Gỡ “nút thắt” chậm giải ngân vốn đầu tư công tại Hà Nội (Bài 1): "Lực đẩy" quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội

LTS: Năm 2025, với nhiều địa phương trên cả nước nói chung, Thành phố Hà Nội (Hà Nội) nói riêng, được coi là năm bản lề, có vai trò quyết định thành công của cả nhiệm kỳ. Do đó, Hà Nội xác định rất nhiều nhiệm vụ trọng tâm, trong đó, đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, lấy đó là động lực dẫn dắt phát triển kinh tế xã hội, được ưu tiên hàng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện của các cấp, các ngành.

Hà Nội đã tích cực tăng cường chỉ đạo, điều hành, huy động cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc, tháo gỡ những “điểm nghẽn”, đưa kế hoạch giải ngân 100% vốn đầu tư công về đích.

Lấy đầu tư công là động lực cho tăng trưởng

Với việc Quốc hội đã chính thức thông qua việc tăng đầu tư công năm 2025, từ mức 6% lên 7% GDP, đồng thời nâng mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2025 từ hơn 7% lên 8% trở lên. Qua đó, thể hiện Chính phủ đã quyết tâm trong việc giải ngân đầu tư công năm nay, điển hình có thể thấy như việc trình Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư của một số dự án lớn, bao gồm tuyến đường sắt cao tốc Bắc - Nam trị giá khoảng 67 tỷ USD và tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng trị giá khoảng 8 tỷ USD.

Bởi, Chính phủ xác định kết quả giải ngân vốn đầu tư công có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, tạo việc làm, sinh kế cho người dân, thực hiện thắng lợi kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2025.

Để đạt được mục tiêu, Chính phủ đã quyết liệt chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương vào cuộc triển khai ngay từ đầu năm. Coi đây là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm hàng đầu cần ưu tiên tập trung lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện ở tất cả các cấp, các ngành.

Chính phủ đã tập trung hoàn thiện thể chế về đầu tư công, trong đó trình Quốc hội thông qua và tổ chức triển khai Luật Đầu tư công với nhiều quy định mới theo hướng tạo đột phá, đẩy mạnh cải cách, tăng cường phân cấp, phân quyền.

Tuy nhiên, hiện nay, việc giải ngân vốn đầu tư công ở một số bộ, ngành và địa phương còn chậm. Trong đó, chủ yếu số vốn chưa phân bổ dự kiến bố trí cho các dự án đang hoàn thiện thủ tục đầu tư.

Do đó, Chính phủ đang đốc thúc các bộ, cơ quan trung ương và địa phương khẩn trương triển khai thực hiện các nhiệm vụ đẩy mạnh tiến độ giải ngân kế hoạch đầu tư vốn ngân sách nhà nước năm 2025, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Kết luận tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc về thúc đẩy động lực tăng trưởng đầu tư công năm 2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu thúc đẩy giải ngân đầu tư công đạt 100% kế hoạch; thúc đẩy đẩy giải ngân đầu tư công trong thời gian tới, trên tinh thần “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ kết quả, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền; đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu để đo lường việc thực hiện giải ngân đầu tư công.

Đầu tư công dẫn dắt, kích hoạt, thu hút đầu tư xã hội

Năm 2025, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Hà Nội phấn đấu hoàn thành giải ngân kế hoạch vốn đầu tư năm 2025 đã được giao là 87.130 tỷ đồng (gấp 1,13 lần so với kế hoạch năm 2024 và bằng 10,5% tổng số vốn của cả nước).

Hà Nội đề ra mục tiêu đẩy mạnh và phấn đấu tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt ít nhất 95% kế hoạch giao, theo tinh thần lấy đầu tư công dẫn dắt, kích hoạt và thu hút đầu tư xã hội.

Cụ thể, ngày 28/3/2025, Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội Trần Sỹ Thanh đã ký ban hành Chỉ thị số 04/CT-UBND về việc giao các chỉ tiêu, nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm đột phá để quyết tâm đạt mục tiêu tăng trưởng GRDP (tổng sản phẩm trên địa bàn) năm 2025, là 8% trở lên.

Để đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công ngay từ đầu năm, TP Hà Nội đặt mục tiêu tăng tốc công tác chuẩn bị và triển khai các dự án trọng điểm. Trong đó, nhiều dự án lớn dự kiến khởi công trong năm 2025 như cầu Tứ Liên, cầu Ngọc Hồi, cầu Trần Hưng Đạo (dự kiến khởi công tháng 5/2025); dự án thành phần 3 thuộc Vành đai 4 - Vùng Thủ đô (khởi công trong quý II/2025); hệ thống tiêu nước khu vực phía Tây thành phố; tuyến đường Tây Thăng Long (đoạn từ Phạm Văn Đồng đến Văn Tiến Dũng, quận Bắc Từ Liêm)...

Ngày 19/5, Hà Nội đã khởi công xây dựng Cầu Tứ Liên, đây là một trong 18 công trình cầu đường bộ vượt qua sông Hồng thuộc Quy hoạch phát triển giao thông vận tải Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2050, với mục tiêu kết nối lưu thông và hạ tầng kinh tế xã hội giữa hai bên sông Hồng của Thủ đô; góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng trên 8% năm 2025, tạo đà tăng trưởng hai con số cho những năm tiếp theo của Thủ đô nói riêng và cả nước nói chung.

Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trần Sỹ Thanh đặc biệt lưu ý các sở, ngành, địa phương cần tập trung xử lý nhanh chóng các thủ tục hành chính, hồ sơ liên quan đến 10 dự án quan trọng như: cải tạo không gian khu vực đồng hồ Hoàn Kiếm và quảng trường Đông Kinh - Nghĩa Thục; nâng cấp hạ tầng xung quanh Hồ Tây; cải tạo, bổ cập nước sông Tô Lịch… Trong đó, yêu cầu rõ ràng hồ sơ phải được xử lý trong vòng 24 giờ kể từ khi tiếp nhận.

Để khắc phục các tồn tại, hạn chế của việc triển khai kế hoạch đầu tư công năm 2024 và bảo đảm việc triển khai kế hoạch đầu tư công năm 2025 đạt kết quả cao nhất, các cấp, ngành, chính quyền địa phương, chủ đầu tư phải xây dựng và nỗ lực, quyết tâm triển khai kế hoạch thúc đẩy tiến độ, giải ngân từng tháng đối với từng dự án ngay từ đầu năm.

Năm 2025, Hà Nội có 282 dự án đầu tư công xây dựng cơ bản tập trung, trong đó 233 dự án chuyển tiếp với tổng mức đầu tư 253,7 nghìn tỷ đồng; có 49 dự án mới được khởi công xây dựng trong năm với tổng mức đầu tư 6,7 nghìn tỷ đồng.

Một số ngành, lĩnh vực có mức đầu tư vốn lớn như: Lĩnh vực giao thông có 85 dự án với hơn 22 nghìn tỷ đồng, chiếm hơn 72 kế hoạch vốn năm; lĩnh vực bảo vệ môi trường 4 dự án với 1,8 nghìn tỷ đồng, chiếm gần 6%; lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp 32 dự án với 1,7 nghìn tỷ đồng, chiếm 5,5%; lĩnh vực y tế, dân số và gia đình 16 dự án với 1,3 nghìn tỷ đồng, chiếm hơn 4%).

"Ì ạch" giải ngân đầu tư công

Để hoàn thành kế hoạch, Hà Nội đã chủ động xây dựng kế hoạch chi tiết tiến độ giải ngân, phân công trách nhiệm cụ thể cho các sở ngành, địa phương, chủ đầu tư dự án để phấn đấu hoàn thành giải ngân kế hoạch vốn đầu tư năm 2025 đạt mức 100%.

Thành phố đã xây dựng kế hoạch chi tiết tiến độ, giải ngân từng dự án; tổ chức giao ban xây dựng cơ bản toàn thành phố; nhiều cuộc giao ban chuyên đề; định kỳ giao ban tuần đối với các dự quan trọng; chỉ đạo phân luồng, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, đặc biệt là thủ tục đầu tư công; phân luồng "làn xanh"...

Tuy nhiên, tính tới đầu năm 2025, còn hơn 500 dự án chưa giải ngân hết vốn. Với 18 dự án trọng điểm trong năm 2024, tỷ lệ giải ngân cũng đạt hơn 60% kế hoạch.

Tính đến hết tháng 1/2025, thành phố đã giải ngân hơn 2,4 nghìn tỷ đồng, đạt 2,8% kế hoạch, đến ngày 24/3/2025, Hà Nội mới giải ngân được gần 5,1 nghìn tỷ đồng đồng đạt gần 6% kế hoạch và thấp hơn mức bình quân chung của cả nước. Hết quý 1, kết quả giải ngân đến ngày 20/4/2025, đạt gần 12%.

Cụ thể, có thể thấy đối với các dự án trọng điểm, kế hoạch vốn năm 2025, là hơn 18 nghìn tỷ đồng, bố trí vốn cho 16 dự án trọng điểm, bằng gần 21% kế hoạch, tỷ lệ giải ngân dự kiến chỉ đạt hơn 53%. Hiện các dự án này đang vướng mắc, chủ yếu do giải phóng mặt bằng.

Như Dự án đường Vành đai 1, đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục (giai đoạn 1), có chiều dài 2,3km, mặt cắt ngang 50m và hợp phần 2 cầu vượt tại nút giao Láng Hạ và Nguyễn Chí Thanh. Mức đầu tư giai đoạn 1 dự án hơn 7,2 nghìn tỷ đồng từ nguồn ngân sách Thành phố, trong đó chi phí xây dựng 627 tỷ đồng, chi phí giải phóng mặt bằng 5,8 nghìn tỷ đồng. Đến nay dự án đã giải ngân hơn 50% kế hoạch vốn.

Dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 6 đoạn Ba La - Xuân Mai cải tạo 21,7km, đoạn nút giao Ba La quận Hà Đông đến thị trấn Xuân Mai huyện Chương Mỹ. Tổng vốn đầu tư 8,1 nghìn tỷ đồng, trong đó trên 5,1 nghìn tỷ đồng giải phóng mặt bằng; 2,9 nghìn tỷ đồng chi phí xây dựng, mua sắm thiết bị. Đến nay dự án đã giải ngân gần 20% kế hoạch vốn.

Dự án tuyến đường cao tốc Đại Lộ Thăng Long, đoạn nối từ Quốc lộ 21 đến cao tốc Hà Nội - Hòa Bình có chiều dài 6,7km. Tổng mức đầu tư toàn dự án 5,2 nghìn tỷ đồng. Đến nay dự án đã giải ngân gần 30% kế hoạch vốn.

Dự án hệ thống xử lý nước thải Yên Xá có mức đầu tư 16,3 nghìn tỷ đồng, trong đó, hơn 80% vốn vay ODA từ Chính phủ Nhật Bản, đến nay đã giải ngân khoảng 40% kế hoạch vốn.

Có thể thấy, nguyên nhân của việc chậm trễ giải ngân vốn đầu tư công của Hà Nội chủ yếu do khó khăn, vướng mắc trong giả phóng mặt bằng; một số dự án sử dụng vốn ODA chưa hoàn thiện các thủ tục đầu tư, điều chỉnh chủ trương đầu tư, khác biệt về quy định pháp luật và hợp đồng quốc tế, tiêu chuẩn, đơn giá, định mức...

Một trong những nguyên nhân chính, làm chậm đà giải ngân vốn đầu tư công của Hà Nội là khó khăn trong giải phóng mặt bằng. Do đó, Hà Nội đã nhận diện và tích cực tìm phương án tháo gỡ những "nút thắt" này như thế nào. Mời các bạn đón đọc Bài 2: Nhận diện, khơi thông những "điểm nghẽn"