Chủ động ứng phó trước biến động thị trường xuất khẩu gạo

Trong hai tháng đầu năm 2026, hoạt động xuất khẩu gạo ghi nhận những diễn biến trái chiều khi sản lượng duy trì đà tăng nhưng kim ngạch có dấu hiệu sụt giảm.

Theo số liệu từ Cục Hải quan, sản lượng xuất khẩu đạt khoảng 1,3 triệu tấn, tăng nhẹ so với cùng kỳ, nhưng giá trị thu về chỉ khoảng 600 triệu USD, giảm hơn 11%.

Nguyên nhân chính xuất phát từ việc giá xuất khẩu bình quân giảm xuống còn 460–465 USD/tấn, thấp hơn khoảng 15% so với cùng kỳ năm trước.

Tính đến giữa tháng 3/2026, tình hình chưa có nhiều thay đổi khi tổng lượng gạo xuất khẩu đạt 1,74 triệu tấn với kim ngạch 826,2 triệu USD, tương ứng mức giảm 8,7% về giá trị dù sản lượng vẫn tăng 2,3%.

Mặc dù giữ được nguồn cung ổn định và cơ cấu chủng loại đang chuyển dịch dần sang phân khúc cao cấp, ngành gạo vẫn phải đối mặt với nhiều áp lực khách quan.

Biến động địa chính trị tại Trung Đông đã làm tăng chi phí logistics và vận tải, trong khi các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt hàng rào kỹ thuật.

Với dự báo nguồn cung toàn cầu phục hồi, Hiệp hội Lương thực Việt Nam nhận định sản lượng xuất khẩu năm 2026 khó duy trì mức tăng trưởng cao như các năm trước, dự kiến đạt quanh ngưỡng 7 triệu tấn.

Tuy nhiên, với diện tích gieo trồng dự kiến vượt 7,09 triệu ha và sản lượng lúa đạt khoảng 43,55 triệu tấn, nguồn cung hàng hóa phục vụ xuất khẩu vẫn được bảo đảm với khoảng 7,73 triệu tấn gạo.

Để chủ động ứng phó với diễn biến thị trường, Bộ Công Thương đã ban hành Chỉ thị số 08/CT-BCT ngày 19/3/2026 nhằm định hướng lại hoạt động xuất khẩu và giữ cân bằng thị trường trong nước.

Văn bản này nhấn mạnh việc phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, địa phương và doanh nghiệp để tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, đặc biệt là với các đối tác có yêu cầu cao về chất lượng như EU và Vương quốc Anh.

Việc theo dõi sát tình hình cung cầu thông qua mạng lưới thương vụ nước ngoài và đổi mới hoạt động xúc tiến thương mại trên nền tảng số được xem là những giải pháp cần thiết để hỗ trợ doanh nghiệp đưa ra các quyết định chính xác.

Về lâu dài, ngành lúa gạo đang hướng tới chiến lược phát triển bền vững đến năm 2030, tập trung vào việc nâng cao năng lực chế biến và hạ tầng logistics.

Các địa phương được khuyến khích gắn kết sản xuất với nhu cầu thực tế, ưu tiên các giống lúa chất lượng cao và minh bạch về nguồn gốc. Thay vì chỉ chú trọng vào số lượng, việc đầu tư vào công nghệ và xây dựng thương hiệu sẽ giúp hạt gạo Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, từ đó ổn định hiệu quả kinh tế và bảo đảm an ninh lương thực quốc gia trước những biến động khó lường của thị trường quốc tế.