Khơi sức dân Nà Hẩu để dựng "lá chắn" trước ma túy
Ở nhiều địa phương, phòng, chống ma túy thường được bắt đầu bằng những đợt tuyên truyền hoặc các biện pháp đấu tranh của lực lượng chức năng. Tại xã Tân Hợp (tỉnh Lào Cai), lời giải lại được tìm từ một thiết chế đã gắn bó với đời sống cộng đồng người Mông qua nhiều thế hệ: dòng họ. Từ mô hình "Dòng họ Giàng không ma túy", Công an xã từng bước huy động chính người dân tham gia giữ gìn an ninh, trật tự, để việc xây dựng "xã không ma túy" trở thành trách nhiệm chung của cả cộng đồng.
Đã nhiều tháng trôi qua kể từ chuyến công tác đến xã Tân Hợp (tỉnh Lào Cai) tham dự Tết rừng Nà Hẩu, nhưng ký ức về buổi sớm cuối tháng Giêng năm 2026 vẫn vẹn nguyên trong tôi.
Từ trung tâm phường Yên Bái, chúng tôi men theo con đường quanh co ôm sườn núi, hết dốc cao lại đến khúc cua gấp, có đoạn mây như sà xuống mặt đường. Càng tiến sâu vào khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu, màu xanh của những cánh rừng nguyên sinh càng trải rộng, ôm trọn những bản làng người Mông bình yên dưới tán rừng già.
Ngày cuối cùng của tháng Giêng âm lịch, đồng bào Mông tổ chức Tết rừng, Lễ hội truyền thống thiêng liêng gắn với tín ngưỡng bảo vệ rừng và cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng bình yên, cuộc sống ấm no. Từ sáng sớm, trong trang phục truyền thống rực rỡ, bà con mang lễ vật tiến về khu rừng thiêng của bản. Giữa không gian đại ngàn, tiếng khèn Mông hòa cùng tiếng suối và lời khấn nguyện tạo nên bầu không khí vừa linh thiêng, vừa đậm đà bản sắc văn hóa.
Giữa không khí náo nức ấy, hình ảnh những cán bộ Công an xã Tân Hợp lặng lẽ làm nhiệm vụ khiến chúng tôi đặc biệt chú ý. Không phô trương, không ồn ào, các anh âm thầm có mặt ở từng khu vực đông người, vừa hướng dẫn du khách, vừa nhắc nhở bà con chấp hành các quy định về an ninh, trật tự. Nụ cười hiền hậu, thái độ gần gũi và cách ứng xử chân tình của các anh tạo nên cảm giác thân thuộc như chính người thân trong bản.
Đồng hành cùng chúng tôi hôm ấy là Đại úy Giàng A Páo, Cán bộ Công an xã Tân Hợp, người con của dân tộc Mông sinh ra và lớn lên trên chính mảnh đất này. Vừa giới thiệu về phong tục Tết rừng, anh vừa kể cho chúng tôi nghe câu chuyện về hành trình xây dựng mô hình "Dòng họ Giàng không ma túy" , một mô hình dân vận đang từng ngày lan tỏa sức sống giữa đại ngàn. Giọng kể của anh chậm rãi nhưng đầy tâm huyết về mảnh đất anh sinh ra lớn lên và công tác tại đây.
Điểm khởi đầu của sự đồng thuận
Ít ai biết rằng, phía sau vẻ thanh bình của Nà Hẩu hôm nay là cả một quá trình bền bỉ gìn giữ bình yên của cấp ủy, chính quyền và lực lượng Công an. Địa bàn rộng, địa hình hiểm trở bị chia cắt, giao thông đi lại khó khăn, đời sống của một bộ phận người dân còn nhiều thiếu thốn, trình độ dân trí chưa đồng đều… đó là những yếu tố khiến các loại tội phạm, đặc biệt là tội phạm và tệ nạn ma túy, luôn tìm cách len lỏi vào từng bản làng.
Là người con của dòng họ Giàng, sau nhiều năm công tác trong lực lượng Công an, khi được điều động về Công an xã Tân Hợp, Đại úy Giàng A Páo hiểu rằng nhiệm vụ của mình không chỉ là giữ gìn an ninh, trật tự mà còn là trách nhiệm với quê hương, với dòng họ và với những người dân đã sinh thành, nuôi dưỡng mình.
Dòng họ Giàng hiện có khoảng 50 hộ với gần 300 nhân khẩu, sinh sống tập trung tại thôn Nà Hẩu. Những năm trước đây, đời sống của bà con chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp và khai thác lâm sản, thu nhập còn thấp, nhiều hủ tục cũ vẫn tồn tại, việc tiếp cận thông tin và kiến thức pháp luật còn hạn chế. Chính những khó khăn ấy khiến công tác phòng ngừa tội phạm, đặc biệt là phòng, chống ma túy, đứng trước không ít thách thức.
Trước yêu cầu xây dựng “xã không ma túy” theo Nghị quyết số 51/NQ-TU ngày 12/02/2026 của Tỉnh ủy Lào Cai, Công an xã Tân Hợp đã lựa chọn một hướng đi khác biệt: không bắt đầu bằng những cuộc vận động mang tính hình thức, mà lấy chính dòng họ nơi có sức ảnh hưởng sâu sắc nhất đối với mỗi người dân làm hạt nhân của phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Ý tưởng ấy nhanh chóng nhận được sự đồng thuận của Đảng ủy xã và các già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng.
Đại úy Giàng A Páo được giao nhiệm vụ trực tiếp tham mưu xây dựng mô hình "Dòng họ Giàng không ma túy". Nhận nhiệm vụ, anh hiểu rằng muốn người dân tin thì trước hết cán bộ phải gần dân; muốn dân làm theo thì trước hết phải làm cho dân hiểu; muốn phong trào bền vững thì phải bắt đầu từ niềm tin.
Đó cũng chính là khởi đầu cho một hành trình dân vận đầy gian nan nhưng cũng vô cùng ý nghĩa, hành trình đi từng ngõ, gõ từng nhà, gặp từng người để gieo mầm của niềm tin, của trách nhiệm và của khát vọng xây dựng một bản làng bình yên, không còn bóng dáng của ma túy.
"Đi từng ngõ, gõ từng nhà" để gieo mầm bình yên
Làm công tác dân vận chưa bao giờ là việc dễ, nhất là ở một địa bàn vùng cao như Tân Hợp. Đường sá cách trở, nhiều thôn bản nằm cheo leo trên sườn núi, bà con đi làm nương từ sáng sớm đến chiều muộn mới trở về. Nếu chỉ trông chờ vào những cuộc họp hay những buổi tuyên truyền tập trung thì rất khó tạo được sự chuyển biến thực sự trong nhận thức. Điều đó, Đại úy Giàng A Páo hiểu hơn ai hết.
Là người Mông, sinh ra và lớn lên ở Nà Hẩu, anh hiểu phong tục, tập quán, hiểu cách nghĩ, cách sống của bà con. Anh cũng hiểu rằng, muốn vận động thành công thì trước hết phải trở thành người được đồng bào tin tưởng.
Thế rồi, những ngày sau đó, hình ảnh người cán bộ Công an xã với chiếc ba lô trên vai, chiếc xe máy bám đầy bùn đất đã trở nên quen thuộc trên những con đường dẫn vào từng bản. Có hôm trời mưa, đường trơn như đổ mỡ, xe không thể đi tiếp, anh và đồng đội gửi xe dưới chân dốc rồi cuốc bộ hàng cây số để đến từng hộ dân. Có những tối, khi ánh đèn trong bản vừa lên, các anh lại tranh thủ đến từng gia đình để trò chuyện, bởi đó là lúc bà con vừa đi nương trở về, có thời gian ngồi bên bếp lửa.
Không có những bài tuyên truyền khô cứng hay những lời lẽ mang tính áp đặt. Bằng chính tiếng Mông thân thuộc, Giàng A Páo nhẹ nhàng kể cho bà con nghe về những gia đình tan vỡ vì ma túy, những thanh niên đánh mất tương lai vì một lần sa ngã, những đứa trẻ lớn lên trong cảnh thiếu vắng cha mẹ vì vòng lao lý...Những câu chuyện ấy không lấy từ sách vở mà từ chính thực tế, gần gũi và dễ chạm đến trái tim người nghe.
Đại uý Giàng A Páo trùng xuống chia sẻ, có gia đình phải đến vài lần mới chịu mở lòng. Có người ban đầu còn e dè, né tránh, nhưng bằng sự chân thành, kiên trì và thái độ tôn trọng, khoảng cách dần được xóa nhòa.
Những buổi trò chuyện bên chén trà nóng, bên bếp lửa nghi ngút khói đã trở thành những cuộc đối thoại đầy sẻ chia, nơi cán bộ Công an không chỉ tuyên truyền pháp luật mà còn lắng nghe những tâm tư, khó khăn của người dân để cùng tìm cách tháo gỡ. Công tác dân vận vì thế không còn là những khẩu hiệu trên giấy, mà hiện hữu trong từng bước chân của người chiến sĩ Công an đến với dân, trong từng lời nói chân thành và từng việc làm cụ thể.
Nhận thấy dòng họ có vai trò đặc biệt trong đời sống của đồng bào Mông, Công an xã Tân Hợp đã tham mưu cấp ủy lựa chọn dòng họ Giàng làm mô hình điểm, bởi trong mỗi dòng họ, tiếng nói của trưởng họ, già làng và những người có uy tín luôn có sức thuyết phục rất lớn. Công an xã Tân Hợp đánh giá, đây là cách làm mới, phù hợp với đặc điểm văn hóa của địa phương.
Biến sự đồng thuận thành cơ chế tự quản
Sau nhiều cuộc họp, nhiều lần trao đổi, mô hình "Dòng họ Giàng không ma túy" chính thức được triển khai. Các mục tiêu được thống nhất rất cụ thể: 100% hộ gia đình ký cam kết không vi phạm pháp luật về ma túy; đảng viên, đoàn viên, hội viên gương mẫu thực hiện; thanh thiếu niên được tuyên truyền đầy đủ về tác hại của ma túy; không để phát sinh người nghiện mới; không để hình thành điểm phức tạp về ma túy; đồng thời gắn việc phòng, chống ma túy với xây dựng gia đình văn hóa, giữ gìn bản sắc dân tộc và phát triển kinh tế.
Điều bất ngờ, sau khi ký cam kết, mọi người không xem đó là một thủ tục hành chính. Trưởng dòng họ, người có uy tín và các gia đình tự nguyện trở thành những "cánh tay nối dài" của lực lượng Công an. Mỗi người đều ý thức rằng, bảo vệ bình yên cho bản làng cũng chính là bảo vệ cuộc sống của con cháu mình.
Khi phát hiện người lạ có biểu hiện nghi vấn xuất hiện trong bản, bà con chủ động thông báo cho Công an xã. Khi thấy thanh niên có dấu hiệu tụ tập bất thường, gia đình và dòng họ cùng nhắc nhở, giáo dục. Mỗi người dân trở thành một tuyên truyền viên, mỗi gia đình là một điểm tựa, mỗi dòng họ là một "lá chắn" ngăn chặn ma túy ngay từ khi mới manh nha.
Đó chính là điều làm nên sự khác biệt của mô hình. Từ chỗ coi phòng, chống ma túy là nhiệm vụ của lực lượng Công an, người dân đã chủ động đứng vào hàng ngũ giữ gìn an ninh, trật tự. Sức mạnh của cộng đồng được khơi dậy, tạo nên thế trận an ninh nhân dân vững chắc ngay từ cơ sở.
Song song với việc xây dựng mô hình, Công an xã Tân Hợp còn phối hợp với các lực lượng chức năng tổ chức nhiều đợt tuyên truyền sâu rộng tại các thôn bản; tăng cường phổ biến pháp luật qua hệ thống truyền thanh, mạng xã hội, trực tiếp đến từng hộ gia đình; thường xuyên rà soát, quản lý người nghiện, kiểm tra, test ma túy và triển khai đồng bộ các biện pháp phòng ngừa. Những việc làm kiên trì ấy đã từng bước tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của Nhân dân.
Không có thành công nào đến trong ngày một, ngày hai. Nhưng từ những bước chân không mỏi của người chiến sĩ Công an, từ sự đồng thuận của cấp ủy, chính quyền, già làng, trưởng dòng họ và mỗi người dân, mô hình "Dòng họ Giàng không ma túy" đã dần bén rễ, phát triển và trở thành điểm sáng trong phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc ở Tân Hợp.
Nhìn từ thực tiễn ở Nà Hẩu có thể thấy, mô hình "Dòng họ Giàng không ma túy" không tạo ra một tổ chức mới hay thay thế chức năng của lực lượng Công an. Giá trị của mô hình nằm ở việc phát huy những mối liên kết vốn đã tồn tại trong cộng đồng để phục vụ công tác phòng, chống ma túy. Khi trách nhiệm được chia sẻ từ mỗi gia đình đến từng thành viên trong dòng họ, cùng với vai trò của những người có uy tín, công tác phòng ngừa không còn chỉ diễn ra khi xuất hiện vụ việc mà được duy trì thường xuyên trong đời sống của bản làng. Đó cũng là bước chuyển từ một phong trào vận động sang cơ chế tự quản dựa trên sự đồng thuận của cộng đồng.
Để cộng đồng giữ bình yên bản làng
Nửa năm sau ngày mô hình "Dòng họ Giàng không ma túy" được triển khai, chúng tôi có dịp trở lại Nà Hẩu. Vẫn là những dãy núi xanh ngắt nối tiếp nhau đến tận chân trời, vẫn là tiếng suối róc rách chảy quanh bản làng, nhưng điều khiến chúng tôi cảm nhận rõ nhất không phải sự đổi thay của cảnh sắc, mà là sự đổi thay trong lòng người.
Trưởng dòng họ Giàng, Ông Giàng A Lùng đón chúng tôi bằng nụ cười rạng rỡ. Dẫn chúng tôi đi dọc con đường bê tông sạch sẽ xuyên qua bản, ông hồ hởi giới thiệu từng ngôi nhà mới, từng mô hình phát triển kinh tế đang mang lại cuộc sống khấm khá cho bà con. Nhiều gia đình bây giờ không còn chỉ trông vào nương rẫy nữa. Có hộ mở Homestay đón khách du lịch, có hộ nuôi cá tầm bằng nguồn nước tự nhiên, có hộ mở rộng diện tích trồng quế. Thanh niên cũng chăm chỉ làm ăn hơn trước... ông vừa đi vừa kể, giọng đầy tự hào.
Điều khiến ông vui nhất không phải là những căn nhà mới hay những chiếc ô tô xuất hiện ngày càng nhiều trong bản, mà là sự bình yên đã thực sự trở về. Bà con hiểu rằng, muốn phát triển kinh tế, làm du lịch, giữ gìn bản sắc văn hóa thì trước hết bản làng phải an toàn, không có ma túy, không có tệ nạn xã hội. Chính vì vậy, việc giữ gìn an ninh, trật tự giờ đây không còn là trách nhiệm riêng của lực lượng Công an mà đã trở thành ý thức tự giác của mỗi người dân.
Thiếu tá Nguyễn Văn Hợp - Trưởng Công an xã Tân Hợp chia sẻ rằng, thành công lớn nhất của mô hình không phải chỉ là những con số thống kê, mà là sự thay đổi trong nhận thức của Nhân dân. Từ chỗ còn tâm lý trông chờ, nhiều người đã chủ động tham gia phòng ngừa, phát hiện và tố giác các hành vi vi phạm pháp luật. Những thông tin do người dân cung cấp đã giúp lực lượng Công an kịp thời nắm bắt tình hình, giải quyết các vụ việc ngay từ cơ sở, không để phát sinh điểm nóng.
Từ thành công của mô hình "Dòng họ Giàng không ma túy", Công an xã Tân Hợp tiếp tục tham mưu cấp ủy, chính quyền xây dựng và nhân rộng nhiều mô hình tự quản như "Trường học không ma túy", "Câu lạc bộ Đoàn Thanh niên không ma túy", "Giáo xứ Tân Hợp: bình an, sống tốt đời, đẹp đạo, nói không ma túy"…Mỗi mô hình hướng đến một nhóm đối tượng khác nhau nhưng đều có chung mục tiêu là phát huy sức mạnh của Nhân dân trong giữ gìn an ninh, trật tự ngay từ cơ sở.
Qua câu chuyện ở thôn Nà Hẩu, xã Tân Hợp, chúng tôi càng thấm thía rằng, dân vận khéo không phải là những lời nói hoa mỹ mà dân vận khéo bắt đầu từ sự chân thành, từ việc biết lắng nghe, biết chia sẻ và biết đặt lợi ích của Nhân dân lên trên hết.
Ở xã Tân Hợp, người chiến sĩ Công an không chỉ là người thực thi pháp luật mà còn là người bạn, người con của bản làng đúng như tinh thần của Nghị quyết số 10-NQ/ĐUCA ngày 09/02/2026 của Đảng ủy Công an tỉnh Lào Cai về thực hiện Phong trào thi đua Ba nhất: “Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất”.
Họ đến với người dân bằng sự gần gũi, bằng trách nhiệm và bằng chính tấm lòng của mình. Những bước chân không quản nắng mưa đến từng hộ dân, những đêm thức trắng cùng bà con giải quyết vụ việc, những buổi tuyên truyền bằng tiếng Mông bên bếp lửa... tất cả đã góp phần tạo dựng niềm tin bền chặt giữa lực lượng Công an với Nhân dân. Có lẽ đó cũng chính là bí quyết để mô hình thành công. Bởi khi người dân tin thì sẽ nghe, khi người dân hiểu thì sẽ làm. Và khi người dân đã tự nguyện đồng hành thì mọi chủ trương đúng đắn đều có thể đi vào cuộc sống một cách tự nhiên và bền vững.
Chiều buông xuống Nà Hẩu, những tia nắng cuối ngày len qua tán rừng già, phủ ánh vàng lên từng mái nhà gỗ. Tiếng trẻ nhỏ ríu rít vang lên trên con đường bê tông sạch sẽ, hòa cùng tiếng khèn Mông ngân nga giữa đại ngàn. Khung cảnh bình yên ấy khiến chúng tôi hiểu rằng, bình yên không phải món quà của thiên nhiên mà là thành quả của biết bao con người ngày đêm lặng lẽ vun đắp. Đó là sự lãnh đạo sát sao của cấp ủy, chính quyền địa phương; là tinh thần trách nhiệm của lực lượng Công an; là uy tín của già làng, trưởng dòng họ; là sự đồng lòng của mỗi người dân trong cuộc đấu tranh đẩy lùi ma túy khỏi bản làng.
Giá trị của một mô hình phòng, chống tội phạm ở cơ sở không chỉ được đo bằng kết quả đạt được trong một giai đoạn, mà còn ở khả năng để cộng đồng tiếp tục duy trì những giá trị ấy bằng chính nội lực của mình.
Mô hình "Dòng họ Giàng không ma túy" không chỉ góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng xã Tân Hợp trở thành "xã không ma túy", mà còn là minh chứng sinh động cho chân lý đã được thực tiễn khẳng định: ở đâu biết dựa vào dân, phát huy sức dân và xây dựng được niềm tin trong Nhân dân thì ở đó sẽ tạo nên sức mạnh to lớn để giải quyết mọi khó khăn, thách thức.
Giữa đại ngàn Nà Hẩu hôm nay, màu xanh của rừng già không chỉ là màu xanh của thiên nhiên, mà còn là màu xanh của niềm tin, của sự đoàn kết và của một cuộc sống bình yên đang được gìn giữ bằng chính bàn tay, khối óc và trách nhiệm của mỗi người dân.
