoạt cộng đồng, bãi đỗ xe hay quỹ đất phát triển hạ tầng thì không ít trụ sở sau sắp xếp vẫn đóng cửa nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Cùng với thời gian, công trình xuống cấp, ngân sách vẫn phải chi cho công tác bảo vệ, bảo trì, còn địa phương lại mất đi cơ hội sử dụng nguồn lực sẵn có để giải quyết những nhu cầu cấp thiết.

Ở góc độ kinh tế, đây không đơn thuần là câu chuyện quản lý tài sản công mà còn là bài toán phân bổ nguồn lực. Chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh cho rằng giá trị của một tài sản công không chỉ được tính bằng số tiền thu về khi bán hoặc cho thuê, mà còn ở những lợi ích kinh tế - xã hội mà tài sản đó có thể tạo ra nếu được bố trí đúng công năng và đúng thời điểm.

Một trụ sở cũ khi được cải tạo thành trường học sẽ giúp địa phương giảm đáng kể chi phí đầu tư xây dựng mới và nhanh chóng bổ sung phòng học cho học sinh. Một khu nhà chuyển thành trạm y tế sẽ nâng cao năng lực chăm sóc sức khỏe ban đầu mà không phải chờ nhiều năm để triển khai dự án mới. Ngay cả những khu đất có lợi thế thương mại, nếu được sử dụng phù hợp với quy hoạch, cũng có thể tạo thêm nguồn thu, thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển dịch vụ.

Nhìn từ góc độ đó, tài sản công sau sắp xếp không còn đơn thuần là những công trình đã hoàn thành chức năng phục vụ hoạt động hành chính, mà là nguồn lực cần được phân bổ lại để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Giá trị của mỗi cơ sở nhà, đất không nằm ở hiện trạng công trình, mà ở khả năng tiếp tục tạo ra lợi ích cho cộng đồng.

Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tiễn vẫn còn một khoảng cách không nhỏ. Mặc dù hầu hết các bộ, ngành và địa phương đều thống nhất quan điểm phải sớm bố trí lại các cơ sở dôi dư để tránh lãng phí, nhưng quá trình triển khai trên thực tế chưa diễn ra với tốc độ như kỳ vọng.

Một cơ sở nhà, đất sau sắp xếp muốn được đưa vào sử dụng thường phải trải qua nhiều bước, từ rà soát hiện trạng, hoàn thiện hồ sơ pháp lý, cập nhật quy hoạch, xác định giá trị tài sản đến lựa chọn phương án sử dụng và hoàn tất các thủ tục liên quan. Chỉ cần một khâu chưa hoàn thành, toàn bộ quy trình có thể phải tạm dừng.

Đó cũng là lý do nhiều công trình đã có phương án xử lý nhưng vẫn chưa thể chuyển giao hoặc cải tạo. Có nơi đã xác định rõ sẽ sử dụng làm trường học hoặc trạm y tế nhưng vẫn phải chờ hoàn tất thủ tục về đất đai, quy hoạch; có nơi đủ điều kiện đấu giá nhưng việc xác định giá khởi điểm kéo dài khiến tài sản tiếp tục để không.

Tại Tây Ninh sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, toàn tỉnh có 3.386 cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý, trong đó 876 cơ sở thuộc diện điều chuyển hoặc chuyển giao. Dù toàn bộ 420 cơ sở dôi dư đã được rà soát và xây dựng phương án xử lý, việc triển khai vẫn gặp nhiều trở ngại do khối lượng tài sản lớn, hồ sơ pháp lý của nhiều cơ sở chưa đầy đủ, một số công trình đã xuống cấp trong khi nguồn lực đầu tư còn hạn chế.

Không chỉ riêng Tây Ninh, nhiều địa phương cũng đang đối mặt với áp lực tương tự. Khi quá trình xử lý liên quan đồng thời đến pháp luật về tài sản công, đất đai, đầu tư, xây dựng và quy hoạch, việc phối hợp giữa các cơ quan trở thành yếu tố quyết định tiến độ. Trong khi đó, tâm lý thận trọng của một bộ phận cán bộ trước những vấn đề liên quan đến định giá và xử lý tài sản công cũng khiến nhiều hồ sơ phải xin ý kiến qua nhiều cấp, làm kéo dài thời gian thực hiện.

Chính vì vậy, yêu cầu hiện nay không chỉ là xử lý nhanh các cơ sở nhà, đất dôi dư mà còn phải xây dựng được một cơ chế đủ rõ ràng để các địa phương chủ động tổ chức thực hiện, bảo đảm vừa đúng quy định, vừa phát huy được giá trị của từng tài sản. Đây cũng là cơ sở để Chính phủ ban hành những cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ các vướng mắc, tạo điều kiện cho địa phương chủ động hơn trong bố trí, sử dụng tài sản công sau sắp xếp.

Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP về cơ chế, chính sách đặc thù trong xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý tài sản công. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là bảo đảm quản lý chặt chẽ, tránh thất thoát thì nay yêu cầu đặt ra là vừa quản lý đúng quy định, vừa đẩy nhanh việc đưa tài sản trở lại phục vụ phát triển.

Điểm đáng chú ý của Nghị quyết không chỉ nằm ở việc bổ sung các cơ chế đặc thù mà còn ở việc tăng cường phân cấp, trao quyền chủ động nhiều hơn cho địa phương trong quyết định phương án sử dụng từng cơ sở nhà, đất. Đây là thay đổi có ý nghĩa thực tiễn bởi chính quyền địa phương là đơn vị hiểu rõ nhất nhu cầu về trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa, hạ tầng giao thông hay quỹ đất phát triển trên địa bàn. Khi quyền quyết định được giao nhiều hơn cho cơ sở, quá trình xử lý cũng có điều kiện rút ngắn, giảm bớt các tầng nấc trung gian.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn, xử lý nhà, đất dôi dư không chỉ nhằm thực hành tiết kiệm, chống lãng phí mà còn hướng tới mục tiêu quan trọng hơn là đưa nguồn lực vào phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Mỗi cơ sở nhà, đất được bố trí sử dụng đúng thời điểm sẽ góp phần giảm áp lực đầu tư công, tiết kiệm ngân sách và tạo điều kiện cải thiện chất lượng dịch vụ công cho người dân.

Cùng với cơ chế mới, Bộ Tài chính cũng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương khẩn trương rà soát, phân loại toàn bộ nhà, đất dôi dư; xây dựng phương án xử lý đối với từng cơ sở, đồng thời cập nhật cơ sở dữ liệu, công khai danh mục tài sản đủ điều kiện sử dụng, điều chuyển, cho thuê hoặc đấu giá. Việc gắn trách nhiệm của người đứng đầu với tiến độ xử lý cũng được xác định là giải pháp nhằm hạn chế tình trạng chậm triển khai hoặc để tài sản tiếp tục xuống cấp.

Từ thực tiễn tại nhiều địa phương, có thể thấy khi lựa chọn đúng phương án sử dụng, giá trị của tài sản công được nhân lên đáng kể. Tại xã Văn Giang (Hưng Yên), khu nhà từng là trụ sở Hội đồng nhân dân xã với khuôn viên gần 5.000 m² đang được cải tạo thành Trạm Y tế xã. Thay vì xây dựng mới, địa phương tận dụng cơ sở vật chất sẵn có để đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh của người dân, vừa tiết kiệm ngân sách, vừa rút ngắn thời gian đưa công trình vào hoạt động.

Ở Phú Thọ, nhiều trụ sở sau sắp xếp đã được chuyển thành trường học, cơ sở giáo dục hoặc công trình phục vụ cộng đồng. Theo lãnh đạo địa phương, việc tận dụng các công trình hiện có không chỉ giảm áp lực đầu tư mà còn giúp các đơn vị nhanh chóng bổ sung phòng học, phòng chức năng trong bối cảnh nhu cầu ngày càng tăng.

Ninh Bình lại lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt hơn. Đến ngày 24/6/2026, địa phương có 839 cơ sở nhà, đất dôi dư, trong đó 367 cơ sở đã hoàn thành xử lý. Với những tài sản còn phù hợp, tỉnh tiếp tục điều chuyển phục vụ hoạt động của các cơ quan, trường học, cơ sở y tế và thiết chế văn hóa; những khu đất có lợi thế được nghiên cứu đấu giá hoặc cho thuê để tạo nguồn thu cho ngân sách; một số vị trí khác được quy hoạch thành công viên, bãi đỗ xe hoặc không gian sinh hoạt cộng đồng. Cách làm này cho thấy mỗi tài sản đều được xem xét trên cơ sở nhu cầu thực tế thay vì áp dụng một phương án chung.

Tại Quảng Ninh, việc xử lý tài sản công cũng được đặt trong tổng thể quy hoạch phát triển của địa phương. Những công trình còn phù hợp được điều chuyển cho các đơn vị thiếu trụ sở; chỉ các tài sản không còn nhu cầu sử dụng cho mục đích công mới được xem xét khai thác theo các hình thức khác. Theo lãnh đạo Sở Tài chính Quảng Ninh, mục tiêu không phải là tối đa hóa nguồn thu trước mắt mà là lựa chọn phương án mang lại hiệu quả tổng thể cao nhất cho phát triển kinh tế - xã hội.

Theo các chuyên gia kinh tế, những cách làm khác nhau nhưng cùng chung một mục tiêu đã cho thấy hiệu quả của việc gắn xử lý tài sản công với nhu cầu phát triển của từng địa phương. Một trụ sở chuyển thành trường học có thể giúp hàng trăm học sinh có thêm phòng học; một cơ sở được cải tạo thành trạm y tế góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu; một khu đất được quy hoạch thành công viên hay bãi đỗ xe sẽ cải thiện không gian đô thị và nâng cao chất lượng sống của người dân. Giá trị mà các tài sản này tạo ra vì thế không chỉ được tính bằng tiền mà còn bằng những lợi ích lâu dài đối với cộng đồng./.