Xuân mới tới đền Nam linh thiêng: Khói hương lan toả niềm tin và hy vọng

Trên mảnh đất giàu truyền thống văn hoá – lịch sử của tỉnh Nghệ An, ngoài những địa danh nổi tiếng như đền Cờn, đình làng cổ kính, chùa chiền linh thiêng…, ở xã Quỳnh Yên, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An (nay là xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An) còn có một di tích tâm linh đặc biệt: Đền Nam – nơi lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hoá và tâm linh sâu sắc, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của cư dân địa phương. Đền không chỉ là ngôi đền thờ tự bình thường mà còn là biểu tượng của lòng trung nghĩa, của niềm tin hướng thiện và khát vọng may mắn, bình an cho mỗi gia đình mỗi dịp đầu xuân mới.

Đền Nam tọa lạc ở làng Thượng Yên— vùng đồng bằng trù phú có truyền thống văn hoá lâu đời. Đền nằm trên khu đất cao rộng khoảng 2.000 m², với kiến trúc cổ kính, hài hoà theo kiểu đình – miếu truyền thống, cùng những giá trị vật chất và tinh thần được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Theo những tài liệu lịch sử và văn hoá được công bố, Đền Nam được xây dựng nhằm thờ vị tướng họ Dương, một nhân vật xuất thân là quan dưới triều Lê – Trịnh — triều đại từng trải qua nhiều biến động của lịch sử phong kiến Việt Nam.

Vào khoảng năm 1786, khi nhà Tây Sơn mở chiến dịch ra Bắc nhằm thôn tính các cứ điểm ven biển duyên hải Trung Bộ, vị tướng họ Dương được triều đình Lê – Trịnh giao trọng trách chỉ huy thuỷ binh tiên phong trấn giữ vùng biển cửa Lạch Quèn (một cửa biển quan trọng bắc miền Nghệ An lúc bấy giờ).

Trên đường chiến đấu với quân Tây Sơn, thuyền của ông bị đắm trong một trận hải chiến khốc liệt và ông hy sinh anh dũng, thi thể trôi dạt về sông Quèn.

Người dân Quỳnh Yên và các làng ven sông chứng kiến sự kiện đó đã vô cùng cảm phục tấm lòng trung kiên, tận trung với nước, tận hiếu với dân của vị tướng quân.

Họ tận tình chôn cất ông chu đáo, thực hiện đầy đủ nghi lễ, và từ đó lập một ngôi đền để thờ và tưởng nhớ ông như một người anh hùng dân tộc, một biểu tượng của nghĩa khí và tinh thần cống hiến vì cái chung.

Chính vì những giá trị lịch sử, văn hoá đó, vào những năm đầu thế kỷ XXI, Đền Nam đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh, ghi nhận vai trò quan trọng của di tích đối với đời sống tinh thần của người dân địa phương và khu vực lân cận.

Đền Nam không chỉ là nơi thờ tự một vị tướng anh hùng mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hoá – tín ngưỡng của người dân xã Quỳnh Yên và vùng phụ cận.

Trong đời sống người xứ Nghệ, tín ngưỡng thờ cúng các vị anh hùng, các vị “thánh nhân” đã khuất là một phần không thể thiếu; nó thể hiện tấm lòng biết ơn, sự tưởng nhớ và khát vọng một cuộc sống bình an, no ấm, hạnh phúc.

Những năm dài qua đi, kể cả khi lịch sử biến chuyển, chiến tranh rồi phát triển, Đền Nam vẫn tồn tại như nhịp cầu giữa quá khứ và hiện tại, là không gian sinh hoạt văn hoá tâm linh quan trọng của cộng đồng.

Dù dưới nhiều hình thức trùng tu, tôn tạo, Đền Nam vẫn giữ được dáng vẻ cổ kính, trang nghiêm, là nơi cộng đồng gửi gắm niềm tin hướng thiện, mong ước may mắn, bình an.

Đầu xuân năm mới, khi tiết trời khoáng đạt, đất trời giao hoà, là lúc người dân trong vùng và nhiều du khách từ các nơi tìm về Đền Nam để dâng hương, thắp nhang cầu may, cầu bình an và một năm thuận lợi — một nét đẹp văn hoá tâm linh đặc sắc của người Việt nói chung và người Nghệ nói riêng.

Phong tục này thường diễn ra ngay từ những ngày đầu năm theo Âm lịch, đặc biệt vào các ngày lễ khai xuân, mùng 1, mùng 10, rằm tháng Giêng và trước các kỳ lễ hội lớn trong năm.

Người dân chuẩn bị lễ vật đơn giản song trang trọng — trầu cau, hoa quả, hương nến — và thành tâm dâng cúng trước điện thờ.

Họ thắp nhang, khấn vái mong ước về sức khoẻ, may mắn, bình an cho gia đình và người thân, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Không chỉ người dân địa phương mà nhiều người từ xa đến cũng coi việc thăm đền Nam đầu năm như một nghi lễ mở đầu may mắn cho cả năm.

Dòng người nối dài, ánh nến rực rỡ trong không gian mát mẻ đầu xuân tạo nên cảnh tượng linh thiêng, vừa trang trọng vừa ấm áp, khiến nơi đây luôn lan tỏa cảm giác an yên, tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Ngày nay, khi xã hội phát triển, nhịp sống hối hả, nhiều giá trị tâm linh truyền thống vẫn được duy trì và tôn vinh.

Đền Nam không chỉ là di tích lịch sử mà còn là không gian tâm linh để cộng đồng giữ gìn bản sắc văn hoá, truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”.

Mỗi dịp đầu năm đến dâng hương nơi đây không chỉ là hành động xin may mắn mà còn là sự gắn bó với ký ức tập thể, là lời nhắc nhở thế hệ trẻ về cội nguồn và giá trị đạo lý nhân văn sâu sắc.

Đền Nam ở xã Quỳnh Yên, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An là một minh chứng sống động về lịch sử, văn hoá và tâm linh của người dân xứ Nghệ.

Từ câu chuyện vị tướng họ Dương trung nghĩa cho đến phong tục dâng hương đầu năm cầu may, tất cả không chỉ lưu giữ những giá trị truyền thống mà còn góp phần làm giàu bản sắc văn hoá cộng đồng.

Nét đẹp văn hoá này, vừa trang trọng vừa linh thiêng, chắc chắn sẽ tiếp tục được gìn giữ và trân trọng trong những năm tháng sắp tới — để thế hệ hôm nay và mai sau luôn nhớ về quá khứ, trân quý hiện tại và hướng tới tương lai.