Cứ mỗi độ tháng 3 về, cũng là lúc hoa gạo bung nở rực rỡ trên nhiều làng quê Bắc Bộ, trên thân cây cao vút, những cành gạo gần như trút hết lá, nhường chỗ cho những chùm hoa gạo nồng nàn sắc đỏ phô diễn giữa nền trời xanh, tháng ba và hoa gạo đã chạm đến trái tim bao người với tình yêu quê hương, đất nước và những câu chuyện tình yêu lãng mạn của một thời tuổi trẻ.
 |
| Cây gạo đại thụ đền Mõ có tuổi đời gần 750 năm (1284 – 2026) đang nở hoa khoe sắc. |
Những ngày này, tại khu vực sân đền Mõ, xã Nghi Dương, TP.Hải Phòng, cây gạo đại thụ đền Mõ có tuổi đời gần 750 năm (1284 – 2026) đang nở hoa khoe sắc, cây có chiều cao hơn 30 mét, đường kính gốc hơn 2,5 m, tán lá bao phủ trên diện tích hàng trăm m2 xanh tốt quanh năm. Năm 2011, cây gạo đền Mõ được Hội bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam công nhận là Cây di sản Việt Nam. Năm 2012, cây gạo này tiếp tục được Trung tâm xác lập kỷ lục Việt Nam công nhận và tôn vinh là cây gạo nhiều năm tuổi nhất Việt Nam.
Lãnh đạo xã Nghi Dương cho biết, sau cơn bão Yagi năm 2024, cây gạo đại thụ bị gió bão quật gãy mất 3 cành lớn (cây có 5 cành lớn), lá cây bị gió giật bầm nát, cây có nguy cơ bị chết. Chính quyền và người dân địa phương rất lo lắng cho sự sống của cây gạo vì đây là một cây quý có tuổi đời gần 750 năm. Vì vậy, sau khi thống nhất bàn bạc, chính quyền xã đã quyết định mời các chuyên gia cây trồng về để nghiên cứu hồi sinh cây gạo cổ này.
Sau một thời gian chăm sóc, cây gạo đã đâm chồi nảy lộc và ra hoa, tuy các tán cây chưa được sum suê như trước nhưng sức hút của cây gạo di sản cùng câu chuyện về "Bà chúa Mõ" giúp địa phương đón hàng vạn du khách thập phương đến chiêm bái và thưởng ngoạn phong cảnh nơi đây mỗi năm.
 |
Vẻ đẹp bình dị, rất đỗi thân quen của loài hoa này đã được gợi lên đong đầy cảm xúc qua những vần thơ về hoa gạo đỏ. |
Ông Hoàng Minh Việt - Thủ nhang di tích lịch sử văn hóa quốc gia đền Mõ cho biết, Công chúa Quỳnh Trân là con gái của vua Trần Thánh Tông, chị gái của vua Trần Nhân Tông, do mộ Phật pháp nên đã chọn vùng đất Nghi Dương này lập am tu hành vào năm 1284, được người dân trong vùng gọi với cái tên trìu mến "Bà chúa Mõ".
Theo lời kể của các bậc cao niên trong vùng, cây gạo do chính tay Quỳnh Trân công chúa trồng khi bà về đây lập am tu hành. Bà đem kiến thức của mình khai sáng, khuyến khích người dân khai khẩn, lập điền trang cấy lúa, trồng dâu, nuôi tằm, quy tụ dân trong vùng đến làm ăn, sinh sống, góp phần hình thành vùng đất trù phú, hằng ngày, bà lấy tiếng mõ làm hiệu lệnh. Từ đó, các địa danh nơi đây đều có tên như Tổng Mõ, đền Mõ, chùa Mõ, chợ Mõ.
 |
| Ông Hoàng Minh Việt - Thủ nhang Di tích lịch sử văn hóa quốc gia đền Mõ (áo nâu đỏ) chia sẻ cùng phóng viên. |
Hằng năm, Bà lập đàn tế, cầu mưa thuận, gió hòa, mùa màng tốt tươi. Bà cùng nhân dân chiêu tập binh sĩ, góp lương thảo giúp nhà Trần đánh tan giặc Nguyên Mông xâm lược lần 3 (năm 1288). Sau khi Bà mất, người dân trong vùng đã lập đền Mõ để thờ phụng, hương khói quanh năm.
Năm 1992, đền Mõ được Nhà nước công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Công lao to lớn của bà đã được 11 triều đại phong tặng 12 đạo sắc phong đến ngày nay vẫn còn nguyên vẹn. Lễ hội Đền - Chùa Mõ tưởng nhớ, tri ân công chúa Quỳnh Trân được tổ chức vào 3 ngày từ 12 đến 14/2 Âm lịch hằng năm.
Nhân dịp công tác tại xã Nghi Dương, Ths Nguyễn Thị Thu Thủy - Giám đốc Nhà hát Sân khấu Truyền thống Hải Phòng cho biết: “Nhà hát là đơn vị thường xuyên được ban tổ chức các Lễ hội truyền thống của địa phương trong và ngoài thành phố mời biểu diễn nghệ thuật, nhân dịp trước lễ khai mạc Lễ hội Đền - Chùa Mõ vào ngày 12/2 âm lịch năm 2026, tôi và một số nghệ sĩ chiêm bái tại đền Mõ và không quên chụp vài kiểu ảnh làm kỷ nệm bên gốc cây gạo đại thụ nhiều năm tuổi nhất Việt Nam đang nở hoa khoe sắc tháng 3”.
 |
Xung quanh đền còn có 4 cây gạo khác đều là thế hệ con cháu của "cụ gạo đại thụ", cũng có tuổi đời hàng trăm năm. |
Hoa gạo hay còn gọi là hoa Mộc miên, hầu như ở làng quê Bắc Bộ nào cũng có cây gạo, nơi đầu làng hay đâu đó giữa cánh đồng lúa, cùng với vị ngọt ngào của rét nàng Bân, mùi hoa xoan, hoa bưởi nồng nàn, sắc đỏ hoa gạo rực cháy trong tiết tháng ba trở thành đặc sản của xứ Bắc, là miền ký ức gợi thương gợi nhớ của những người xa quê.
Nhà thơ Hoa Lư gọi tên nỗi nhớ ấy bằng những câu thơ thật dung dị mà đong đầy xúc cảm trong bài “Ký ức người xa”:
Quê tôi đó đầu làng trồng cây gạo
Tháng ba về mang sắc áo đỏ tươi
Rét Nàng Bân khẽ chạm nhẹ môi người
Gió vu vơ chuyển trời sang màu nắng…
Những lời thơ tự nhiên như hơi thở, dung dị, chất chứa bao yêu thương, tự hào của người con dành cho quê hương đất nước.
Cùng với tình yêu quê hương đất nước, tháng ba và hoa gạo bước vào thi ca còn gắn với những câu chuyện tình yêu lãng mạn của một thời tuổi trẻ, gieo đầy nhớ nhung trong thơ của Hoàng Minh Tuấn:
Tháng ba về ...
hoa Gạo đỏ triền đê,
Anh đợi em trên lối về xưa cũ,
Tiễn em đi khi Mộc Miên ngày đó,
Đỏ rực trời như nỗi nhớ anh mang!
Dẫu chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn, sắc đỏ của hoa gạo vẫn luôn để lại dấu ấn sâu đậm trong ký ức của nhiều người, giữa nhịp sống hiện đại, hình ảnh những tán gạo đỏ rực giữa đồng quê yên bình vẫn gợi nhắc về vẻ đẹp bình dị của làng quê Việt Nam, tháng ba và hoa gạo luôn đẹp trong cả thực tại và nỗi nhớ…
