Hoàn thiện hành lang pháp lý, siết chặt kiểm soát phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Sáng 16/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Trình bày tờ trình, Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cho biết dự thảo luật gồm 4 chương, 37 điều, quy định về nguyên tắc, biện pháp, chính sách, nguồn lực và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong công tác phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Theo Đại tướng Phan Văn Giang, phạm vi điều chỉnh của dự thảo luật tập trung vào những nội dung cốt lõi như quản lý rủi ro quốc gia; xây dựng danh mục kiểm soát; áp dụng các biện pháp quản lý, kiểm soát đặc thù đối với hoạt động, hàng hóa, vật liệu, thiết bị, phần mềm, công nghệ và dịch vụ có nguy cơ bị lợi dụng để phục vụ việc phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng quy định các biện pháp ngăn chặn, phản ứng khẩn cấp; kiểm soát hoạt động tài trợ phổ biến; xây dựng hệ thống thông tin, dữ liệu, cảnh báo sớm; tăng cường phối hợp liên ngành; quản lý nhà nước, thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, bảo đảm nguồn lực và thúc đẩy hợp tác quốc tế.

Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới cho biết Thường trực Ủy ban thống nhất với sự cần thiết ban hành luật nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý trong lĩnh vực đặc biệt quan trọng này.

Cơ quan thẩm tra đánh giá việc xây dựng danh mục kiểm soát trên cơ sở tích hợp, chuẩn hóa từ các danh mục hàng hóa lưỡng dụng của các bộ, ngành là phù hợp, góp phần hạn chế tình trạng chồng chéo, trùng lặp thủ tục hành chính. Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục làm rõ cơ chế tích hợp, dẫn chiếu và áp dụng giữa danh mục kiểm soát chung với các danh mục chuyên ngành; đồng thời bổ sung quy định về bảo mật thông tin và cơ chế xử lý trong các trường hợp đột xuất.

Đối với quy định về giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ trách nhiệm phối hợp, trao đổi thông tin giữa các cơ quan chức năng sau khi tiếp nhận báo cáo nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng thời phòng ngừa nguy cơ lạm dụng trong quá trình thực thi.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh việc thể chế hóa công tác phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt thành luật là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Theo Chủ tịch Quốc hội, dự án luật không chỉ có ý nghĩa về quốc phòng, an ninh mà còn góp phần mở rộng hội nhập quốc tế, nâng cao xếp hạng quốc gia trong công tác phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố theo các chuẩn mực quốc tế, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài đối với môi trường đầu tư tại Việt Nam.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý cần tập trung xử lý dứt điểm tình trạng chồng chéo trong quản lý hàng hóa lưỡng dụng. Thực tế, nhiều loại hàng hóa vừa phục vụ mục đích dân sự, vừa có khả năng bị lợi dụng để chế tạo vũ khí hóa học, sinh học hoặc hạt nhân nhưng hiện vẫn do nhiều bộ, ngành cùng quản lý, dẫn đến nguy cơ phân tán trách nhiệm và giảm hiệu quả kiểm soát.

Liên quan đến năng lực phản ứng khẩn cấp, Chủ tịch Quốc hội cho rằng lực lượng nòng cốt hiện nay chủ yếu là Binh chủng Hóa học thuộc Quân đội nhân dân Việt Nam cùng các đơn vị chuyên ngành của Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Y tế. Tuy nhiên, hành lang pháp lý về chế độ đãi ngộ đặc thù, trang thiết bị chuyên dụng cũng như cơ chế phối hợp liên ngành trong các tình huống khẩn cấp cấp quốc gia vẫn chưa thực sự đồng bộ.

Từ đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị dự thảo luật cần quy định rõ chế độ đặc thù ở mức cao đối với lực lượng chuyên dụng, đồng thời luật hóa cơ chế diễn tập liên ngành bắt buộc với sự tham gia của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các địa phương trọng điểm, nhằm nâng cao năng lực chỉ huy, điều hành thống nhất khi xảy ra các tình huống khẩn cấp.

Theo chương trình xây dựng pháp luật, dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất vào tháng 8 tới. Đây được kỳ vọng sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, kiểm soát các nguy cơ liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đáp ứng yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.