Xuất khẩu tôm vượt mốc 1 tỷ USD và bài toán chuyển dịch chuỗi giá trị

Dù bối cảnh tiêu dùng tại nhiều thị trường lớn vẫn còn thận trọng, con số này cho thấy những tín hiệu khả quan, tuy nhiên sự phục hồi vẫn chưa mang tính toàn diện.

Trong cơ cấu sản phẩm, tôm chân trắng giữ vai trò chủ lực khi đóng góp hơn một nửa tổng kim ngạch. Điểm chú ý nhất là nhóm tôm giá trị cao, đặc biệt là tôm hùm, với mức tăng trưởng mạnh mẽ đã trở thành động lực kéo tăng trưởng cho toàn ngành.

Về thị trường, khu vực Trung Quốc và Hồng Kông tiếp tục là điểm đến quan trọng nhất, đặc biệt là nhu cầu tiêu thụ tôm hùm chiếm tỷ trọng áp đảo. Dù vậy, việc phụ thuộc vào một thị trường nhất định vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro khi có biến động về chính sách.

Hiện nay, ngành tôm Việt Nam đang đối mặt với sức ép cạnh tranh gay gắt từ Ecuador và Ấn Độ. Nếu như Ecuador có lợi thế về chi phí thấp và mô hình nuôi ổn định, còn Ấn Độ mạnh về quy mô sản xuất lớn, thì Việt Nam lại gặp khó khăn về tính bền vững.

Năng suất nuôi của nước ta dù cao nhờ thâm canh nhưng kéo theo rủi ro lớn về dịch bệnh và môi trường do mật độ nuôi quá dày. Bên cạnh đó, quy mô sản xuất nhỏ lẻ và thiếu liên kết khiến việc chuẩn hóa chất lượng cũng như xây dựng thương hiệu gặp nhiều trở ngại.

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở chi phí sản xuất, khi thức ăn chiếm tới 50–60% giá thành. Việc lệ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu như bột cá khiến lợi nhuận của người nuôi dễ bị tác động bởi thị trường quốc tế.

Trước thực tế này, giới chuyên gia nhận định ngành tôm không thể tiếp tục cạnh tranh bằng giá hay sản lượng mà cần tập trung vào đường đua giá trị gia tăng.

Để đạt được mục tiêu này, quá trình tái cấu trúc toàn diện là yêu cầu cấp thiết, bắt đầu từ việc nâng cao chất lượng con giống sạch bệnh để tăng tỷ lệ sống và tối ưu hóa hệ số chuyển đổi thức ăn.

Việc ứng dụng các giải pháp công nghệ như trí tuệ nhân tạo và Internet vạn vật sẽ giúp kiểm soát môi trường nuôi tốt hơn, giảm thiểu rủi ro.

Ở khâu chế biến, thay vì xuất khẩu thô, các doanh nghiệp cần đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về truy xuất nguồn gốc nhằm tiếp cận các phân khúc thị trường cao cấp.

Về lâu dài, ngành tôm cần xây dựng một hệ sinh thái sản xuất tích hợp, tạo sự liên kết từ khâu giống, nuôi trồng đến chế biến và xuất khẩu.

Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt, việc đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh bằng chất lượng là yếu tố để giữ vững vị thế xuất khẩu chủ lực và phát triển bền vững trên trường quốc tế.