Xét xử vụ án “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng”, sau phán quyết của toà, các bị cáo lần lượt kháng cáo

Trong 02 ngày 09, 10/02/2023, TAND tỉnh Đắk Nông đã mở phiên tòa xét xử đối với 07 bị cáo: Lê Mai Toản (SN 1972), Phan Văn Thời (SN 1988), Lê Văn A (SN 1972), Nguyễn Ngọc Hiệp (SN 1982), Nguyễn Văn Thành (SN 1975), Phan Văn Dũng (SN 1968) và Lê Văn Ngà (SN 1990) bị Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Nông truy tố về tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” theo quy định tại khoản 2 Điều 285 Bộ luật hình sự năm 1999.

Vụ việc xảy ra trước đây khi các bị cáo thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ cho các hộ dân khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện Dự án KCN Nhân Cơ thuộc huyện Đắk R’Lấp, tỉnh Đắk Nông.

Theo cáo buộc của VKS tỉnh Đắk Nông: “Trong quá trình thực hiện công tác kiểm kê, bồi thường, giải phóng mặt bằng của Dự án KCN Nhân Cơ từ năm 2013 đến năm 2016; Lê Văn A - Phó phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Đắk R’Lấp, Nguyễn Văn Thành - Phó Chủ tịch UBND xã Nhân Cơ và Phạm Văn Dũng - Cán bộ địa chính xã Nhân Cơ, huyện Đắk R’Lấp đã không tiến hành kiểm tra thực địa, đối chiếu các bản đồ địa chính, bản đồ quy hoạch mà vẫn xác nhận vào các giấy tờ kê khai dẫn đến bồi thường cho 34 hộ dân có diện tích đất chồng lấn với đất suối, hồ tự nhiên do UBND xã Nhân Cơ quản lý gây thiệt hại số tiền 1.833.635.400đ.

Lê Mai Toản - Phó Chủ tịch UBND huyện Đắk R’Lấp, kiêm Chủ tịch Hội đồng thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư huyện Đắk R’Lấp, Nguyễn Ngọc Hiệp - Phó Phòng kinh tế hạ tầng, Phan Văn Thời - Phó Giám đốc Trung tâm phát triển quỹ đất, Lê Văn Ngà - Nhân viên Trung tâm phát triển quỹ đất huyện Đắk R’Lấp đã không đối chiếu thời điểm công bố quy hoạch với thời điểm xây dựng sau thời điểm xây dựng nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt dẫn đến lập, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ cho 40 hộ dân có nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt xây dựng sau thời điểm công bố quy hoạch chi tiết 1/500 dự án KCN Nhân Cơ (ngày 26/6/2013) vi phạm quy hoạch nhưng vẫn được phê duyệt hỗ trợ 50%, với tổng số tiền là 7.153.680.142đ.

Toàn bộ số tiền bồi thường trái quy định là 8.987.315.542đ đã được Trung tâm phát triển quỹ đất huyện Đắk R’Lấp chi trả cho các hộ dân vào năm 2016…”.

Điều đáng chú ý là ngay sau khi khai mạc phiên tòa, Chủ tọa kiểm tra sự có mặt của các đương sự, trong đó có ông Phạm Văn Quân là Công chức địa chính xã Nhân Cơ (Bị Cơ quan Điều tra khởi tố, điều tra kết luận phạm tội, nhưng VKS ra quyết định miễn trách nhiệm hình sự) nhưng ông Quân vắng mặt tại phiên tòa.

Tuy nhiên, đại diện VKS tại phiên tòa là ông Trần Quốc Sơn cho rằng: “Đối với Phạm Văn Quân, cán bộ địa chính xã Nhân Cơ đã bị khởi tố, điều tra và kết luận có hành vi phạm tội cùng các bị cáo trên; Tuy nhiên, ngày 26/7/2022 được UBND huyện Đắk R’Lấp có văn bản đề nghị miễn trách nhiệm hình sự cho Quân.

Sau khi có Kết luận của Thanh tra, Quân và các bị cáo khác đã khắc phục toàn bộ thiệt hại nên ngày 10/8/2022, VKSND tỉnh Đắk Nông ra quyết định đình chỉ vụ án đối với bị can, miễn trách nhiệm hình sự cho Phạm Văn Quân.

Do đó, không cần triệu tập ông Quân và sự vắng mặt của ông Quân không ảnh hưởng tới phiên tòa. Tôi đề nghị Chủ tọa tiếp tục điều hành phiên tòa”- Đại diện VKS đối đáp.

Tại phiên Tòa có nhiều giọt nước mắt đã rơi và cả những điều tiếc nuối, không chỉ các bị cáo mà các Luật sư cùng những người tham dự phiên tòa đều động lòng trắc ẩn.

Vị Chủ tọa cũng đã nói đến từ “giá như các bị cáo thận trọng trong việc kiểm tra xác minh, đối chiếu giữa các diện tích đất của các hộ dân bị thu hồi với hồ sơ địa chính tại xã Nhân Cơ thì các bị cáo đã không đứng ở đây. Đây là vụ án đau xót và tiếc nuối” - vị Chủ tọa nêu.

Tại phần tranh luận diễn ra khá căng thẳng và kịch tính. Đặc biệt, phần nội dung thiệt hại khi bồi thường, hỗ trợ về đất, đại diện cho các luật sư (người bào chữa cho các bị cáo) đề nghị VKS đối đáp và làm rõ: “Căn cứ vào đâu mà VKS quy kết là đất lấn chiếm, đề nghị làm rõ sự khác nhau giữa đất hoang hóa được người dân khai hoang, phục hóa và đất lấn chiếm để xác định được bồi thường thiệt hại hay không được bồi thường thiệt hại. Từ đó mới xác định các bị cáo nếu bồi thường đúng sẽ không gây ra thiệt hại nên không phạm tội”.

VKS đối đáp: “Đất giáp ranh suối, hồ tự nhiên là của Nhà nước, người dân khai thác, sử dụng đất đó vào bất kể thời điểm nào đều bị coi là đất lấn chiếm, không phải đất khai hoang”.

Về nội dung này, HĐXX hỏi ông Đỗ Thanh Cát (Phó Chủ tịch UBND huyện Đắk R’Lấp – đại diện cho nguyên đơn dân sự, ông Cát nêu: “Diện tích đất mà các hộ dân đã được bồi thường, hỗ trợ đều là đất do họ khai hoang, phục hóa, căn cứ theo quy định của pháp luật thì việc các bị cáo đã bồi thường cho các hộ dân là có căn cứ, phù hợp với các quy định của pháp luật. Đề nghị HĐXX cân nhắc xem xét”.

LS Hoan nêu ý kiến: “Căn cứ vào chính sách khuyến khích khai hoang phục hóa, nhà nước đã cụ thể hóa bằng luật là khuyến khích các hộ dân khai hoang phục hóa đối với đất hoang hóa để đưa vào sản xuất, đối chiếu với các quy định nêu trên thì diện tích đất đối với các hộ dân được bồi thường hỗ trợ thiệt hại về đất là đất đủ điều kiện để cấp GNQSDĐ, khi Nhà nước thu hồi diện tích đất này phải được xem xét bồi thường hỗ trợ.

Tôi đề nghị HĐXX xem xét trả hồ sơ để điều tra bổ sung, xác minh làm rõ về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất, đối chiếu với quy định pháp luật về quản lý đất đai để xác định là đất khai hoang phục hóa hay là đất lấn chiếm”- LS Hoan phản biện.

Đại diện VKS cho rằng: “Căn cứ thời điểm công bố quy hoạch chi tiết 1/500 Dự án KCN Nhân Cơ ngày 26/6/2013, do các bị cáo thực hiện việc bồi thường cho các hộ dân đối với nhà, công trình xây dựng phục vụ trên đất năm 2014 là sau thời điểm ngày 26/6/2013 là không đúng, gây thiệt hại nên cần truy tố về tội danh trên”.

Về nội dung này, LS Hoan đối đáp: “Căn cứ vào Điều 92 Luật đất đai năm 2013 thì phải căn cứ vào thời điểm công bố Thông báo số 291/TB-UBND ngày 20/7/2015 của UBND huyện Đắk R’Lấp về việc thu hồi đất là ngày 29/07/2015.

Do vậy việc các hộ dân xây dựng vào thời điểm 26/6/2013 đến thời điểm công bố về việc thu hồi đất ngày 29/7/2015 thì được xem xét bồi thường, hỗ trợ về giá trị nhà ở, công trình xây dựng trên đất. Đề nghị HĐXX xem xét căn cứ vào quy định của pháp luật để trả hồ sơ điều tra bổ sung hoặc tuyên các bị cáo không phạm tội “thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng”.

Theo LS Sơn: “Các bị cáo vì mục đích sớm đưa dự án vào hoạt động mang lại hiệu quả kinh tế cho địa phương, không có việc tư lợi cá nhân. Do vậy cũng đề nghị HĐXX xem xét và căn cứ vào quy định của pháp luật để trả hồ sơ điều tra bổ sung hoặc tuyên các bị cáo không phạm tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” theo quy định tại khoản 2 Điều 285 BLHS năm 1999.

Trong phần xét hỏi và tranh luận, bị cáo Lê Mai Toản đề nghị VKS làm rõ trong việc đổi tội danh đối với các bị cáo; cụ thể trước đó truy tố các bị cáo theo Điều 230 BLHS năm 2015, sau đó lại đổi tội danh truy tố các bị cáo theo Điều 285 BLHS năm 1999 vậy có đúng không?.

Bị cáo Nguyễn Văn A đã trả lời câu hỏi với nội dung: “Chúng tôi là những người dám nghĩ, dám làm, dám tự chịu trách nhiệm vì lợi ích chung của Nhà nước. Vì thế, tôi đề nghị HĐXX xem xét thấu đáo toàn diện trước khi đưa ra mức án đối với chúng tôi”.

Theo ghi nhận của phóng viên, đại diện VKS tại phiên tòa và Chủ tọa phiên tòa đều nhận định rằng: “Các bị cáo không vì tư lợi cá nhân, không vụ lợi. Đây là lỗi vô ý do áp lực về tiến độ thi công để sớm đưa dự án KCN Nhân Cơ vào sử dụng… Các bị cáo đã khắc phục toàn bộ số tiền đã làm thiệt hại với số tiền nêu trên và đã nộp vào tài khoản tạm giữ của Thanh tra tỉnh Đắk Nông trước khi có kết luận thanh tra”.

Từ đó, đại diện VKS nêu quan điểm cần trả lại số tiền nêu trên cho các bị cáo và HĐXX khi tuyên án đã chấp nhận yêu cầu nêu trên. Bên cạnh đó, vị Chủ tọa cũng đề nghị cơ quan điều tra tiếp tục truy tố đối với ông Phạm Văn Quân để đảm bảo công bằng giữa các bị cáo và tránh bỏ lọt tội phạm.

Sau hai ngày xét xử, chiều ngày 10/2, HĐXX tuyên phạt các bị cáo như sau: Lê Mai Toản 2 năm 06 tháng tù; Phan Văn Thời 03 năm 06 tháng tù; Lê Văn Ngà 03 năm 06 tháng tù; Nguyễn Ngọc Hiệp 03 năm tù; Nguyễn Văn Thành 02 năm tù; Lê Văn A 03 năm tù và bị cáo Phạm Văn Dũng 03 năm tù, đồng thời HĐXX tuyên trả lại các số tiền mà bị cáo đã nộp thay cho UBND huyện Đắk R’Lấp vào ngân sách Nhà nước; cụ thể như sau: trả lại cho bị cáo Lê Mai Toản 2.360.000.000 đồng, Phan Văn Thời 1.060.000.000 đồng, Lê Văn Ngà 660.000.000 đồng; Lê Văn A 250.000.000 đồng, Phạm Văn Dũng 350.000.000, Nguyễn Văn Thành 90.000.000 đồng và Nguyễn Ngọc Hiệp 250.000.000 đồng.

Sau khi tuyên án và kết thúc phiên tòa, các bị cáo sẽ kháng cáo theo quy định của pháp luật./.