Cái giá phải trả cho công ty hóa chất tai tiếng khắp thế giới

Níu kéo không thành, đè người tình xuống nền gạch để đổ thuốc diệt cỏ vào miệng

Ngộ độc thuốc diệt cỏ paraquat: Những cái chết ám ảnh

Mức bồi thường kỷ lục

Nguyên đơn trong vụ việc nói trên là một cặp vợ chồng ngoài 70 tuổi. Hai người này đã đâm đơn kiện, cáo buộc chất glyphosate trong thuốc diệt cỏ hiệu Roundup của Monsanto đã khiến họ bị ung thư hạch không Hodgkin.

Các nguyên đơn cho biết họ đã sử dụng Roundup suốt 35 năm qua. Nhóm pháp lý của các nguyên đơn cho biết, tại phiên tòa vừa diễn ra, bồi thẩm đoàn đã yêu cầu Monsanto bồi thường cho các thân chủ của họ số tiền bồi thường kỷ lục, tổng cộng lên tới 2,055 tỉ USD, trong đó có hơn 55 triệu USD tiền bồi thường thiệt hại.

Luật sư của hai nguyên đơn khẳng định, nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy glyphosate dẫn đến ung thư ở cả động vật và người. “Bồi thẩm đoàn đã tự xem xét các tài liệu nội bộ của Monsanto, trong đó chứng minh rằng, ngay từ ban đầu, Monsanto chưa bao giờ có ý định tìm hiểu xem liệu Roundup có an toàn hay không.

Thay vì đầu tư vào khoa học lành mạnh, họ đã đầu tư hàng triệu USD để tấn công các báo cáo khoa học đe dọa chương trình kinh doanh thương mại của họ”, luật sư Brent Wisner, một luật sư đại diện cho các nguyên đơn, tuyên bố. Monsanto là công ty hóa chất được thành lập vào năm 1901, ban đầu chuyên sản xuất các chất phụ gia thực phẩm.

Qua thời gian, công ty này phát triển thành nhà sản xuất hàng đầu thế giới về các loại hạt giống biến đổi gen, thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu. Vài năm trước, Monsanto có đến hơn 22.000 nhân viên, với các xưởng sản xuất ở 61 nước trên thế giới.

Đến tháng 6/2018, Tập đoàn Bayer của Đức đã hoàn tất việc mua lại công ty này với giá trị thương vụ lên đến 62,5 tỉ USD. Với người Việt, Monsanto là cái tên không hề xa lạ. Là một trong những nhà thầu của chính phủ Mỹ, công ty này chính là nhà sản xuất Chất độc Da cam lớn nhất, với lượng độc chất chết người mạnh nhất trong số các công ty sản xuất hóa chất diệt cỏ cho chính phủ Mỹ thời kỳ Chiến tranh Việt Nam.

Phán quyết tại tòa án ở Oakland là thất bại thứ ba tại tòa án của Monsanto trong các vụ kiện liên quan đến cáo buộc hóa chất trong sản phẩm Roundup của hãng gây ung thư. Monsanto luôn khẳng định sản phẩm với thành phần hoạt chất chính là glyphosate của hãng không liên quan đến ung thư.

Song, phán quyết vừa qua đánh dấu lần thứ ba trong vòng chưa đầy một năm trở lại đây, bồi thẩm đoàn tại tòa án Mỹ đã ra phán quyết khẳng định thành phần chính trong thuốc diệt cỏ phổ biến của hãng này gây bệnh ung thư nơi người dùng.

Trước phiên tòa nói trên, hồi tháng 8/2018, một bồi thẩm đoàn tại San Francisco cũng đã yêu cầu Monsanto bồi thường 289 triệu USD cho người làm vườn Dewayne Johnson bị ung thư hạch không Hodgkin giai đoạn cuối sau khi ông này đệ đơn kiện Monsato.

Bồi thẩm đoàn trong vụ việc cho rằng Monsanto đã không cảnh báo đầy đủ tới khách hàng về rủi ro tiềm ẩn từ sản phẩm của hãng. Bayer sau đó đã kháng cáo và mức bồi thường đã được giảm xuống còn 78,5 triệu USD.

Mới đây nhất, hồi cuối tháng 3 vừa qua, Monsanto cũng đã bị tòa án Mỹ yêu cầu phải bồi thường hơn 80 triệu USD một người làm vườn tên Edwin Hardeman, bị mắc bệnh ung thư sau một thời gian dài sử dụng các sản phẩm thuốc diệt cỏ Roundup của hãng.

Trong kết luận vụ việc, bồi thẩm đoàn tại tòa án liên bang Mỹ ở San Francisco khẳng định việc 1/4 thế kỷ tiếp xúc với Roundup, với thành phần chính là chất hóa học glyphosate gây tranh cãi, là một “yếu tố quan trọng” trong việc gây ra bệnh ung thư hạch không Hodgkin ở ông Hardeman.

Theo bồi thẩm đoàn, phần nội dung thông tin trên bao bì sản phẩm thuốc diệt cỏ Roundup là không đầy đủ, thiếu thông tin cảnh báo nguy cơ tiềm ẩn đối với người sử dụng.

Hoạt chất gây tranh cãi

Tờ Wall Street Journal cho biết, giá cổ phiếu của Bayer, công ty mẹ của Monsanto, đã giảm 30% kể từ sau thất bại đầu tiên của công ty tại tòa án vào tháng 8/2018. Theo các hãng tin khác, sau phán quyết mới nhất, cổ phiếu của Bayer dã giảm tới 5%.

Kết thúc phiên giao dịch hôm 15/5, giá cổ phiếu của hãng này đã rơi xuống mức thấp nhất trong vòng bảy năm trở lại đây dù mức bồi thường thiệt hại mà hãng phải chịu nhiều khả năng sẽ được giảm bớt sau khi kháng cáo.

Tờ Wall Street Journal cũng cho biết các cổ đông của công ty có trụ sở ở Đức đang tức giận về việc Bayer mua lại Monsanto vào năm ngoái trong lúc công ty này đang bán một sản phẩm bị nghi gây ung thư.

Hồi tháng trước, Tập đoàn Bayer của Đức cho biết, hiện nay, tại Mỹ đã có hơn 13.000 vụ kiện liên quan đến thuốc diệt cỏ Roundup được đệ trình lên các tòa án. Phần lớn các vụ việc mà Monsanto vướng phải đều liên quan đến sản phẩm hàng đầu của hãng là thuốc diệt cỏ Roundup với thành phần hoạt chất chính là glyphosate.

Monsanto khẳng định các nghiên cứu đã chứng minh rằng sản phẩm của họ không gây nguy hiểm nếu sử dụng đúng cách. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) năm 2015 khẳng định thuốc diệt cỏ này có thể gây ung thư. Song Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ trong một báo cáo lại đưa ra kết luận ngược lại với WHO, cho rằng thuốc diệt cỏ dại với thành phần chính là glyphosate của Monsanto không gây ung thư.

Đây cũng chính là luận cứ chính mà Monsanto vin vào để bác bỏ các cáo buộc chống lại công ty. California vào tháng 7/2017 đã trở thành tiểu bang đầu tiên của nước Mỹ xác định rõ glyphosate là chất gây ung thư. Tại Pháp, glyphosate nhằm trong nhóm các hóa chất dự kiến sẽ bị cấm hoàn toàn vào năm 2021 theo cam kết của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron.

Tháng 1/2019, chính quyền Pháp cũng đã cấm bán sản phẩm Roundup Pro 360. Trong phán quyết được đưa ra ngày 15/1, tòa án tại thành phố Lyon của Pháp cho rằng giấy phép lưu hành mà cơ quan môi trường ANSES của nước này đã cấp cho sản phẩm Roundup Pro 360 của Monsanto vào năm 2017 đã không tính đến những nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe con người.

Ở các nước khác như Brazil, một trong những nước sử dụng nhiều thuốc diệt cỏ, vào tháng 8/2018, giới chức Brazil đã đình chỉ giấy phép sản xuất đối với các sản phẩm có chứa glyphosate. Chính phủ Sri Lanka vào tháng 10/2015 cũng đã cấm nhập khẩu glyphosate sau một chiến dịch phản đối do lo ngại rằng hóa chất này gây ra bệnh thận mãn tính.

Đến tháng 7/2018, chất này được nhập khẩu trở lại Sri Lanka nhưng chỉ được sử dụng hạn chế ở các đồn điền chè và cao su.

Phán quyết mới nhất của tòa án Mỹ được đưa ra cùng ngày với việc Tập đoàn hóa học khổng lồ Bayer của Đức thừa nhận rằng công ty con Monsanto của hãng đã lập một danh sách các nhân vật quan trọng, bao gồm chính trị gia, nhà khoa học và nhà báo ở các nước châu Âu cũng như quan điểm của họ đối với thuốc trừ sâu có thành phần hoạt chất glyphosate và cây trồng biến đổi gen. Monsanto cũng bị cáo buộc đã tìm hiểu và liệt kê cách thức để có thể gây tác động lên những người này theo hướng có lợi cho họ.

Hồi cuối tháng 3/2019, bà Lê Thị Thu Hằng, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam, cho biết kết luận của các tòa án, là các chứng cứ nữa cho thấy thuốc diệt cỏ có tác hại trực tiếp lên cơ thể con người.

"Là một quốc gia từng chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh, trong đó có chất độc da cam dioxin, Việt Nam yêu cầu các công ty cung cấp thuốc diệt cỏ cho quân đội Mỹ trong chiến tranh phải có trách nhiệm giúp đỡ, hỗ trợ khắc phục hậu quả của chất độc da cam đối với con người và môi trường của Việt Nam", bà Hằng nói.

Việt Nam hoan nghênh quốc hội và chính phủ Mỹ đã hỗ trợ giải quyết hậu quả chiến tranh tại Việt Nam, đánh giá đây là việc làm nhận được sự ủng hộ rộng rãi của người dân hai nước. Việt Nam mong muốn những nỗ lực này sẽ được tiếp tục với sự tham gia của các công ty, trong đó có Monsanto. Monsanto là công ty đã chế tạo chất làm rụng lá cây, còn gọi là chất da cam, mà quân đội Mỹ rải xuống Việt Nam thời kỳ chiến tranh.

Độc chất dioxin trong chất da cam là nguyên nhân gây nhiều bệnh nguy hiểm cho con người như ung thư, dị tật bẩm sinh. Hàng triệu người Việt Nam thuộc nhiều thế hệ đã bị ảnh hưởng từ chất độc da cam.

Năm 2004, các nạn nhân đã đệ đơn kiện 37 công ty hóa chất Mỹ, trong đó nổi bật là Monsanto và Dow Chemical, nhưng đơn kiện bị tòa liên bang Mỹ bác bỏ với lý do không đủ căn cứ. Bộ Ngoại giao Việt Nam cho rằng công ty Monsanto cần bồi thường cho các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong chiến tranh.