Về Nhã Nam nghe lời Bác dạy, lên Yên Thế gặp “hùm thiêng”
Một ngày cuối tháng Hai, trên mảnh đất Bắc Ninh còn bảng lảng hơi xuân, chúng tôi tìm về Khu lưu niệm 6 điều Bác Hồ dạy Công an nhân dân ở Nhã Nam, rồi tiếp tục ngược lên Yên Thế viếng đền thờ cụ Hoàng Hoa Thám. Hai địa chỉ, hai lát cắt lịch sử, nhưng chung một mạch nguồn: lòng trung nghĩa, khí phách, vì dân mà hành động, vì nước mà dấn thân và niềm tin bền bỉ của người Việt.
Dưới tượng Bác ở Nhã Nam - nơi lời dạy thành kim chỉ nam
Trong không khí trang nghiêm dưới tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Khu lưu niệm 6 điều Bác Hồ dạy Công an nhân dân, đoàn Báo Pháp luật Việt Nam do TS Vũ Hoài Nam, Tổng Biên tập dẫn đầu đã dâng hoa, dâng hương tưởng niệm Người và tri ân các anh hùng liệt sĩ.
Giữa nền nhạc trầm hùng, phút mặc niệm lắng xuống như một khoảng lặng sâu trong lòng mỗi người. 78 năm đã trôi qua kể từ ngày Bác gửi bức thư lịch sử cho đồng chí Hoàng Mai - Giám đốc Sở Công an Khu 12, nhưng “Tư cách người Công an cách mệnh” với 6 điều căn dặn vẫn còn nguyên giá trị.
hu lưu niệm nằm tại tổ dân phố Chùa Nguộn, xã Nhã Nam, tỉnh Bắc Ninh. Công trình được khởi công ngày 15/8/2017 và khánh thành đúng dịp 11/3/2018 - kỷ niệm 70 năm Bác có 6 điều dạy lực lượng Công an nhân dân.
Trên diện tích hơn 3,3ha, công trình được xây dựng từ nguồn xã hội hóa với tổng kinh phí hơn 100 tỷ đồng do cán bộ, chiến sĩ toàn lực lượng đóng góp, trở thành một “địa chỉ đỏ” của ngành Công an và của địa phương.
iểm nhấn nổi bật là bức tượng Bác bằng đồng cao 7m. Bác mặc bộ kaki đơn sơ, chân đi dép cao su, tay cầm tờ báo, bên cạnh là chiếc máy đánh chữ - những biểu tượng gợi nhắc về một nhà cách mạng, một người làm báo suốt đời vì dân, vì nước.
Bác nhìn về hướng Đông, ánh mắt xa mà gần. Phía sau là bức phù điêu đá xanh cao 13,5m, dài 52m, tạo hình như dãy núi Việt Bắc, chạm khắc hình ảnh các thế hệ Công an nhân dân qua các thời kỳ.
Trong khuôn viên, 79 cây sao đen tượng trưng cho 79 mùa xuân của Bác, 54 cây tùng tháp đại diện 54 dân tộc anh em. Những con số không chỉ mang tính biểu tượng mà còn là lời nhắc nhở lặng lẽ về sự gắn bó máu thịt giữa lực lượng Công an với Nhân dân.
Đoàn Báo Pháp luật Việt Nam dâng hoa tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Nhà trưng bày trong Khu lưu niệm được bố cục thành ba phần: Công an Khu 12 - nơi đón nhận 6 điều Bác dạy; phong trào học tập, làm theo lời Bác; và hình ảnh Bác với Công an nhân dân.
Tháng 11/1946, cả nước chia thành 12 khu hành chính - quân sự. Khu 12 gồm Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Giang, Bắc Ninh và Quảng Ninh. Sở Công an Khu 12 đặt tại Nhã Nam, do đồng chí Hoàng Mai (1922-2004) làm Giám đốc khi mới 26 tuổi.
Nhà truyền thống trong Khu lưu niệm.
Đầu năm 1948, sau Hội nghị Công an toàn quốc lần thứ 2 tại Tuyên Quang, đồng chí Hoàng Mai viết thư xin Bác góp ý về rèn luyện đạo đức, tác phong nghiệp vụ và gửi biếu Người tờ báo “Bạn Dân” - cơ quan tuyên truyền của Sở. Ngày 11/3/1948, Bác hồi âm. Trong thư, Người căn dặn: “Công an của ta là Công an nhân dân, vì dân mà phục vụ và dựa vào dân mà làm việc”, đồng thời nêu 6 điều về tư cách người Công an cách mệnh. Sáu điều ngắn gọn nhưng bao trùm cả đạo đức, kỷ luật, quan hệ với đồng chí, với Chính phủ, với Nhân dân và với địch. Thứ tự ấy không ngẫu nhiên: muốn vững trước thử thách bên ngoài, trước hết phải rèn mình. Muốn hoàn thành nhiệm vụ, trước hết phải giữ được liêm chính. 78 năm trôi qua, bối cảnh thay đổi, phương thức công tác thay đổi, nhưng tinh thần ấy vẫn là kim chỉ nam.
Du khách tham quan Nhà Truyền thống.
Từ đó, Nhã Nam trở thành “địa chỉ đỏ” - nơi đón nhận 6 điều Bác dạy. Bên trong Nhà trưng bày còn lưu giữ nhiều kỷ vật của đồng chí Hoàng Mai: bộ lễ phục cấp tướng, sắc phong, bằng khen, thẻ nhà báo, bản tự khai viết tay về quá trình hoạt động cách mạng… Những chiếc chum đựng gạo, muối, nước từng dùng trong thời hoạt động bí mật gợi lên đời sống giản dị mà kiên cường.
gay cạnh Khu lưu niệm là chùa Tứ Giáp (còn gọi chùa Đại Phúc hay chùa Gốc Gạo), xây dựng từ khoảng 1771-1773, được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia năm 1992. Năm 1947, nơi đây từng bị thực dân Pháp bắn phá ác liệt; đến nay trên các cột lim vẫn còn dấu đạn. Chạm tay vào gỗ đã sẫm màu, chúng tôi có thể cảm nhận được độ dày của thời gian.
Trước sân chùa, gốc cây gạo cổ thụ từng được trồng từ khi dựng chùa đã hóa mục, nhưng từ ấy đã mọc lên cây gạo con. Bức ảnh chụp khoảnh khắc này được đặt tên “Luân hồi”. Câu chuyện về cây gạo như một ẩn dụ: cái cũ ngã xuống để sự sống mới tiếp nối - giống như tinh thần cách mạng không bao giờ tắt.
Về Nhã Nam nghe lời Bác dạy, lên Yên Thế gặp “hùm thiêng”.
hị Thẩm Thị Hoa - hướng dẫn viên duy nhất tại Khu lưu niệm - kể rằng năm 2025, nơi đây đón hơn 8.000 lượt khách; những năm kỷ niệm lớn có thể lên tới 15-16 nghìn người. Là cựu sinh viên Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, chị chọn về đây để “vinh dự được kể câu chuyện nơi phát tích 6 điều Bác dạy”. Cách chị nói chuyện, ánh mắt sáng lên khi nhắc đến Bác, đủ để hiểu vì sao nơi này được gọi là nơi “giữ lửa”.
Lên Yên Thế gặp “hùm thiêng” Hoàng Hoa Thám - khí phách còn vang giữa núi đồi
Rời Nhã Nam, chúng tôi ngược lên vùng đất từng khiến thực dân Pháp “kinh hồn bạt vía” - Yên Thế. Con đường uốn lượn qua những đồi thấp nối tiếp nhau. Địa hình ấy từng là lợi thế tự nhiên để nghĩa quân cầm cự suốt gần 30 năm.
ại Khu di tích khởi nghĩa Yên Thế, điểm dừng chân đầu tiên là Đền Thề - nơi gắn với tên tuổi cụ Hoàng Hoa Thám (Đề Thám). Theo thuyết minh, ngôi đền do chính cụ Đề Thám cùng người vợ ba Đặng Thị Nho lựa chọn gỗ lim dựng năm 1897, kiến trúc hình chữ Đinh, tiền đường 3 gian, hậu cung 2 gian.
Trước mỗi trận đánh, nghĩa quân tập hợp tại đây, làm lễ cắt máu ăn thề. Sau mỗi chiến thắng, cũng nơi này vang tiếng khao quân. Khi cuộc khởi nghĩa kết thúc năm 1913, nhiều công trình bị phá hủy, nhưng ngôi chùa Phồn Xương - tiền thân của Đền Thề - còn được giữ lại. Người dân đưa tượng cụ Đề Thám vào thờ chung với tượng Phật, từ đó gọi là Đền Thề nghĩa quân Yên Thế.
Ngày 10/5/2012, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định xếp hạng 23 điểm di tích khởi nghĩa Yên Thế là Di tích quốc gia đặc biệt, trong đó Đền Thề là điểm nhấn nổi bật.
Khởi nghĩa Yên Thế bắt đầu ngày 16/3/1884, kéo dài 29 năm 9 tháng - cuộc khởi nghĩa nông dân có vũ trang dài nhất trước khi có Đảng Cộng sản Việt Nam. Điểm đặc biệt là cụ Hoàng Hoa Thám không xuất thân từ tầng lớp quan lại chính thống, mà là thủ lĩnh nông dân. Vì thế, cuộc khởi nghĩa mang màu sắc rất riêng: tự phát nhưng bền bỉ, linh hoạt nhưng quyết liệt.
au Đền Thề là tượng đài cụ Đề Thám, nhà trưng bày, đồn Phồn Xương - đại bản doanh xưa. Bên cạnh Đền thờ cụ là mộ bà Hoàng Thị Thế (1901-1988), con gái cụ. Bà từng bị bắt, bị đày sang Pháp, sau trở thành nữ diễn viên điện ảnh người Việt đầu tiên hoạt động ở nước ngoài. Năm 1963, hưởng ứng lời kêu gọi Việt kiều yêu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bà trở về nước. Trước khi mất, bà mong được nằm lại trên mảnh đất Phồn Xương - nơi có tuổi thơ 9 năm ngắn ngủi.
Câu chuyện về cái chết của cụ Đề Thám đến nay vẫn còn nhiều giả thuyết. Nhưng có lẽ, với người dân Yên Thế, điều quan trọng hơn là tinh thần bất khuất mà cụ để lại: “đất này là đất cụ Đề, Tây lên thì có, Tây về thì không”.
ễ hội Yên Thế tổ chức từ 15-17/3 dương lịch hằng năm; từ năm 2025 mở rộng thành Tuần lễ hội (11-18/3). Chị Lan - hướng dẫn viên đã gắn bó 25 năm với Khu di tích - cười hiền: “Cao điểm lễ hội đông lắm, nhiều khi chỉ kịp dẫn đoàn chứ không thuyết minh được”.
Lắng nghe những giá trị lịch sử
Hai điểm đến trong một ngày - một nơi gắn với lời dạy về đạo đức và trách nhiệm, một nơi gắn với lời thề chiến đấu, tưởng như khác biệt nhưng lại bổ sung cho nhau giữa một bên là nền tảng tư tưởng với một bên là biểu tượng hành động.
Giữa nhịp sống hiện đại, những người như chị Hoa ở Nhã Nam, chị Lan ở Yên Thế lặng lẽ gìn giữ ký ức. Họ không chỉ kể chuyện lịch sử; họ đang truyền lại một dòng chảy tinh thần. Từ lời dạy của Bác ở Nhã Nam đến lời thề của nghĩa quân Yên Thế, hành trình ấy nối bằng một sợi chỉ đỏ: vì dân mà hành động, vì nước mà hy sinh.
Rời Bắc Ninh khi chiều buông, tôi nghĩ về hình ảnh cây gạo “luân hồi” trước chùa Tứ Giáp. Lịch sử có thể nhiều mất mát, nhưng từ mỗi gốc rễ sâu bền lại bật lên những chồi non mới. Và có lẽ, đó cũng là điều đẹp nhất của một chuyến đi: không chỉ để tham quan, mà để lắng nghe - để hiểu rằng những giá trị từng được viết bằng mồ hôi, máu và nước mắt vẫn đang âm thầm nuôi dưỡng hôm nay.
