Góc nhìn pháp lý về vụ án “Gà lôi trắng”

Chánh án TAND tỉnh Hưng Yên Đỗ Mạnh Tăng cùng đại diện VKSND tỉnh trao quyết định thay đổi biện pháp ngăn chặn đối với bị cáo Thái Khắc Thành (ảnh: Tạp chí Toà án).

Nội dung vụ án

Theo hồ sơ vụ án, Thái Khắc Thành biết gà lôi trắng là động vật nguy cấp, quý, hiếm cần được bảo tồn, không được nuôi, nhốt, mua bán và có giá trị cao nên nảy sinh ý định nhân giống bán lấy tiền chi tiêu. Năm 2024, qua mạng xã hội, Thành mua một con gà lôi trống với giá 4,5 triệu đồng rồi cho nhân giống với hai con gà lôi mái (cũng mua trên mạng). Sau một thời gian, các con gà lôi mái mà Thành nuôi đẻ được 13 trứng và ấp nở ra 10 gà lôi con. Đến tháng 3/2025, Thành đăng bán gà lôi con kèm theo hình ảnh đàn gà mình đang nuôi lên mạng. Một tài khoản lạ không rõ tên, tuổi, địa chỉ hỏi mua 10 con gà lôi con của Thành với giá 500.000 đồng/con.

Ngày 2/4/2025, khi xe do Thành thuê chở 10 con gà lôi con đi giao cho khách đến địa phận xã Song An, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình cũ (nay là phường Vũ Phúc, tỉnh Hưng Yên) thì bị Công an kiểm tra, thu giữ… Sau đó Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Thái Bình cũ khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can, bắt tạm giam Thành về tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm….

Đầu tháng 8/2025 Thành bị TAND khu vực 5 tỉnh Hưng Yên xử sơ thẩm, tuyên phạt mức án 6 năm tù về tôi “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” theo khoản 2, Điều 244 Bộ luật Hình sự..

Đáng nói, theo Thông tư số 27 của Bộ Nông nghiệp - Môi trường, có hiệu lực từ 1/7/2025, gà lôi trắng đã được chuyển từ nhóm 1B - nghiêm cấm sang nhóm II B - hạn chế khai thác. Nghĩa là gà lôi trắng không bị cấm hoàn toàn, chỉ bị hạn chế khai thác thương mại nhưng bản án sơ thẩm đã “bỏ sót” quy định này.

Quy định này của Thông tư 27 cũng là cơ sở để VKSND tỉnh Hưng Yên ra quyết định kháng nghị toàn bộ bản án hình sự sơ thẩm kể trên của TAND Khu vực 5 - Hưng Yên liên quan bị cáo Thái Khắc Thành.

Ông Nguyễn Văn Pha - Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội: Đánh giá cao các quyết định kịp thời

“Dù nguyên nhân nào (do tự kiểm tra hay do áp lực dư luận) thì việc Viện trưởng VKS Hưng Yên kháng nghị theo hướng có lợi cho bị cáo cũng nên đánh giá cao về tính kịp thời. Trên thực tế, nhiều người chỉ có thể biết động vật hoang dã thuộc loại nguy cấp quý hiếm mà họ biết như hổ, gấu, tê tê, còn đối với các loài chim, trăn, rắn họ có thể không biết được. Có điều khi bị bắt giữ nếu họ khai nhận là có biết thì về yếu tố chủ quan là đã đạt rồi, việc xử lý hình sự là không sai. Việc TAND Khu vực 5 tuyên phạt bị cáo Thái Khắc Thành 6 năm tù, việc này có thể khi tổ chức xét xử, Tòa án cấp sơ thẩm chưa kịp cập nhật Thông tư 27 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường là thiếu sót lớn, còn khi điều tra, truy tố họ làm đúng tố tụng rồi” - ông Nguyễn Văn Pha phân tích.

Ông Nguyễn Văn Pha - Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội (ảnh: NVCC).

Bên cạnh đó, việc Cơ quan tố tụng tỉnh Hưng Yên ra Quyết định thay đổi biện pháp ngăn chặn đối với bị cáo Thái Khắc Thành, cho bị cáo tại ngoại chờ xét xử phúc thẩm, cũng là quyết định hết sức cần thiết, kịp thời và rất nhân văn.

Trên thực tế, nhiều người chăn nuôi không nắm được thông tin giống gà lôi trắng là động vật quý hiếm. Ông Nguyễn Xuân Đoán, trú tại Tuyên Quang - một người chăn nuôi gà cho hay: “Tôi nuôi rất nhiều gà lôi (loại gà lôi đen) tôi vẫn rao bán trứng và thịt gà này như thường, tôi không biết giống gà lôi này là quý hiếm, hay động vật trong sách đỏ vì rất nhiều người ở quê hương tôi nuôi rất nhiều gà lôi để đẻ trứng và lấy thịt”- ông Đoán cho cho biết và không ngần ngại gửi kèm ảnh đàn gà lôi đen của mình.

Đàn gà lôi đen được nuôi lấy thịt và trứng của ông Nguyễn Xuân Đoán. (ảnh: NDCC)

Dư luận đồng tình vì pháp luật không phải cỗ máy lạnh lùng …

Dưới góc độ là người giảng dạy và hành nghề luật, Luật sư Hoàng Minh Hiển - Trưởng Văn phòng LS HHM Law Firm (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng: “Cơ quan tố tụng tỉnh Hưng Yên và người có thẩm quyền tố tụng ra Quyết định kháng nghị toàn bộ bản án và thay đổi biện pháp ngăn chặn đối với bị cáo Thái Khắc Thành sẽ là khởi đầu cho một Quyết định nhân văn. Quyết định này có thể làm thay đổi cả cuộc đời của bị cáo Thành và mở ra một cuộc đời tích cực.

Luật sư Hoàng Minh Hiển - Trưởng Văn phòng LS HHM Law Firm. (ảnh: NVCC)

Thông qua vụ án này cho thấy, khi có căn cứ, cơ quan tố tụng hoàn toàn có thể hành động quyết liệt và kịp thời để bảo vệ công lý. Dư luận đồng thuận, bởi đây không chỉ là một quyết định pháp lý chuẩn xác mà còn là một quyết định nhân văn. Nó chứng minh pháp luật không phải cỗ máy lạnh lùng mà có thể vận hành bằng lý trí tỉnh táo và trái tim biết lắng nghe.

Quyết định kháng nghị kịp thời của Viện kiểm sát là minh chứng rõ ràng cho tinh thần thượng tôn pháp luật và sự linh hoạt của cơ chế tố tụng. Đây không chỉ là tin vui cho một cá nhân, mà còn là tín hiệu tích cực củng cố niềm tin xã hội vào công lý, rằng hệ thống pháp luật hoàn toàn có thể tự điều chỉnh khi phát hiện sai sót. Điều quan trọng lúc này là tiếp tục làm rõ, xử lý vụ án một cách công tâm để tránh oan sai và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, ưu tiên giải quyết theo quy định của pháp luật, có lợi cho bị can bị cáo”- LS Hoàng Minh Hiển bày tỏ.

Có căn cứ để áp dụng miễn TNHS cho bị cáo

Như trên đã đề cập, từ 1/7/2025, Thông tư số 27 của Bộ Nông nghiệp - Môi trường có hiệu lực quy định gà lôi trắng đã được chuyển từ nhóm 1B - nghiêm cấm sang nhóm II B - hạn chế khai thác. Nghĩa là tại thời điểm xét xử sơ thẩm vụ án, đã có sự thay đổi về chính sách, sự chuyển biến tình hình rất quan trọng khiến hành vi của anh Thái Khắc Thành không còn vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm.

Chính vì xuất hiện tình tiết trên của Thông tư 27, theo các chuyên gia pháp lý, phiên toà phúc thẩm tới đây có căn cứ để áp dụng Điều 25 và Điều 29 của Bộ luật Hình sự để miễn trách nhiệm hình sự cho Thái Khắc Thành, theo quy định: “Khi tiến hành điều tra, truy tố hoặc xét xử, do có sự thay đổi chính sách, pháp luật làm cho hành vi phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa”. Cộng thêm với nhiều tình tiết giảm nhẹ về nhân thân của bị cáo Thái Khắc Thành, việc miễn truy cứu trách nhiệm hình sự cho bị cáo sẽ là một quyết định nhân văn, thấu lý đạt tình, được dư luận đồng tình.