Điều còn lại sau hai phiên tòa

Có những phiên tòa khép lại nhưng dư âm còn ở lại rất lâu trong lòng người tham dự.

Phiên tòa xét xử năm bị cáo chưa thành niên là một phiên tòa như thế. Khi mức án cuối cùng được công bố, ở hàng ghế phía sau, có người mẹ lặng lẽ lau nước mắt; có người cha vẫn ngồi yên rất lâu rồi mới đứng dậy. Những khuôn mặt đã nhiều tháng nặng trĩu lo âu dường như nhẹ đi phần nào.

Đó là sự nhẹ nhõm của những bậc cha mẹ khi biết rằng, sau một sai lầm nghiêm trọng, pháp luật vẫn dành cho con mình cơ hội sửa chữa và bước tiếp.

Một vụ án, hai phiên tòa

Vụ án xảy ra vào khoảng 4h sáng ngày 1/9/2025 tại phường Hà Tiên, tỉnh An Giang.

Mọi chuyện bắt đầu từ những lời qua tiếng lại, thách thức nhau trên mạng xã hội. Một nhóm thanh thiếu niên đã rủ nhau đi tìm nhóm thanh thiếu niên từ địa phương khác đến Hà Tiên vui chơi trong dịp nghỉ lễ Quốc khánh, với mục đích chặt, chiếm đoạt biển số xe mô tô, giữ làm “chiến tích” rồi dự định đăng lên mạng xã hội để thể hiện bản thân.

Từ những lời hơn thua trên màn hình điện thoại, sự việc nhanh chóng biến thành những cuộc truy đuổi trên đường phố. Các đối tượng mang theo hung khí, ép ngã xe, đánh người bị hại và chặt, chiếm đoạt hai phần đuôi xe máy gắn biển số.

Các bị cáo bị truy tố về tội “Cướp tài sản” theo khoản 2 Điều 168 Bộ luật Hình sự, có khung hình phạt từ 7 năm đến 15 năm tù.

Do có cả người đã thành niên và người chưa thành niên, vụ án được tách ra giải quyết tại hai phiên tòa theo Luật Tư pháp người chưa thành niên.

Phiên tòa thứ nhất xét xử năm bị cáo đã thành niên gồm Dương Công Bằng, Nguyễn Văn Nghĩa, Nguyễn Trần Lê, Lâm Chí Khanh và Hồ Tuấn Khanh. Tại tòa, Viện kiểm sát xác định Dương Công Bằng giữ vai trò chính, trực tiếp thực hành, đồng thời rủ rê, xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội, nên đề nghị mức án từ 7 năm đến 7 năm 6 tháng tù. Bốn bị cáo còn lại bị đề nghị từ 3 năm đến 3 năm 6 tháng tù. Đến thời điểm bài viết được thực hiện, Hội đồng xét xử chưa tuyên án đối với nhóm bị cáo đã thành niên.

Năm bị cáo chưa thành niên được xét xử tại một phiên tòa riêng. Sau khi xem xét vai trò thấp hơn nhóm bị cáo đã thành niên, cùng độ tuổi, nhân thân, hoàn cảnh gia đình, việc bồi thường thiệt hại và thái độ thành khẩn, Hội đồng xét xử đã tuyên các mức hình phạt từ 6 tháng cải tạo không giam giữ đến 12 tháng tù nhưng cho hưởng án treo.

Sự khác nhau trong cách xử lý cho thấy trách nhiệm của mỗi người được xem xét trên cơ sở độ tuổi, nhận thức, vai trò và hành vi cụ thể, chứ không đánh đồng tất cả những người cùng tham gia vụ việc.

Từ một lời rủ rê đến sai lầm

Điều khiến nhiều người trăn trở là không ít người tham gia vụ việc trước đó hoàn toàn không quen biết nhau. Phần lớn sinh sống tại Hà Tiên, có hai em từ thành phố Cần Thơ sang chơi với bạn trong dịp nghỉ lễ. Người này gọi người kia, bạn rủ thêm bạn; có người chỉ mới gặp nhau trong đêm xảy ra vụ việc.

Có em ban đầu chỉ nghĩ đơn giản là đi chơi, không biết mục đích của nhóm. Chỉ khi nhập vào đoàn người truy đuổi, các em mới hiểu chuyện gì đang diễn ra. Nhưng vì tò mò, nể bạn, muốn thể hiện mình hoặc không đủ bản lĩnh để dừng lại, các em tiếp tục đi theo và tham gia.

Không phải mọi sai lầm đều bắt đầu từ một kế hoạch phạm tội. Có những sai lầm chỉ bắt đầu bằng một câu nói tưởng như vô hại: “Đi xem cho vui”.

Rồi tâm lý đám đông lấn át sự tỉnh táo. Một người hô đuổi, những người còn lại cùng tăng ga. Một người cầm hung khí, những người khác tiếp tục chở theo hoặc tham gia truy đuổi. Chỉ trong thời gian ngắn, những người vốn xa lạ với nhau đã cùng có mặt trong một vụ án hình sự.

Điều may mắn là ý định đưa những “chiến tích” lên mạng xã hội chưa kịp thực hiện. Vụ việc xảy ra lúc khoảng 4 giờ sáng, khi lưu lượng người và phương tiện trên đường còn ít, nên hậu quả đối với trật tự xã hội chưa lan rộng hơn.

Nhưng những gì đã xảy ra vẫn đủ để nhiều người trẻ phải đối diện với một tội danh có khung hình phạt nghiêm khắc. Chỉ vài phút bồng bột, hiếu thắng và muốn thể hiện mình đã làm thay đổi cuộc sống của nhiều gia đình.

Sự bao dung và cơ hội làm lại

Năm bị cáo chưa thành niên trong vụ án đều phải hai lần bước vào phòng xử án.

Lần thứ nhất, các em tham gia phiên tòa xét xử nhóm bị cáo đã thành niên với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Ít ngày sau, cũng tại nơi ấy, các em lại đứng ở bục khai báo trong phiên tòa dành cho chính mình.

Khoảng cách giữa hai vị trí chỉ vài bước chân, nhưng có lẽ đủ để mỗi người trẻ hiểu hậu quả của một quyết định bồng bột.

Sau khi vụ án xảy ra, các bị cáo đều thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải. Các bị cáo và gia đình đã bồi thường toàn bộ thiệt hại cho những người bị hại với số tiền hơn 10 triệu đồng.

Điều đáng quý hơn là những người bị hại đã xin giảm nhẹ hình phạt cho các bị cáo. Sự bao dung ấy không xóa đi trách nhiệm của người phạm tội, nhưng mở thêm một cánh cửa để những người trẻ có cơ hội sửa chữa sai lầm.

Trong vụ án còn có hai em tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Một em chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự nên được xử lý theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính; một em được xác định không đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Điều đó cho thấy pháp luật không đánh đồng sự có mặt trong một nhóm với trách nhiệm hình sự, mà xem xét hành vi, độ tuổi và mức độ lỗi của từng người.

Việc xét xử riêng người chưa thành niên không phải là sự ưu ái, mà là chính sách pháp luật đặc thù, đặt mục tiêu giáo dục, phục hồi và tái hòa nhập bên cạnh yêu cầu xử lý nghiêm minh. Trong quá trình tố tụng, quyền bào chữa và trợ giúp pháp lý của các em được bảo đảm theo quy định.

Phía sau mỗi người trẻ còn là một gia đình. Phần lớn cha mẹ các em phải vất vả mưu sinh nên việc gần gũi, quản lý và định hướng cho con có lúc chưa đầy đủ. Không thể đổ toàn bộ trách nhiệm cho gia đình, nhưng trong một thế giới mà các mối quan hệ được hình thành rất nhanh qua mạng xã hội, khoảng cách giữa cha mẹ và con cái có thể trở thành khoảng trống khiến người trẻ dễ bị lôi kéo.

Dư âm còn ở lại

Câu chuyện tại hai phiên tòa vẫn chưa khép lại hoàn toàn.

Những người đã thành niên tiếp tục chờ phán quyết của Hội đồng xét xử. Những người chưa thành niên trở về cùng gia đình, mang theo bản án của pháp luật và trách nhiệm phải sống xứng đáng với cơ hội vừa được trao.

Những chiếc biển số xe có thể được làm lại. Những hình ảnh dự định đưa lên mạng xã hội chưa kịp xuất hiện rồi cũng sẽ chìm vào quên lãng. Nhưng cảm giác hai lần bước vào phòng xử án, ánh mắt của cha mẹ và bài học từ một phút hiếu thắng có lẽ sẽ còn theo các em rất lâu.

Có lẽ, đó mới là điều còn lại sau hai phiên tòa.