Hồ sơ hỗ trợ mưa lũ, UBND xã Mượng Lạn thừa nhận làm sai

Thế nhưng, thay vì minh bạch và công bằng, quá trình chi trả hỗ trợ tại địa phương này lại xuất hiện hàng loạt dấu hiệu bất thường: Danh sách thay đổi khó hiểu, hồ sơ xác minh sai thực tế và chính quyền thừa nhận “làm sai”.

Từ 24 hộ trong tờ trình… chỉ còn 9 hộ được nhận hỗ trợ

Sau đợt mưa lũ ngày 1/8/2025, UBND xã Mường Lạn rà soát, lập danh sách 24 hộ bị thiệt hại về người và nhà ở.

Trên cơ sở đó, ngày 15/8/2025, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Mường Lạn ban hành Tờ trình số 08/TTr-MTTQ-BTT gửi Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Sơn La và Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Sơn La đề nghị hỗ trợ kinh phí. Sau đó, số tiền 1,07 tỷ đồng được chuyển về địa phương để hỗ trợ người dân.

Tuy nhiên, điều khiến dư luận bức xúc là thay vì hỗ trợ theo danh sách 24 hộ đã được đề xuất, cuối cùng địa phương chỉ chi trả cho 9 hộ dân.

Đáng nói, trong 9 hộ này lại xuất hiện 2 trường hợp “phát sinh” không hề có tên trong tờ trình ban đầu.

Theo UBND xã Mường Lạn, nguyên nhân là do quá trình tổng hợp ban đầu “thiếu chính xác”, chưa phân loại đúng mức độ thiệt hại, có trường hợp chỉ ảnh hưởng nhẹ hoặc số liệu bị trùng lặp.

Tuy nhiên, trước đó ông Đinh Văn Bằng - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Mường Lạn từng cho biết danh sách 24 hộ đã được Hội đồng họp xét trước khi gửi cấp trên xin hỗ trợ.

Sự mâu thuẫn này khiến nhiều người đặt câu hỏi: Nếu danh sách ban đầu đã được họp xét, vì sao sau đó gần như bị loại bỏ? Và căn cứ nào để bổ sung thêm các hộ mới ngoài danh sách?

Hai hộ “phát sinh” và những hồ sơ bất thường

Hai trường hợp được bổ sung hỗ trợ là hộ ông Quàng Văn Hiển ở bản Khá và hộ ông Phạm Văn Hoa ở bản Phiêng Pen (Mường Lạn).

Theo xác nhận của địa phương, hai hộ này không bị ảnh hưởng trực tiếp trong trận lũ ngày 1/8/2025 nên không nằm trong danh sách hỗ trợ ban đầu. Thiệt hại chỉ xuất hiện ở các đợt mưa kéo dài sau đó với tình trạng sạt lở đất, lún nền nhà.

Tuy nhiên, trong “Biên bản rà soát tình hình thiệt hại về nhà ở do thiên tai”, cả hai hộ lại được xác định ở mức “nhà sập hoàn toàn”, “không còn khả năng sử dụng”, tình trạng hiện tại là “đang ở nhờ”.

Các biên bản này đều có xác nhận của ông Lò Văn Quan - Phó Chủ tịch UBND xã Mường Lạn và ông Dương Thanh Phúc - Trưởng phòng Kinh tế xã.

Điều đáng nói là các biên bản đều ghi thời gian lập lúc 8 giờ 30 phút ngày 3/8/2025. Trong khi đó, nhiều tài liệu liên quan lại được lập sau đó hàng tuần, thậm chí hàng tháng.

Cụ thể, biên bản làm việc với các hộ gia đình cần di dời khẩn cấp với hộ ông Quàng Văn Hiển được lập ngày 19/8/2025; biên bản với hộ ông Phạm Văn Hoa lập ngày 30/9/2025; còn văn bản số 439/UBND-KT đề nghị hỗ trợ kinh phí được lập ngày 7/10/2025.

Nói cách khác, hồ sơ xác định “nhà sập hoàn toàn” đã xuất hiện trước cả thời điểm hoàn thiện các thủ tục xác minh và đề nghị hỗ trợ.

Chính quyền xã thừa nhận “làm sai”

Khi làm việc với phóng viên, cả ông Phạm Anh Đào - Chủ tịch UBND xã Mường Lạn và ông Lò Văn Quan - Phó Chủ tịch UBND xã đều thừa nhận các biên bản xác minh đối với hai hộ trên là “làm sai”.

Sự việc tiếp tục được xác nhận tại Báo cáo số 233/BC-UBND ngày 7/4/2026 của UBND xã Mường Lạn về kết quả kiểm tra, xác minh theo phản ánh báo chí.

Báo cáo nêu rõ, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Mường Lạn nhận trách nhiệm vì quá trình tổng hợp, đề nghị hỗ trợ “thiếu chính xác, chưa bảo đảm đúng quy định”; chưa xác minh đầy đủ mức độ thiệt hại; tổng hợp sai đối tượng; số liệu chưa được kiểm soát chặt chẽ và còn trùng lặp.

Đặc biệt, báo cáo thừa nhận: “02 hộ là hộ ông Quàng Văn Hiển và ông Phạm Văn Hoa không phải hỗ trợ tại thời điểm 01/8 và không phải bị sập nhà hoàn toàn như Biên bản xác minh mà MTTQ Việt Nam xã lưu”.

Điều này đồng nghĩa, chính quyền địa phương đã xác nhận tồn tại hồ sơ không phản ánh đúng thực tế thiệt hại.

Nỗi lo từ những hồ sơ “làm sai”

Trong các chương trình hỗ trợ thiên tai, điều người dân cần không chỉ là tiền cứu trợ mà còn là sự công bằng và minh bạch.

Bởi mỗi suất hỗ trợ đều gắn với mất mát và hy vọng của những gia đình vừa trải qua thiên tai.

Việc lập hồ sơ sai thực tế, xác nhận thiệt hại không đúng, bổ sung đối tượng ngoài danh sách đề xuất ban đầu không chỉ khiến dư luận thắc mắc mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào chính quyền cơ sở và chính sách nhân đạo của Nhà nước.

Nhiều ý kiến cho rằng, nếu không được làm rõ trách nhiệm đến cùng, những sai phạm trong công tác hỗ trợ thiên tai sẽ tạo tiền lệ nguy hiểm, khiến người thiệt hại thực sự có thể bị bỏ lại phía sau.

Sau những biên bản bị thừa nhận là “làm sai”, điều người dân chờ đợi lúc này không chỉ là một lời rút kinh nghiệm, mà là sự minh bạch và xử lý trách nhiệm rõ ràng để bảo đảm công bằng cho những hộ dân thực sự chịu thiệt hại sau thiên tai.

Cần làm rõ và xử lý nghiêm… không dừng ở việc rút kinh nghiệm

Nói về trách nhiệm của cán bộ, công chức UBND xã trong việc làm sai hồ sơ hỗ trợ mưa lũ, Luật sư Diệp Năng Bình - Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật cho biết: Trong vụ việc tại xã Mường Lạn, trách nhiệm pháp lý của cán bộ, công chức và người có thẩm quyền liên quan không còn dừng ở mức “thiếu sót nghiệp vụ” thông thường, bởi chính UBND xã đã thừa nhận tồn tại việc lập hồ sơ “không đúng thực tế”, xác minh “thiếu chính xác”, tổng hợp “sai đối tượng” và lưu giữ các biên bản xác nhận thiệt hại không đúng tình trạng thực tế của người dân.

Theo luật sư Diệp Năng Bình, trước hết cần khẳng định rằng, hoạt động rà soát, xác minh thiệt hại và lập danh sách hỗ trợ thiên tai là hoạt động công vụ, được thực hiện nhân danh cơ quan nhà nước và liên quan trực tiếp đến việc quản lý, phân bổ nguồn hỗ trợ từ ngân sách, quỹ cứu trợ hoặc nguồn lực hỗ trợ nhân đạo.

Vì vậy, cán bộ tham gia lập hồ sơ, xác minh, ký xác nhận và phê duyệt hồ sơ phải chịu trách nhiệm về tính trung thực, khách quan và chính xác của tài liệu do mình lập hoặc xác nhận.

Theo khoản 1 Điều 8 và Khoản 1 Điều 9 Luật Cán bộ, công chức 2008 (được sửa đổi, bổ sung năm 2019), cán bộ, công chức có nghĩa vụ “chấp hành nghiêm chỉnh đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước” và “chịu trách nhiệm về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao”.

Đồng thời, khoản 3 Điều 18 luật này quy định cán bộ, công chức không được “lợi dụng, lạm dụng nhiệm vụ, quyền hạn” .

Đối chiếu với vụ việc tại Mường Lạn, việc lập biên bản xác nhận “nhà sập hoàn toàn”, “không còn khả năng sử dụng”, “đang ở nhờ” đối với các hộ dân mà sau đó chính UBND xã xác nhận là “không phải bị sập nhà hoàn toàn như biên bản xác minh” cho thấy dấu hiệu hồ sơ đã không phản ánh đúng sự thật khách quan.

Đặc biệt nghiêm trọng hơn khi các biên bản lại được ghi nhận thời điểm lập từ ngày 03/8/2025, trong khi nhiều tài liệu xác minh và đề xuất hỗ trợ liên quan được lập sau đó hàng tuần, thậm chí hàng tháng.

Điều này đặt ra nghi vấn rất lớn về tính trung thực và hợp pháp của toàn bộ quy trình xác minh thiệt hại.

Về trách nhiệm kỷ luật hành chính, Nghị định 112/2020/NĐ-CP quy định rõ cán bộ, công chức có hành vi vi phạm trong thi hành công vụ, vi phạm quy định về đạo đức công vụ, thiếu trách nhiệm hoặc gây hậu quả trong thực hiện nhiệm vụ thì tùy tính chất, mức độ sẽ bị xử lý kỷ luật từ khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc lương, cách chức đến buộc thôi việc.

Cụ thể, Điều 8 Nghị định 112/2020/NĐ-CP quy định hình thức kỷ luật khiển trách áp dụng đối với hành vi vi phạm lần đầu gây hậu quả ít nghiêm trọng.

Điều 9, Điều 10, Điều 11 và Điều 12 quy định các mức cảnh cáo, hạ bậc lương, giáng chức cho đến cách chức đối với hành vi vi phạm nghiêm trọng hơn, đặc biệt trong trường hợp thực hiện không đúng nhiệm vụ được giao, vi phạm quy trình công tác hoặc gây ảnh hưởng xấu đến uy tín cơ quan nhà nước.

Trong vụ việc này, hậu quả không chỉ là sai sót giấy tờ đơn thuần mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân bị thiên tai, làm phát sinh nghi ngờ về tính công bằng trong phân bổ hỗ trợ cứu trợ và làm suy giảm niềm tin của người dân đối với chính quyền cơ sở.

Đây là hậu quả xã hội rất đáng lưu ý khi xem xét trách nhiệm của người thực thi công vụ.

Ngoài trách nhiệm kỷ luật, nếu cơ quan chức năng xác định có hành vi cố ý lập hồ sơ sai sự thật nhằm hợp thức hóa việc đưa người không đủ điều kiện vào danh sách hỗ trợ hoặc gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước thì không loại trừ khả năng phải xem xét trách nhiệm theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015 đối với các hành vi liên quan đến lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong thi hành công vụ (Điều 356) hoặc giả mạo trong công tác (Điều 359) tùy thuộc vào tính chất, động cơ và hậu quả thực tế của vụ việc.

Quan trọng hơn cả, trong các chính sách hỗ trợ thiên tai, yếu tố cốt lõi không chỉ là giá trị vật chất của khoản hỗ trợ mà còn là sự công bằng, minh bạch và đúng đối tượng.

Một khi hồ sơ hỗ trợ bị xác định “làm sai”, trách nhiệm của cán bộ thực hiện không thể chỉ dừng lại ở việc “rút kinh nghiệm”, mà cần được kiểm tra, làm rõ và xử lý tương xứng để bảo đảm tính nghiêm minh của hoạt động công vụ và bảo vệ niềm tin của người dân đối với chính sách hỗ trợ của Nhà nước.