Đưa Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trở thành trung tâm khoa học, công nghệ hàng đầu tại Việt Nam

Đưa Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trở thành trung tâm khoa học, công nghệ hàng đầu tại Việt Nam. (Ảnh minh họa: vast.gov.vn)

Tại buổi làm việc với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Phó Thủ tướng đã ghi nhận và đánh giá cao những kết quả nổi bật mà Viện đã đạt được trong thời gian qua.

Viện Hàn lâm đã chủ động, tích cực thực hiện tốt các nhiệm vụ do Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ giao, đồng thời đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ, góp phần nâng cao tiềm lực khoa học - công nghệ quốc gia và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước.

Phó Thủ tướng cơ bản thống nhất với các định hướng, nhiệm vụ, giải pháp phát triển được Viện và các đơn vị trực thuộc đề xuất, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như công nghệ vũ trụ, hydro xanh, điện hạt nhân, công nghệ sinh học, bán dẫn, đường sắt tốc độ cao, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa, khoa học biển, khoa học vật liệu và lưu trữ năng lượng.

Trong bối cảnh khoa học - công nghệ toàn cầu đang phát triển nhanh chóng, đặc biệt là sự bùng nổ của AI và AI tạo sinh, Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc Viện Hàn lâm cần chủ động bám sát xu thế phát triển, xác định rõ các trọng tâm nghiên cứu có tính đột phá, phù hợp với điều kiện và nhu cầu phát triển của Việt Nam trong từng giai đoạn cụ thể.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam còn một số vướng mắc, hạn chế cần được lưu ý, sớm khắc phục trong thời gian tới như: khả năng tự chủ về tài chính trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ còn thấp, thu nhập của các nhà khoa học còn phụ thuộc nhiều vào nguồn ngân sách nhà nước;

Cơ sở vật chất phục vụ hoạt động nghiên cứu còn thiếu đồng bộ, một số phòng thí nghiệm và trang, thiết bị phục vụ hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm còn lạc hậu, chưa đạt tiêu chuẩn quốc tế; quy mô nhân lực khoa học, công nghệ trình độ cao còn hạn chế; số lượng các công bố quốc tế (khoảng 2000 bài/năm) còn thấp so với nhiều viện hàn lâm của các nước phát triển, chủ yếu tập trung vào một số lĩnh vực tương đối hẹp.

Dù đã thiết lập nhiều mối quan hệ, vẫn chưa đạt hiệu quả mong muốn. Một số chương trình hợp tác với nước ngoài còn chậm tiến độ.

Hiệu quả đào tạo nhân lực chất lượng cao chưa tương xứng với tiềm năng và cơ sở hiện có. Việc chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế, nhiều công trình chưa được đưa vào thực tiễn do vướng mắc cơ chế, chính sách. Tầm ảnh hưởng quốc tế của Viện còn khiêm tốn.

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam là nơi hội tụ tinh hoa khoa học, công nghệ của Việt Nam

Phó Thủ tướng khẳng định Viện Hàn lâm là nơi hội tụ tinh hoa khoa học - công nghệ của cả nước, cần tiếp tục tập trung thực hiện tốt các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là các Nghị quyết số 45-NQ/TW (24/11/2023), 57-NQ/TW (22/12/2024), cũng như các chương trình hành động của Chính phủ nhằm nâng tầm Viện trở thành trung tâm hàng đầu về nghiên cứu khoa học và công nghệ, ngang tầm khu vực và thế giới.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Viện Hàn lâm cần phát huy tinh thần đoàn kết, chủ động sáng tạo, khát vọng cống hiến, dám nghĩ, dám làm. Chủ động đề xuất các cơ chế, chính sách phù hợp, các nhiệm vụ khoa học - công nghệ lớn, tiên phong trong làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược.

Chính phủ cam kết đồng hành, hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để Viện hoàn thành sứ mệnh phát triển khoa học - công nghệ quốc gia trong thời kỳ mới.

Về tổ chức bộ máy, Phó Thủ tướng đề nghị Viện tiếp tục thực hiện tốt Nghị quyết số 18-NQ/TW (25/10/2017), xem đây là cơ hội để sàng lọc, sắp xếp lại đội ngũ cán bộ, lựa chọn những nhà khoa học xuất sắc dẫn dắt các chương trình nghiên cứu trọng điểm, phù hợp với xu thế toàn cầu.

Phó Thủ tướng lưu ý, với các lĩnh vực nghiên cứu đặc thù, việc tổ chức bộ máy cần linh hoạt, không áp dụng cứng nhắc; Viện cần chủ động phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nội vụ xử lý kịp thời những vướng mắc, báo cáo Thủ tướng khi vượt thẩm quyền.

Phó Thủ tướng đề nghị Viện Hàn lâm tiếp tục phát huy vai trò đầu tàu trong nghiên cứu, tư vấn chính sách phát triển khoa học - công nghệ và kinh tế - xã hội; chủ động tham gia các dự án lớn như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân; tập trung nghiên cứu công nghệ lõi trong các lĩnh vực có tiềm năng như không gian, biển, sinh học, vật liệu mới, AI, robot, xe tự hành, UAV...

Đồng thời, cần tăng cường nghiên cứu ứng dụng gắn với nhu cầu thị trường, nâng cao hiệu quả đào tạo và thu hút nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực mũi nhọn như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo.

Viện cần chuyển đổi số toàn diện, phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) để tận dụng cơ chế, chính sách đặc thù; chủ động đề xuất các chính sách linh hoạt để thu hút, giữ chân các nhà khoa học trong nước và quốc tế, cũng như kết nối hiệu quả với Mạng lưới đổi mới sáng tạo Việt Nam.

Về thương mại hóa kết quả nghiên cứu, Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu và thị trường, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho khoa học - công nghệ, phát triển các khu thử nghiệm, kết nối hiệu quả với trung tâm chuyển giao công nghệ. Phấn đấu mỗi năm có ít nhất 10 sản phẩm nghiên cứu được thương mại hóa trong 5 năm tới.

Viện Hàn lâm cần đẩy mạnh tự chủ tài chính, thu hút nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước, chủ động rà soát, đề xuất vốn đầu tư công để nâng cấp cơ sở vật chất, thiết bị nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế. Việc nâng cấp hạ tầng có thể thực hiện theo lộ trình phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Phó Thủ tướng yêu cầu Viện Hàn lâm tăng cường hợp tác quốc tế với các viện nghiên cứu, trường đại học hàng đầu thế giới, tận dụng tối đa nguồn lực tri thức và công nghệ tiên tiến.

Phó Thủ tướng đề nghị Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tập trung, đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, chủ động đề xuất các dự án, nhiệm vụ mới trên tinh thần phân cấp, phân quyền triệt để, dám làm, dám chịu trách nhiệm, quản lý theo sản phẩm đầu ra,...