Đề xuất bỏ quy định về sát hạch và cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc

Tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo luật đã cụ thể hóa, luật hóa các quy định về thẩm quyền quản lý kiến trúc và hành nghề kiến trúc phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu phân cấp phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Đối với quản lý kiến trúc, dự thảo Luật làm rõ nội hàm "bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc", gắn kiến trúc với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, văn hóa vùng miền; khuyến khích phát triển kiến trúc mang bản sắc, phù hợp điều kiện tự nhiên, lịch sử, xã hội của từng địa phương để xây dựng các yếu tố nhận diện, đánh giá và bảo vệ công trình kiến trúc có giá trị như một loại hình văn hóa đặc thù.

Hoàn thiện công cụ quản lý kiến trúc, đặc biệt là quy chế quản lý kiến trúc, thi tuyển phương án kiến trúc, đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đối với thi tuyển kiến trúc, bổ sung quy định về thi tuyển ý tưởng kiến trúc và tuyển chọn ý tưởng, phương án kiến trúc; bổ sung quy định công trình xây dựng khẩn cấp, cấp bách, công trình thuộc dự án đầu tư theo thủ tục đầu tư đặc biệt, công trình thuộc dự án không sử dụng vốn đầu tư công thì không bắt buộc phải thi tuyển kiến trúc; trường hợp cần thiết phải thi tuyển kiến trúc thì người có thẩm quyền quyết định trên cơ sở bảo đảm tiến độ thực hiện của dự án... để phù hợp với thực tiễn và trình tự, thủ tục quy định tại pháp luật về đầu tư, pháp luật về xây dựng.

Đối với hành nghề kiến trúc, dự thảo luật hoàn thiện cơ chế hành nghề theo chuẩn quốc tế. Phát triển hành nghề kiến trúc trong quá trình hội nhập một cách minh bạch, cạnh tranh. Sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến việc cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc bảo đảm vừa đơn giản hóa thủ tục hành chính, đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong lĩnh vực kiến trúc.

Về nội dung phân quyền, phân cấp và cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, dự thảo luật bỏ quy định việc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải trình Hội đồng nhân dân cùng cấp thông qua Quy chế quản lý kiến trúc trước khi ban hành.

Bỏ quy định việc UBND cấp tỉnh phải có ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng đối với quy chế quản lý kiến trúc của đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I là thành phố trực thuộc Trung ương.

Bỏ quy định về sát hạch hành nghề kiến trúc, thủ tục công nhận tổ chức xã hội - nghề nghiệp đủ điều kiện sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc quy định; bỏ quy định thành lập Hội đồng xét cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc. Quy định quản lý cá nhân hành nghề kiến trúc đối với các công việc không phải cấp chứng chỉ bằng tiêu chuẩn là được đào tạo về chuyên ngành kiến trúc, xây dựng, phù hợp với công việc đảm nhận.

Giảm số lượng công việc thiết kế kiến trúc cần cấp chứng chỉ hành nghề (còn 2/7), chỉ cấp đối với trường hợp hoạt động chuyên môn có yêu cầu về an toàn của công trình thiết kế, ảnh hưởng lớn đến không gian, kiến trúc cảnh quan công cộng, hình ảnh đô thị, các quy định bảo đảm thống nhất với Luật Xây dựng.

Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật.

Về tính khả thi, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường thấy rằng, đa số các quy định trong dự thảo Luật có tính khả thi, phù hợp với định hướng đổi mới công tác lập pháp. Tuy nhiên, cần cân nhắc một số nội dung, cụ thể như: Việc phân cấp cho UBND cấp xã ban hành Quy chế quản lý kiến trúc ngay thời điểm hiện nay sẽ đối diện với thách thức lớn về nhân lực và nguồn lực tài chính.

Do vậy, cần xem xét nghiên cứu, chỉnh lý theo hướng cấp xã tổ chức lập, cơ quan chuyên môn cấp trên có ý kiến thẩm định, hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải ban hành "Khung quy chế mẫu" để áp dụng thống nhất.

Về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc và Quy chế quản lý kiến trúc, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản tán thành nội dung sửa đổi Điều 5 dự thảo Luật.

Tuy nhiên, việc phân cấp cho UBND các cấp (bao gồm cả cấp xã) tự xác định và cụ thể hóa bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc có thể phát sinh vướng mắc do kiến trúc là lĩnh vực chuyên môn sâu, có tính hệ thống, liên vùng.

Đề nghị nghiên cứu chỉnh lý quy định này theo hướng UBND cấp tỉnh ban hành Bộ tiêu chí, Khung hướng dẫn chung về bản sắc văn hóa dân tộc trên địa bàn, cấp xã căn cứ theo các quy định khung này để thực hiện mà không tự quy định lại các tiêu chí về bản sắc văn hóa.

Về Quy chế quản lý kiến trúc, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản tán thành chủ trương phân cấp, phân quyền và thẩm quyền tổ chức lập, ban hành Quy chế quản lý kiến trúc theo mô hình chính quyền 2 cấp được thể hiện tại dự thảo Luật.

Tuy nhiên, nhằm bảo đảm tính khả thi, đề nghị nghiên cứu việc không bắt buộc lập Quy chế trên toàn bộ ranh giới hành chính mà tập trung vào khu vực đặc thù, đô thị mới, khu trung tâm.

Đặc biệt, cần có quy định kiểm soát chặt chẽ thiết kế đô thị đối với các dự án bất động sản quy mô lớn do tư nhân đầu tư và các khu vực ven hồ, ven sông, ven biển để bảo vệ cảnh quan chung. Bên cạnh đó, cần bổ sung cơ chế kiểm soát nhằm nâng cao chất lượng không gian đô thị, phát triển kiến trúc xanh, tiết kiệm năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu.