Vạn Thủy Tú – Ngôi đền thờ cá Ông hơn 260 năm tuổi ở Phan Thiết

Chúng tôi có mặt tại phường Đức Thắng, thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận – nay là phường Phan Thiết Tỉnh Lâm Đồng nơi tọa lạc Vạn Thủy Tú, một di tích văn hóa tín ngưỡng dân gian đặc sắc, được ngư dân địa phương khai lập từ năm Nhâm Ngọ 1762 để thờ Thần Nam Hải – tức cá voi.

Tín ngưỡng gắn liền với đời sống ngư dân Trong tâm thức cư dân vùng biển Nam Trung Bộ, cá voi được xem là vị thần hộ mệnh.

Ngư dân tin rằng khi gặp giông bão, sóng to gió lớn, cá Ông thường hiện lên dìu dắt, cứu giúp thuyền bè thoát nạn.

Vì vậy, việc lập Vạn Thủy Tú không chỉ để thờ phụng mà còn thể hiện lòng tri ân của bao thế hệ con dân vùng biển đối với “Thủy tổ ngư nghiệp”.

Vạn Thủy Tú từ lâu đã trở thành trung tâm tín ngưỡng chung của các làng chài Bình Thuận, nơi ngư dân gửi gắm niềm tin và cầu mong mưa thuận gió hòa, chuyến ra khơi thuận lợi, bội thu cá tôm.

Kho tàng di sản quý hiếm Không chỉ là nơi thờ tự, Vạn Thủy Tú còn lưu giữ một khối lượng di sản văn hóa đồ sộ, gồm: • 24 sắc phong của các đời vua triều Nguyễn ban tặng, tôn vinh công đức Thần Nam Hải.

Hơn 100 bộ hài cốt cá voi (ngư dân quen gọi là “Ông”), trong đó có nhiều bộ xương lớn dài trên 15m. Đặc biệt, bộ xương cá voi xám dài 22m, nặng khoảng 65 tấn, được đánh giá là lớn nhất Đông Nam Á, vẫn còn được bảo tồn nguyên vẹn cho đến ngày nay.

Chính giá trị to lớn ấy, ngày 12/1/1996, Bộ Văn hóa – Thông tin đã ra quyết định công nhận Vạn Thủy Tú là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia. Huyền thoại về “Ông lớn” Người dân Phan Thiết truyền lại rằng, sau khi xây dựng xong Vạn Thủy Tú, có một “Ông lớn” dạt vào bờ biển trước cửa vạn.

Khi ấy, biển chỉ cách đền chừng 50m. “Ông” dài hơn 20m, nặng tới 65 tấn, nên phải huy động nhân lực từ nhiều làng chài trong vùng, mất hai ngày mới đưa được vào an táng trong khuôn viên.

Từ đó, Vạn Thủy Tú trở thành “ngôi nhà chung” lưu giữ ký ức và di sản của ngư dân Bình Thuận suốt hơn hai thế kỷ. Không khí lễ hội Nghinh Ông

Hằng năm, vào dịp rằm tháng 7 âm lịch, ngư dân Phan Thiết lại rộn ràng tổ chức lễ hội Nghinh Ông tại Vạn Thủy Tú. Ngay từ sáng sớm, tiếng trống, tiếng chiêng đã vang vọng khắp các ngõ phố ven biển. Những đoàn người trong trang phục truyền thống, tay cầm cờ ngũ sắc, lân – sư – rồng rộn rã đi đầu, tiếp nối sau là đoàn thuyền rực rỡ sắc màu neo sẵn ngoài khơi.

Khi nghi thức Nghinh Ông bắt đầu, hàng chục chiếc thuyền lớn nhỏ, treo cờ hội, dong buồm thẳng tiến ra biển, tạo thành một khung cảnh vừa linh thiêng vừa hùng tráng. Tiếng hô vang, tiếng pháo, tiếng trống dồn dập hoà cùng sóng biển, thể hiện lòng thành kính dâng lên cá Ông – vị thần che chở cho ngư dân bao đời.

Trở về từ biển, đoàn rước long trọng đưa “Ông” về lại Vạn Thủy Tú, tiếp tục các nghi thức tế lễ truyền thống. Cả phường Đức Thắng những ngày này như tràn ngập trong sắc màu và âm thanh của hội, vừa trang nghiêm vừa náo nhiệt.

Lễ hội không chỉ là dịp để cầu mong mùa biển mới thuận lợi mà còn là thời khắc cộng đồng làng chài gắn kết, nhắc nhớ con cháu về nguồn cội và niềm tin vào biển cả. Giá trị còn mãi với thời gian Ngày nay, Vạn Thủy Tú không chỉ là điểm đến tâm linh của ngư dân mà còn là địa chỉ du lịch văn hóa nổi bật của Phan Thiết.

Du khách trong và ngoài nước khi ghé thăm đều được tận mắt chiêm ngưỡng bộ xương cá voi khổng lồ, khám phá kho tàng sắc phong Hán – Nôm, tìm hiểu đời sống tín ngưỡng gắn liền với biển cả của người Việt. Trải qua hơn 260 năm, Vạn Thủy Tú vẫn trầm mặc bên bờ biển Phan Thiết, là minh chứng sống động cho mối giao hòa giữa con người với biển, giữa tín ngưỡng dân gian và đời sống lao động mưu sinh.