Dự án cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng: Chuyển cơ quan điều tra nếu có vi phạm hình sự

Thông báo kết luận thanh tra (KLTT) số 3225/TB-TTCP của Thanh tra Chính phủ (TTCP) đã chỉ ra những tồn tại, sai phạm tại Dự án tuyến cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng (tỉnh Lạng Sơn).

Thay đổi hình thức đầu tư 3 lần và đi kèm những sai phạm

Kết luận thanh tra chỉ ra trong quá trình thực hiện dự án đã gặp nhiều khó khăn, vướng mắc nên phải dừng thực hiện và thay đổi hình thức đầu tư 3 lần và trong 3 lần thay đổi đã xảy ra những tồn tại, sai phạm.

Cụ thể, trong lần thay đổi hình thức đầu tư thứ 1 (hình thức đầu tư công từ 2016 - 2018), Bộ Xây dựng (Bộ GTVT trước đây), UBND tỉnh Lạng Sơn, VEC, Sở Xây dựng tỉnh Lạng Sơn, Ban quản lý dự án (QLDA) tỉnh và các đơn vị có liên quan chưa thực hiện việc rà soát xác định cụ thể các hồ sơ khảo sát, thiết kế (do VEC thực hiện) đã tận dụng được, không tận dụng được; chưa xác định cụ thể (đơn giá, giá trị) các khoản chi phí (khảo sát, thiết kế...) do VEC đã thực hiện và chưa phê duyệt quyết toán các khoản chi phí này.

Ở lần thay đổi hình thức đầu tư thứ 2 (hình thức đầu tư BOT từ 2018 - 2022), TTCP chỉ ra UBND tỉnh Lạng Sơn không thực hiện theo trình tự, thủ tục chuyển đổi hình thức đầu tư công sang hình thức đối tác công tư (PPP) theo quy định.

Ban QLDA tỉnh Lạng Sơn không thực hiện việc bàn giao hồ sơ (khảo sát, thiết kế) do VEC đã thực hiện cho Nhà đầu tư BOT Bắc Giang - Lạng Sơn (DNDA TP1).

VEC và Ban QLDA2 (thuộc Bộ GTVT) không bàn giao hiện trường cho UBND tỉnh Lạng Sơn, do đó, UBND tỉnh Lạng Sơn và các cơ quan chức năng không có cơ sở bàn giao hiện trường cho Nhà đầu tư BOT Bắc Giang - Lạng Sơn.

Cơ quan Thanh tra cũng chỉ rõ, doanh nghiệp thực hiện dự án thành phần 2 là Công ty cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn - Hữu Nghị (DNDA TР2) khi ký Phụ lục hợp đồng số 02 với UBND tỉnh Lạng Sơn chưa đảm bảo số vốn chủ sở hữu tối thiểu theo quy định (600/949,31 tỷ đồng). DNDA TP2 không thực hiện việc rà phá bom mìn, vật nổ nhưng vẫn tổ chức thi công các gói thầu xây lắp.

Ban QLDA tỉnh và DNDA TP2 chưa thực hiện việc thống kê xác định khối lượng, công việc do DNDA TP2 đã thực hiện và chưa tiến hành thanh quyết toán các khoản chi phí do DNDA TP2 đã thực hiện.

Tại lần thay đổi hình thức đầu tư thứ 3 (hình thức đầu tư đối tác công tư (PPP)), công tác lập, thẩm định, phê duyệt hồ sơ Thiết kế kỹ thuật, thiết kế Bản vẽ thi công, dự toán chậm so với tiến độ tổng thể được phê duyệt làm ảnh hưởng tới quá trình triển khai thi công; còn nhiều sai sót (đã nêu tại phần kết quả kiểm tra, xác minh).

Tiến độ thực hiện các gói thầu xây lắp chậm so với hợp đồng; nhà thầu tổ chức thi công trước khi hồ sơ thiết kế Bản vẽ thi công được phê duyệt... Nhà đầu tư và doanh nghiệp dự án chậm giải ngân vốn vay và vốn hợp pháp khác theo Hợp đồng BOT; chưa thu xếp đủ tài chính để thực hiện dự án theo quy định.

Theo Hồ sơ thiết kế được phê duyệt, dự án còn khoảng 1,5 triệu m³ đất, đá đổ thải chưa được UBND tỉnh bố trí bãi đổ thải.

Các nhà thầu thi công xây dựng chưa hoàn thiện thủ tục đăng ký khai thác khoáng sản; cơ quan chức năng của tỉnh chưa thực hiện việc thu phí bảo vệ môi trường. Cơ quan NNCTQ chưa giao đất cho DNDA, chưa xác định số tiền phải nộp phần bổ sung diện tích đất chuyên trồng lúa.

Ngoài ra cơ quan thanh tra cũng chỉ ra Ban QLDA tỉnh Lạng Sơn chưa bàn giao hồ sơ, tài liệu, hiện trường, khối lượng đã thi công của các gói thầu xây lắp do DNDA TP2 đã thực hiện (trước năm 2018) cho DNDA khi thực hiện dự án (độc lập) theo hình thức đối tác công tư PPP.

Ngân hàng không thực hiện theo đúng cam kết bố trí vốn cho Nhà đầu tư và không thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, ảnh hưởng rất lớn đến việc triển khai thực hiện dự án.

TTCP cũng chỉ rõ, UBND tỉnh Lạng Sơn trình và HĐND tỉnh Lạng Sơn ban hành Nghị quyết điều chỉnh tăng phần vốn nhà nước tham gia dự án khi chưa cân đối được vốn đầu tư theo quy định.

UBND tỉnh Lạng Sơn đề nghị cấp có thẩm quyền hỗ trợ từ nguồn NSTW thực hiện dự án là 2.700 tỷ đồng, ngoài kế hoạch đầu tư công (nằm ngoài tổng số vốn phân bổ cho tỉnh theo nguyên tắc, tiêu chí, định mức). Đến thời điểm thanh tra, UBND tỉnh Lạng Sơn chưa ban hành quyết định điều chỉnh dự án đầu tư.

Chuyển cơ quan điều tra nếu có vi phạm pháp luật hình sự

Từ kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam xem xét trách nhiệm của ngân hàng về việc không thực hiện thu xếp tín dụng và giải ngân vốn theo cam kết, không thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ; nghiên cứu, ban hành theo thẩm quyền hoặc tham mưu cấp có thẩm quyền ban hành quy định, chế tài xử lý đối với các tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại đã cam kết bố trí vốn cho nhà đầu tư, doanh nghiệp khi tham gia dự thầu các công trình, dự án nhưng sau khi trúng thầu, trong quá trình thực hiện các công trình, dự án lại không thực hiện bố trí vốn theo cam kết.

Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với UBND tỉnh Lạng Sơn và VEC khẩn trương thực hiện việc quyết toán các khoản chi phí do VEC đã thực hiện theo quy định của pháp luật. Tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm, xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật đối với các đơn vị, tổ chức, cá nhân để xảy ra các thiếu sót, sai phạm trong quá trình triển khai thực hiện dự án.

UBND tỉnh Lạng Sơn báo cáo HĐND tỉnh thực hiện rà soát việc trình, thẩm định, phê duyệt Nghị quyết số 18/NQ-HĐND của HĐND tỉnh; phối hợp với Bộ Xây dựng và VEC khẩn trương thực hiện việc quyết toán các khoản chi phí do VEC đã thực hiện theo quy định của pháp luật.

Chỉ đạo Ban Ban QLDA tỉnh thực hiện việc rà soát, xác định khối lượng, công việc do Công ty cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn - Hữu Nghị đã thực hiện, làm cơ sở để thanh quyết toán theo quy định, không để tranh chấp, khiếu kiện.

Tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm, xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật đối với các đơn vị, tổ chức, cá nhân để xảy ra các thiếu sót, sai phạm trong quá trình triển khai thực hiện dự án.

Thanh tra Chính phủ cũng đề nghị UBND tỉnh Lạng Sơn chỉ đạo, thực hiện việc giao đất cho doanh nghiệp thực hiện dự án theo quy định; xác định số tiền phải nộp phần bổ sung diện tích đất chuyên trồng lúa khi có quyết định giao đất theo quy định; chỉ đạo Ban Ban QLDA tỉnh, Công ty cổ phần cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng và các cơ quan, đơn vị có liên quan đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án; rà soát quá trình triển khai thực hiện dự án, các gói thầu theo quy định của pháp luật, có giải pháp khắc phục những thiếu sót, sai phạm.

Chỉ đạo Công ty cổ phần cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng yêu cầu các nhà thầu và đơn vị, tổ chức, cá nhân có liên quan thực hiện đầy đủ nghĩa vụ và trách nhiệm theo hợp đồng đã ký kết; kiểm tra, rà soát, chấn chỉnh, xử lý và có biện pháp khẳc phục những thiếu sót, sai phạm theo đúng quy định của pháp luật.

Thực hiện việc kiểm tra, rà soát hồ sơ thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công, dự toán các gói thầu; thực hiện công tác nghiệm thu, thanh quyết toán theo đúng quy định của pháp luật.

Thực hiện điều chỉnh giảm giá trị dự toán khi phê duyệt do tính sai khối lượng số tiền 106,68 tỷ đồng; áp dụng định mức, đơn giá chưa đúng quy định số tiền 70,49 tỷ đồng (theo đơn giá dự toán chưa được phê duyệt).

Điều chỉnh tăng giá trị dự toán khi phê duyệt do tính thiếu khối lượng số tiền 2,51 tỷ đồng. Giảm trừ khi thanh, quyết toán các hạng mục phải phá dỡ tại gói EC04 số tiền 3,16 tỷ đồng và rà soát khối lượng các hạng mục khi nghiệm thu, thanh quyết toán theo đúng quy định.

"Trong quá trình thực hiện kết luận thanh tra, trường hợp phát hiện gây thất thoát ngân sách Nhà nước, có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự thì chuyển cơ quan điều tra xử lý theo quy định của pháp luật", KLTT nêu rõ.

Dự án tuyến cao tốc của khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng, dài khoảng 43km, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chủ trương đầu tư. Đây là công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia, có ý nghĩa đặc biệt trong việc hoàn thiện tuyến cao tốc Hà Nội - Lạng Sơn, kết nối trực tiếp với cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, cửa ngõ giao thương quan trọng giữa Việt Nam và Trung Quốc. Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ trở thành cầu nối quan trọng trong hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, tạo điều kiện phát triển hành lang kinh tế xuyên Á, khẳng định vai trò của Việt Nam là cửa ngõ giao lưu thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN. Trong quá trình triển khai thực hiện từ năm 2016, đến tháng 7/2025 sau gần 10 năm dự án vẫn chưa hoàn thành, đang thực hiện việc thi công xây lắp (khối lượng hoàn thành đạt khoảng 30%).