Xứ nghệ quay quắt vì thiếu nước

Thiếu nước nông nghiệp bị đình trệ, thiệt hại nghiêm trọng

Trong lịch sử, người dân ít khi phải chứng kiến đợt khô hạn và nắng nóng kéo dài như thời điểm hiện nay, dù đã là những ngày cuối tháng 7 dương lịch nhưng những cơn mưa hiếm hoi vẫn đang là niềm mong chờ của người dân miền Trung.

Thời tiết trên địa bàn tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh diễn biến hết sức bất lợi, nắng nóng gay gắt xảy ra liên tiếp, kéo dài trong nhiều ngày với nền nhiệt độ cao phổ biến từ 37 - 40ºC, một số nơi cao hơn 41 độ, gió Tây Nam thổi mạnh liên tục. Tại Nghệ An, mực nước trên các sông, suối xuống rất thấp. Một diện tích lớn cây chanh tại xã Hưng Yên Bắc, Hưng Yên Nam (huyện Hưng Nguyên, Nghệ An) bị chết cháy hàng loạt do nắng nóng.

Theo thống kê toàn xã Hưng Yên Nam có 200ha chanh (chiếm 2/3 diện tích toàn huyện) tuy nhiên đã bị chết cháy khoảng hơn 100ha, số diện tích chanh còn lại đang sinh trưởng cầm chừng. Chanh chết, nguồn cung khan hiếm nên giá chanh tăng cao đột biến. Tại các vùng chè trọng điểm của Nghệ An, đã có trên 900 ha chè bị cháy sém, một số diện tích cháy rụi nặng nề.

Trong đó, huyện Thanh Chương có trên 400ha chè bị cháy sém lá, huyện Anh Sơn có gần 300ha chè bị cháy lá ngọn, huyện Con Cuông có gần 200ha bị cháy lá. Thiếu nước cũng làm một diện tích lúa không thể canh tác được kèm theo nhiều loại sâu bệnh.

Nước tại đập Vệ Nông trên địa bàn xã Nam Thanh và Vân Diên (huyện Nam Đàn, Nghệ An) đã ở mức cạn không thể đủ cung cấp cho người dân làm ruộng trong vụ hè vừa qua, nhiều gia đình đã cố gắng để bơm được nước về cấy muộn hơn so với mọi năm gần nửa tháng, điều này cũng ảnh hưởng đến năng suất cũng như mùa vụ.

Theo ông Nguyễn Hồng Hải, Chủ tịch UBND xã Vân Diên (Nam Đàn) thì tình trạng đập Vệ Nông bị cạn đã xảy ra chục năm nay đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống sinh hoạt người dân. Nhiều ao hồ, sông suối khô cạn khiến hàng ngàn ha lúa và hoa màu khô héo, nhiều diện tích đất nông nghiệp phải bỏ hoang; trong khi đó các bệnh liên quan đến nắng nóng cũng tăng cao.

Theo ông Hoàng Đức Ân, Trưởng phòng Nông nghiệp huyện Hưng Nguyên (tỉnh Nghệ An) cho biết, không có mưa trong nhiều tháng qua, cùng với nắng nóng đỉnh điểm, thời tiết thay đổi thất thường khiến nguồn nước thiếu hụt trầm trọng. Hệ thống kênh Cầu Mượu, đê Kênh Thấp, sông Hoàng Cần, kênh Gai… đều cạn kiệt, nên hầu hết các trạm bơm không hoạt động được.

Toàn huyện Hưng Nguyên có gần 1.000ha lúa bị hạn, trong đó đáng lo nhất là các xã Hưng Tây, Hưng Yên Nam, Hưng Yên Bắc… lúa có nguy cơ chết cháy do nước không đủ để cung cấp khi nắng nóng vẫn tiếp tục diễn ra. Tại huyện Đô Lương (Nghệ An) cũng có gần 1.000ha lúa đang thiếu nước.

Ông Trần Ngọc Thuận, Trưởng phòng Nông nghiệp huyện Đô Lương cho hay, trong số trên 90 hồ chứa lớn nhỏ thì có 70% các hồ đã cạn kiệt nước, tập trung ở các xã Giang Sơn Đông, Hồng Sơn, Mỹ Sơn, Lam Sơn, Bài Sơn… Tại địa bàn huyện Tân Kỳ có 115 hồ đập lớn nhỏ nhưng hiện có trên 70 hồ đập mực nước chỉ còn trên 30%. Đến nay, có trên 600ha lúa đã bị thiếu nước, có nguy cơ mất trắng.

Thiếu nước sinh hoạt khiến cuộc sống bị đảo lộn

Tại xã Phương Mỹ (huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh) một trong những địa phương bị thiệt hại nặng nề do thiên tai nắng nóng, khô hạn kéo dài. Nguồn nước từ các hồ, đập, kênh rạch, sông suối, các loại giếng đào giếng khoan bị cạn kiệt cây cối, vườn tược trở nên khô cằn. Toàn xã có 80% giếng nước rơi vào tình trạng cạn kiệt, trơ đáy. Nhiều gia đình không có nước sạch để sử dụng, chỉ một vài giếng khoan còn đủ nước nên người dân chia sẻ nhau.

Theo thông tin từ Phòng Nông nghiệp huyện Hương Khê thì địa phương có 157 hồ đập lớn nhỏ thì chỉ có trên dưới 20 hồ đập vẫn đủ nước phục vụ cho số nhỏ diện tích cây trồng, còn lại đã cạn khô. Theo thống kê sơ bộ, trên địa bàn huyện hiện có hơn 2.700 ha diện tích trồng cây cam, bưởi và 1.000 ha lúa hè thu bị ảnh hưởng do thiếu nước tưới.

Ông Ngô Đức Hợi, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Hà Tĩnh cho biết, đợt nắng nóng gay gắt kéo dài đã khiến nhiều hồ đập trên địa bàn bị khô cạn nước, trong đó tại hồ Kẻ Gỗ mực nước đã xuống 23m (bình thường cao trình của hồ là 32m). Hiện nhiều diện tích lúa ở các huyện Thạch Hà, Kỳ Anh, Hương Khê… đã bị khô hạn.

Ông Lê Quang Vinh, Trưởng phòng Nông nghiệp huyện Hương Khê cho biết, Hương Khê là địa phương chịu ảnh hưởng rất nặng bởi đợt nắng nóng này. Tính đến nay ước tính trên địa bàn đã có gần 1.000ha lúa vụ hè thu bị khô hạn, trong đó có khoảng 500ha có nguy cơ mất trắng. Nước sinh hoạt người dân cũng thiếu hụt trầm trọng, cuộc sống người dân bị đảo lộn do nắng hạn kéo dài.

Tỉnh Nghệ An cũng yêu cầu các nhà máy thủy điện trên địa bàn như: Thủy điện Bản Vẽ, Khe Bố, Chi Khê cần phối hợp chặt chẽ với Sở NN&PTNT, thống nhất kế hoạch xả nước gắn với nhu cầu sử dụng nước cho sinh hoạt và sản xuất vùng hạ du.Nắng hạn, thiếu nước sản xuất, người dân phải nỗ lực để cứu sống những cánh đồng lúa, những đồi chè với hy vọng qua được đợt nắng hạn sẽ có mưa.

Tuy nhiên, quá trình tưới chè, chống hạn cho hè đã khiến anh Hoàng Văn Đạo (SN 1987, thôn đội trưởng kiêm Bí thư Chi Đoàn 2, xã Thanh Mỹ, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An) bị kiệt sức vì thức thâu đêm nên đã tử vong.

Nắng hạn cũng khiến cho nhiều diện tích rừng trên địa bàn Nghệ An và Hà Tĩnh bị cháy. Trong đó có vụ cháy rừng nghiêm trọng tại xã Xuân Hồng và thị trấn Xuân An (huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh) do một người dân bất cẩn gây ra, phải mất gần 3 ngày mới có thể dập tắt được đám cháy, hàng chục ha rừng bị thiêu trụi. Hay vụ chữa cháy rừng tại xã Nam Kim (huyện Nam Đàn, Nghệ An) trong lúc chữa cháy bà Nguyễn Thị Hoa (SN 1964, trú tại xã Nam Kim) đã bị ngạt khói và tử vong.

Lòng hồ thủy điện cũng khô trơ đáy

Nắng nóng kéo dài cũng khiến nhiều nhánh sông suối của lòng hồ thủy điện Bản Vẽ (tại huyện Tương Dương, Nghệ An) xuống thấp ở mức kỷ lục. Theo người dân địa phương, đây là lần đầu họ chứng kiến mực nước xuống thấp như thế này kể từ khi thủy điện tích nước. Nước xuống thấp, khiến nhiều nhánh cạn trơ đáy, lộ ra những cánh rừng cây chết do bị ngập trước đó.

Hai bên lòng hồ, những rừng cây tự nhiên hay rừng tre mét, cây trồng của người dân ngày trước định cư nơi đây phát lộ trên nền đất nứt nẻ.Nước xuống thấp cũng khiến người dân xã Hữu Khuông trong lòng hồ đi lại hết sức khó khăn do thuyền không thể vào tận bến mà phải lội bộ giữa lòng hồ nứt nẻ cả trăm mét mới đến được thuyền.

Trước đây, từ bến Thượng Lưu (xã Yên Na, Tương Dương) đi vào xã Hữu Khuông và một số bản thuộc xã Nhôn Mai, Mai Sơn mất khoảng 3 tiếng trên thuyền, với quãng đường 50 - 60km. Nhưng do lòng hồ khô cạn khiến cho khoảng thời gian ngồi trên thuyền chỉ hơn 2 tiếng đồng hồ, còn lại phải đi bộ. “Năm nào hồ cũng cạn khi mùa hè đến, nhưng chưa năm nào lại khô trơ đáy như năm nay.” - anh Vi Văn Bù - chủ một con thuyền tại bến Thượng Lưu cho biết.

Nước rút, bùn khô nứt nẻ cũng đã lộ ra các tuyến đường cũ từ ngày trước khi người dân còn sống ở đây chưa phải di dời. Chính quyền xã Hữu Khuông đã huy động lực lượng đoàn thể, thanh niên cùng người dân tu sửa các con đường cũ, gạt bùn, đắp thêm đất ở những đoạn hư hỏng để người dân tiện đi lại khi ra đón thuyền.

Lòng hồ cũng là nơi nhiều hộ dân nuôi cá lồng, cá bè trên hồ kiếm thu nhập tốt với nhiều loại cá đặc sản như cá leo, cá ghé, cá lăng, ngạnh, trê…, nhưng nắng hạn cũng khiến việc nuôi cá gặp nhiều khó khăn. Chủ các thuyền cáđã phải liên tục di chuyển lồng cá để đảm bảo nguồn nước cho cá sinh trưởng.

Theo ông Nguyễn Trường Thành, Chi cục trưởng Chi Cục Thủy lợi Nghệ An cho biết, đến thời điểm cuối tháng 7/2019 có trên 100 hồ đập đang ở mực nước rất là thấp, thậm chí có những hồ đã ở mực nước chết. Dù nguồn nước sản xuất đã được bổ sung do ảnh hưởng của bão số 2, nhưng nước để sản xuất còn gặp nhiều khó khăn.

Đến nay có khoảng 6000ha lúa, khoảng 3000ha hoa màu đang bị thiếu nước. Nắng nóng trên địa bàn các tỉnh miền Trung vẫn còn kéo dài, nguy cơ thiếu nước sinh hoạt và nước sản xuất vẫn đang thường trực đối với chính quyền và người dân nếu không có mưa trong thời gian tới.