Bí thư Quảng Ninh cảnh báo thách thức bảo vệ Vịnh Hạ Long và quản lý biển, rác thải và hậu kiểm môi trường

Ngày 24/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Quan tâm tới Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, Bí thư Thành ủy Quảng Ninh Quản Minh Cường chia sẻ Quảng Ninh có 2 đặc khu Cô Tô và Vân Đồn cùng hàng nghìn hòn đảo nên vấn đề quản lý biển không đơn giản với chính quyền địa phương.

Ngoài giá trị truyền thống, hiện nay giá trị của biển còn thể hiện ở những nguồn năng lượng mới, đặc biệt là gió ngoài khơi và điện mặt trời. Bí thư Quảng Ninh cho biết, tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) giáp với TP Quảng Ninh đang triển khai các dự án điện gió lớn.

Vì vậy, Việt Nam cũng cần tận dụng lợi thế với những địa phương ven biển như Quảng Ninh. Ngoài ra, TP đang phát triển hệ thống điện mặt trời 250 MW.

Về quyền tiếp cận biển của người dân, Bí thư Quảng Ninh cho rằng cần cụ thể hóa để bảo đảm cách tiếp cận về không gian, cơ chế để người dân có thể tiếp cận được các lợi ích trên biển, nhất là các hoạt động kinh tế biển, vừa bảo vệ quốc phòng an ninh, vừa bảo tồn hệ sinh thái, cảnh quan của biển và những lợi ích của cộng đồng.

Dẫn chứng Vịnh Hạ Long (được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới) nếu có bất kỳ tác động nào đều phải có ý kiến của UNESCO, ông Cường nhấn mạnh đến sự phối hợp giữa Quảng Ninh và Hải Phòng trong việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy di sản.

Với Luật Bảo vệ môi trường, ông cũng nhìn nhận có nhiều vấn đề khó, trong đó có các quy định về nguồn nước, ô nhiễm. Việc xây dựng luật nhằm mục đích tạo môi trường sạch, an lành, không ô nhiễm.

Trong phân cấp địa phương, ông nêu thực tế Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ có vài cán bộ phụ trách về môi trường, không đủ kỹ sư.

Về thẩm định tiêu chí, đánh giá tác động môi trường, ông cho biết đây cũng là vấn đề nan giải, cần sự liên thông giữa các đầu mối, cơ quan chuyên môn khác nhau và cần phải có nguồn nhân lực, đặc biệt là kinh phí. Bởi, việc đánh giá môi trường dựa trên dữ liệu.

Nhìn nhận môi trường của du lịch, môi trường công nghiệp, môi trường của nông thôn và đặc biệt rác thải sinh hoạt vẫn là vấn đề nan giải ở đô thị, Bí thư Quản Minh Cường chia sẻ khi xuống chợ của một phường thì dân phản ánh tình trạng ô nhiễm nhưng "không dễ gì làm" vì vấn đề về tài chính.

Ông dẫn chứng dự án xử lý rác của 3 phường Hòn Gai, Hạ Long, Cao Xanh khoảng 7.000 tỷ đồng nhưng chưa đủ, chưa kể xử lý phường này thì mấy phường khác có xử lý không cũng là vấn đề.

Theo ông, trong phát triển đô thị do chưa ý thức đầy đủ vấn đề môi trường cho nên có nhiều ngõ nhỏ, phố nhỏ, không có đất để xử lý rác thải nên "cái gì cũng đổ ra biển, ra sông". "Tất cả rác rưởi của một thành phố đi ra biển hết", ông trăn trở trước thực trạng này.

Tuy ủng hộ quy định của dự thảo đề xuất giảm trên 90% số dự án phải đánh giá tác động môi trường và xin giấy phép, chuyển sang hậu kiểm nhưng PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho rằng cắt giảm chỉ an toàn khi năng lực hậu kiểm theo kịp, không để người dân phải trả giá bằng sức khỏe.

Đánh giá cao việc dự thảo bổ sung quy định về dự báo ô nhiễm không khí, kiểm kê khí thải và vùng phát thải thấp, ông nêu thực tế mỗi đợt ô nhiễm không khí kéo dài là một đợt gia tăng bệnh nhân hô hấp và tim mạch, nhất là người cao tuổi và trẻ em.

Vì thế, đại biểu đề nghị khi công bố chỉ số chất lượng không khí phải kèm theo khuyến cáo sức khỏe cụ thể cho nhóm nhạy cảm, để người dân biết cần làm gì chứ không chỉ biết con số.

Về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, dự thảo cho phép trong thời gian thử nghiệm, một số yêu cầu bảo vệ môi trường được miễn, giảm hoặc tạm chưa áp dụng.

Ông ủng hộ tạo không gian cho công nghệ mới nhưng cần giới hạn rõ thời gian và phạm vi thử nghiệm, bắt buộc quan trắc liên tục và công khai kết quả, đồng thời yêu cầu ký quỹ để khắc phục nếu xảy ra sự cố.

Cũng ủng hộ chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, nhưng đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) lưu ý hậu kiểm không đơn thuần là chuyển hoạt động kiểm tra từ trước sang sau.

“Hậu kiểm phải là khả năng phát hiện sớm, cảnh báo kịp thời và ngăn chặn nguy cơ ô nhiễm trước khi gây ra hậu quả.

Nếu giảm mạnh thủ tục tiền kiểm nhưng năng lực quan trắc, giám sát, thanh tra, kiểm tra không được nâng lên tương ứng thì nguy cơ chuyển từ tình trạng quản lý nhiều thủ tục sang tình trạng thiếu công cụ kiểm soát là rất đáng lo ngại”, ông Sơn nói.

Từ thực tiễn nhiều vụ ô nhiễm môi trường, đại biểu TP Hải Phòng nhìn nhận “chi phí khắc phục thường rất lớn, thậm chí có những thiệt hại không thể phục hồi”.

Về quan trắc môi trường, đại biểu Sơn đặc biệt lưu ý nguy cơ xung đột lợi ích khi doanh nghiệp phát thải là bên trực tiếp ký hợp đồng, trả tiền cho đơn vị cung cấp dịch vụ quan trắc.

“Nếu không có cơ chế kiểm soát độc lập, kết quả quan trắc rất dễ bị chi phối, làm mất hiệu lực của công cụ hậu kiểm”, ông phân tích.

Ông đề nghị bổ sung quy định về tính toàn vẹn của dữ liệu quan trắc; trách nhiệm pháp lý của đơn vị cung cấp dịch vụ; khả năng truy xuất lịch sử vận hành, hiệu chuẩn thiết bị và mọi thao tác can thiệp vào dữ liệu.