Buôn lậu, gian lận thương mại, xâm phạm SHTT gia tăng trên tuyến đường biển

Hàng hóa tập trung chủ yếu qua các cảng biển lớn Cát Lái, Hải Phòng, Cái Mép, Đà Nẵng…

Theo báo cáo của Cục Hải quan, trong quý 1/2026, tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới diễn biến phức tạp, nổi lên hiện tượng vận chuyển trái phép pháo nổ, hàng thực phẩm đông lạnh không đảm bảo an toàn thực phẩm tại tuyến biên giới phía Bắc giáp Trung Quốc, tuyến biên giới miền Trung giáp Lào và hành vi chỉ dẫn sai về tình trạng pháp lý, phạm vi bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp tại tuyến biển Hải Phòng.

Trong thời gian từ 15/10/2025 đến 15/03/2026, toàn Cục Hải quan đã chủ trì, phối hợp bắt giữ và xử lý 8.879 vụ; trị giá vi phạm ước tính khoảng 8.041 tỷ đồng.

Trong đó 83 vụ hành vi có dấu hiệu hình sự và 8.796 vụ có hành vi vi phạm hành chính.

Cơ quan Hải quan khởi tố 10 vụ; Chuyển nguồn tin, kiến nghị khởi tố 55 vụ.

Đang tiếp tục điều tra, xác minh 18 vụ có dấu hiệu hình sự.

Các vụ việc có dấu hiệu về hình sự: 83 vụ/8.879 vụ chiếm 0,93% trong tổng số vụ việc phát hiện, bắt giữ và xử lý, tập trung chủ yếu ở hành vi buôn bán, vận chuyển hàng cấm: 40 vụ/83 vụ chiếm 48,2% và hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa tiền tệ qua biên giới: 33 vụ/83 vụ chiếm 39,7%.

Đối với hành vi vi phạm về SHTT, hàng giả: 06 vụ/83 vụ chiếm 7,2% tập trung ở các vụ việc liên quan hàng giả về sở hữu trí tuệ.

Tuyến biển tiếp tục là địa bàn trọng điểm, chiếm tỷ trọng vi phạm lớn nhất với 4.956/8.879 vụ, tương đương 55,8% tổng số vụ phát hiện, bắt giữ và xử lý.

Hoạt động vi phạm chủ yếu tập trung tại các cảng biển lớn thuộc địa bàn quản lý của các Chi cục Hải quan khu vực II, III, XII…

Tuyến đường bộ đã phát hiện, đấu tranh bắt giữ: 1.384 vụ/4.877 vụ chiếm 28,4% số vụ phát hiện, bắt giữ và xử lý, tăng 168 vụ (tăng 13,8%) so với cùng kỳ năm 2025, tập trung tại các tuyến biên giới Việt - Trung, Việt – Campuchia.

Các đối tượng lợi dụng chính sách tạo điều kiện thuận lợi trong hoạt động XNK; chính sách ưu đãi cho cư dân biên giới để buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Hoạt động mua bán, vận chuyển trái phép mặt hàng pháo nổ, đường kính trắng, thuốc bảo vệ, thuốc tăng trưởng thực vật vẫn tiếp diễn ở địa bàn các tỉnh miền Trung và tuyến biên giới Việt - Lào.

Tuyến hàng không phát hiện, đấu tranh bắt giữ và xử lý: 249 vụ/4.877 vụ chiếm 5,1% số vụ phát hiện, bắt giữ và xử lý và tăng 55 vụ (tăng 28%) so với cùng kỳ năm 2025; trị giá hàng hoá vi phạm ước tính 241,5 tỷ đồng. Tập trung vào địa bàn các cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng.

Tuyến chuyển phát nhanh, bưu điện đã phát hiện, đấu tranh bắt giữ và xử lý: 418 vụ/4.877 vụ, chiếm 8,57% số vụ phát hiện, bắt giữ và xử lý và tăng 37 vụ (tăng 10%) so với cùng kỳ năm 2025; trị giá hàng hoá vi phạm ước tính 288,1 tỷ đồng.

Đặc biệt, nổi lên là hiện tượng vận chuyển ma túy trên các chuyến bay quá cảnh Qatar từ các hành khách nhập cảnh Thái Lan và chuyến bay từ Việt Nam đi New Zealand, Úc. Sự chênh lệch giữa giá vàng thế giới và giá vàng trong nước tiếp tục là động cơ để các đối tượng vận chuyển trái phép qua đường hàng không.

Trước tình hình trên, Cục Hải quan đã ban hành các văn bản cảnh báo đối với một số mặt hàng nổi cộm (vàng, thuốc lá, thuốc lá điện tử, vũ khí vật liệu nổ, mỹ phẩm, đá nhân tạo…); các văn bản tăng cường về công tác kiểm soát chống buôn lậu (CBL) dịp cuối năm 2025 và tăng cường công tác phòng chống ma túy và kiểm soát tiền chất của lực lượng hải quan năm 2026.

Đồng thời, Cục Hải quan đã kịp thời ban hành công văn tăng cường công tác kiểm soát chống buôn lậu, vận chuyển trái phép xăng dầu qua biên giới.

Tham mưu Bộ Tài chính kiện toàn Ban Chỉ đạo CBL, GLTM và hàng giả của Bộ Tài chính tại Quyết định số 420/QĐ-BTC ngày 09/3/2026. Xây dựng, lấy ý kiến Chi cục HQKV đối với dự thảo Quyết định thay thế Quyết định số 432/QĐ-CHQ ngày 26/4/2025 của Cục Hải quan Quy định về chế độ báo cáo công tác phòng, CBL, GLTM, hàng giả và vận chuyển hàng hoá qua biên giới và các biểu mẫu báo cáo. Hoàn thiện và lấy ý kiến các đơn vị liên quan đối với dự thảo Đề án Nâng cao năng lực kiểm soát CBL của lực lượng kiểm soát hải quan.