Bài toán kiểm soát rủi ro từ thị trường suất ăn học đường tỷ đô

Theo Công ty nghiên cứu thị trường B&Company của Nhật Bản công bố tháng 9/2025, thị trường suất ăn công nghiệp tại Việt Nam đang chứng kiến sự tăng trưởng mạnh với quy mô dự báo đạt khoảng 52.700 tỷ đồng (tương đương 2 tỷ USD) vào năm 2026.

Với tốc độ tăng trưởng bình quân 7%/năm, lĩnh vực này được duy trì bởi nhu cầu hàng ngày của lực lượng lao động tại các khu công nghiệp và đặc biệt là hệ thống giáo dục.

Với hơn 25 triệu học sinh tại gần 26.000 trường phổ thông trong năm học 2024-2025, giáo dục hiện là trụ cột lớn nhất nhờ nhu cầu cực kỳ ổn định, mang tính chu kỳ và hoàn toàn có thể dự đoán được.

Tuy nhiên, bản đồ thị trường vẫn đang trong tình trạng phân mảnh khi chưa có đơn vị nào chiếm lĩnh thị phần tuyệt đối, với sự tham gia của hàng trăm nhà cung cấp từ quy mô nhỏ lẻ địa phương đến các doanh nghiệp lớn có khả năng phục vụ hàng chục nghìn suất ăn mỗi ngày.

Cơ cấu giá thành bữa ăn học đường hiện có sự phân hóa rõ rệt theo từng phân khúc. Tại các trường công lập, mức giá dao động từ 25.000 đến 40.000 đồng/phần, trong đó tại các thành phố lớn tối thiểu từ 30.000 đồng bao gồm bữa trưa và ăn nhẹ chiều.

Đối với khối trường tư thục và quốc tế cao cấp tại Hà Nội, chi phí cho một bữa trưa bán trú từ 50,000 -70.000 đồng; thực đơn 3 bữa (sáng, trưa, xế) có thể lên tới 120.000 - 140.000 đồng/ngày.

Nhằm đảm bảo tính kịp thời và chất lượng, Nghị định số 24/2025/NĐ-CP đã cho phép áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt đối với các gói thầu cung cấp suất ăn tại cơ sở giáo dục công lập.

Dù sở hữu tiềm năng khổng lồ, nhưng thực trạng kiểm soát chất lượng hiện nay vẫn bộc lộ nhiều lỗ hổng mang tính hệ thống.

Theo chuyên gia, những vụ việc thực phẩm bẩn tuồn vào bếp ăn trường học gần đây không chỉ là tai nạn cá biệt mà là dấu hiệu của sự yếu kém trong quản trị.

Việc này nằm ở tư duy mua hàng khi áp lực chi phí quá lớn trong mô hình biên lợi nhuận mỏng khiến bộ phận thu mua dễ bị dẫn dắt bởi yếu tố giá thay vì an toàn.

Việc kiểm soát đầu vào nhiều nơi vẫn chỉ dừng lại ở lớp bề mặt với các thủ tục giấy tờ hoặc cảm quan bên ngoài, thay vì có những kiểm nghiệm chuyên sâu.

Cuối cùng là sự thiếu hụt trong quy trình truy xuất trách nhiệm; khi xảy ra sự cố, việc xác định nguồn gốc thường lúng túng do dữ liệu không đầy đủ.

Để giải quyết bài toán này, ngành suất ăn học đường cần thay đổi tư duy quản trị, chuyển từ dựa vào kinh nghiệm cá nhân sang vận hành bằng hệ thống quy trình chuẩn.

Quy trình nhập hàng cần được kiểm soát nghiêm ngặt qua các lớp: trước khi nhập (đánh giá hồ sơ pháp lý và năng lực nhà thầu), trong khi nhập (kiểm tra bao bì, nhiệt độ, chứng từ) và sau khi nhập (lưu mẫu, hồ sơ để truy xuất).

Thay vì chỉ tham quan bữa ăn tại trường, các cơ sở giáo dục nên áp dụng mô hình thẩm định của các hệ thống siêu thị lớn, cử đội ngũ khảo sát trực tiếp tại nơi sản xuất và đánh giá theo bộ tiêu chí khắt khe trước khi phê duyệt nguồn hàng.

Chỉ khi thiết lập được vòng kiểm soát khép kín và chuyên nghiệp, rủi ro trong mỗi suất ăn mới có thể giảm xuống mức thấp nhất, đảm bảo quyền lợi và sức khỏe cho thế hệ trẻ.