Ứng dụng AI vào cửa khẩu thông minh thúc đẩy xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc
Nông sản Việt Nam có cơ hội bứt phá xuất khẩu sang Trung Quốc nhờ AI, IoT và tự động hóa. Xuất khẩu gạo tăng 6 lần, sầu riêng đạt 300 triệu USD, cửa khẩu thông minh giảm chi phí logistics tới 30%.
Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong 2 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 11,3 tỷ USD, tăng hơn 17% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, thị trường Trung Quốc giữ vai trò chủ đạo khi ghi nhận mức tăng trưởng lên tới 56%, cao hơn nhiều so với các thị trường lớn khác.
Sự bứt phá thể hiện rõ nét ở từng ngành hàng cụ thể. Xuất khẩu gạo sang Trung Quốc tăng gần 6 lần, rau quả tăng hơn 2 lần.
Mặt hàng sầu riêng đạt khoảng 300 triệu USD nhờ lợi thế trái vụ, trong khi nhóm hàng thủy sản, đặc biệt là tôm hùm, cũng ghi nhận tín hiệu tích cực do nhu cầu tiêu dùng tăng cao tại thị trường này.
Để hỗ trợ đà tăng trưởng, hạ tầng thương mại biên giới đang được đẩy mạnh đầu tư, trọng tâm là mô hình cửa khẩu thông minh tại khu vực Lào Cai.
Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và tự động hóa được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian kiểm tra, giảm tình trạng ùn tắc.
Theo kế hoạch đến năm 2030, năng lực vận chuyển hàng hóa qua các cửa khẩu này có thể tăng gấp đôi, đồng thời chi phí logistics dự kiến giảm từ 20% đến 30%.
Bên cạnh hạ tầng vật lý, hệ thống cửa khẩu thông minh còn gắn liền với phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới.
Các nền tảng số giúp doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, giảm bớt khâu trung gian và mở rộng kênh phân phối hiện đại. Tuy nhiên, thị trường Trung Quốc cũng bộc lộ sự nhạy cảm về cung – cầu, đòi hỏi các địa phương phải nâng cao năng lực điều tiết sản xuất để tránh tình trạng giá cả biến động do nguồn cung không ổn định.
Dù cơ hội rộng mở, nông sản Việt Nam vẫn đối mặt với thách thức khi phía Trung Quốc liên tục siết chặt các quy định nhập khẩu.
Các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và thủ tục đăng ký doanh nghiệp theo Lệnh 248, 280 đòi hỏi các đơn vị xuất khẩu phải cập nhật kịp thời.
Thực tế cho thấy một số doanh nghiệp đã gặp khó khăn, gián đoạn giao thương do chưa hoàn thiện hồ sơ hoặc không đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật mới.
Trong dài hạn, để duy trì vị thế tại thị trường này, doanh nghiệp cần tập trung chuẩn hóa quy trình sản xuất và tăng cường minh bạch thông tin sản phẩm.
Việc kết hợp giữa hạ tầng hiện đại, công nghệ số và năng lực thích ứng chính sách được đánh giá là yếu tố giúp nông sản Việt Nam nâng cao giá trị và mở rộng thị phần bền vững tại Trung Quốc.
