Định vị lại vị thế dòng vốn FDI tại Việt Nam

Sau gần bốn thập kỷ mở cửa, Việt Nam đã khẳng định vị thế là điểm đến hấp dẫn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, khi mục tiêu tăng trưởng nhanh đi kèm yêu cầu bền vững, bài toán đặt ra không còn là thu hút bao nhiêu vốn, mà là quản trị dòng vốn đó thế nào để tạo ra giá trị thực chất cho nền kinh tế nội địa.

Khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã đóng góp quan trọng vào xuất khẩu và giải quyết việc làm.

Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại những hạn chế dai dẳng khi mối liên kết giữa doanh nghiệp ngoại và doanh nghiệp trong nước còn yếu.

Phần lớn các dự án vẫn hoạt động theo mô hình khép kín với 100% vốn nước ngoài, khiến hiệu ứng lan tỏa công nghệ và giá trị gia tăng sang khu vực nội địa chưa đạt kỳ vọng.

Đáng lo ngại hơn, không ít dự án vẫn tập trung vào các công đoạn giá trị thấp như gia công, lắp ráp.

Các khâu then chốt như nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế hay quản trị chuỗi cung ứng phần lớn vẫn nằm ngoài tầm với của doanh nghiệp Việt.

Theo các chuyên gia kinh tế, thực trạng này dễ hình thành hai nền kinh tế song song: một khu vực FDI phát triển tách biệt và một khu vực nội địa chậm chân trong việc tiếp nhận công nghệ hiện đại.

Trong giai đoạn tới, Việt Nam cần một cách tiếp cận mới mang tính chọn lọc hơn. Thay vì trải thảm đỏ đón mọi dự án, ưu tiên hàng đầu phải dành cho các lĩnh vực phù hợp với chiến lược dài hạn như công nghệ cao, kinh tế số, năng lượng tái tạo và sản xuất xanh.

Để xóa bỏ rào cản giữa hai khu vực kinh tế, việc thúc đẩy liên kết thực chất là yêu cầu cấp thiết.

Mối quan hệ này phải đi vào chiều sâu, từ chuyển giao công nghệ đến việc đưa doanh nghiệp Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một hướng đi chiến lược là xây dựng các doanh nghiệp nội địa quy mô lớn, đủ năng lực trở thành đối tác chiến lược ngang tầm với các tập đoàn đa quốc gia, thay vì chỉ đóng vai trò phụ trợ.

Nền tảng của việc làm chủ dòng vốn FDI chính là phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.

Đây là điều kiện tiên quyết để thu hút các dự án chất lượng cao và bền vững. Ở góc độ dài hạn, yếu tố quyết định nằm ở năng lực hấp thụ công nghệ của nguồn nhân lực.

Đầu tư vào đào tạo nhân tài trong các lĩnh vực kỹ thuật và đổi mới sáng tạo sẽ giúp doanh nghiệp trong nước đủ sức tiếp nhận và phát triển các thành tựu từ khu vực ngoại.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện thị trường vốn và phát triển các trung tâm tài chính sẽ giúp Việt Nam chủ động hơn trong việc điều phối dòng vốn quốc tế theo các thông lệ toàn cầu.

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, lợi thế của Việt Nam không còn nằm ở chi phí thấp hay ưu đãi thuế thuần túy.

Khi chuyển đổi từ tư duy thu hút sang làm chủ, FDI sẽ thực sự trở thành động lực thúc đẩy đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.