Từ ứng phó sang phòng ngừa chủ động để bảo vệ trẻ em trên không gian mạng

Dù internet mang lại kho tàng tri thức khổng lồ, nhưng đây cũng là nơi tiềm ẩn nhiều cạm bẫy như bắt nạt qua mạng, lừa đảo, thao túng tâm lý và tiếp cận nội dung độc hại.

Theo các nghiên cứu từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (cũ), có đến 87% trẻ em từ 12-17 tuổi tại Việt Nam truy cập internet hàng ngày, nhưng chỉ 36% trong số đó sở hữu kỹ năng tự bảo vệ thông tin cá nhân.

Số liệu từ Trung tâm quốc gia về trẻ em mất tích và bị bóc lột (NCMEC) cho thấy thực trạng đáng lo ngại khi năm 2023, Việt Nam ghi nhận hơn 500.000 báo cáo liên quan đến hình ảnh hoặc video xâm hại tình dục trẻ em trên mạng, thuộc nhóm bị ảnh hưởng mạnh trong khu vực.

Đáng chú ý, báo cáo từ Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) cho biết, chỉ trong nửa đầu năm 2025, lực lượng chức năng đã phát hiện hàng chục vụ việc nghiêm trọng từ lừa đảo đến bắt cóc trực tuyến nhắm vào đối tượng học sinh, sinh viên.

Bên cạnh đó, việc tiếp xúc sớm với các trò chơi bạo lực khi nhận thức chưa hoàn thiện dễ khiến trẻ hình thành xu hướng bắt chước, dẫn đến những hành vi lệch chuẩn trong đời thực, gây ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình hình thành nhân cách.

TS Nguyễn Tuấn Anh (Viện Nghiên cứu Thanh niên) nhận định rằng rủi ro mạng hiện nay không còn đơn thuần là vấn đề kỹ thuật mà đã trở thành vấn đề về quyền trẻ em và sức khỏe tâm thần.

Trẻ em đang tiếp cận không gian số ngày càng sớm nhưng năng lực tự bảo vệ chưa phát triển tương xứng. Sai lầm của nhiều phụ huynh và nhà trường hiện nay là chỉ chú trọng quản lý thời lượng sử dụng mà chưa quan tâm đúng mức đến nội dung trải nghiệm của trẻ.

Thực tế, môi trường mạng hiện nay chứa đựng những nguy cơ tinh vi hơn như đánh cắp danh tính, dụ dỗ và bóc lột trực tuyến, đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện hơn từ phía gia đình và xã hội.

Để giải quyết căn cơ vấn đề này, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030” theo Quyết định số 468/QĐ-TTg.

Đây là bước ngoặt quan trọng với mục tiêu kép: vừa bảo vệ, vừa thúc đẩy trẻ em phát triển năng lực số lành mạnh trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia.

Chương trình đặt ra những mục tiêu cụ thể đến năm 2030 như: 100% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai giải pháp an ninh mạng; 100% doanh nghiệp internet tích hợp giải pháp chặn lọc thông tin độc hại; 100% các tỉnh, thành phố có công nghệ hỗ trợ giáo dục kỹ năng số và 100% trẻ em là nạn nhân của xâm hại mạng được can thiệp kịp thời.

Theo TS Nguyễn Tuấn Anh, chương trình này đánh dấu sự chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình phòng ngự thụ động sang tạo lập khả năng miễn dịch chủ động cho trẻ em.

Việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không còn là trách nhiệm riêng lẻ của bất kỳ ngành nào mà là sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và toàn cộng đồng.

Xây dựng một môi trường mạng an toàn không chỉ dừng lại ở các biện pháp kỹ thuật, mà quan trọng nhất là trang bị cho trẻ em màng lọc kiến thức và kỹ năng ứng xử văn minh.

Chỉ khi có sự chung tay đồng bộ, không gian số mới thực sự trở thành bệ phóng để trẻ em Việt Nam tự tin trở thành những công dân số có trách nhiệm và phát triển toàn diện trong tương lai.