TỪ QUYỀN TỰ QUYẾT ĐẾN VẬN MỆNH MỚI CỦA ĐẤT NƯỚC

Ngày 2/9/1945, trên Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Từ thời khắc ấy, một dân tộc từng mất nước đã giành lại quyền căn bản nhất của mình: Quyền tự quyết định vận mệnh.

Tám mươi mốt năm đã đi qua. Việt Nam hôm nay đã là một đất nước độc lập, thống nhất, hội nhập sâu rộng và có một cơ đồ, tiềm lực, vị thế hoàn toàn khác. Lịch sử lại đặt trước chúng ta một cơ hội lớn: Từ một nước đang phát triển, Việt Nam có thể vươn lên trở thành một nước phát triển, thu nhập cao, hùng cường và thịnh vượng hay không?

Nếu ngày 2/9/1945 mở ra vận mệnh của một dân tộc độc lập, thì những năm tháng hôm nay có thể đang mở ra một vận mệnh phát triển mới của đất nước. Bởi độc lập trao cho một dân tộc quyền lựa chọn tương lai; còn năng lực quốc gia quyết định dân tộc ấy có biến được lựa chọn đó thành hiện thực hay không.

Từ giành lại vận mệnh đến kiến tạo vận mệnh

Nhìn lại lịch sử hiện đại Việt Nam, có thể nhận ra những thời điểm mà một lựa chọn đúng đã làm thay đổi cả quỹ đạo phát triển của đất nước. Năm 1945 là lựa chọn độc lập, thống nhất. Người Việt Nam từ thân phận của người dân mất nước trở thành công dân của một quốc gia tự do, có quyền quyết định con đường của mình.

Năm 1986 là lựa chọn Đổi mới. Việc nhìn thẳng vào thực tiễn, thay đổi tư duy kinh tế, giải phóng sức sản xuất, mở cửa và hội nhập đã giúp Việt Nam từng bước vượt qua khủng hoảng, thoát khỏi nghèo nàn, trở thành một nền kinh tế năng động và ngày càng gắn kết sâu rộng với thế giới.

Và hôm nay, đất nước đang đứng trước một lựa chọn lịch sử khác. Đại hội XIV của Đảng đã xác định những đích đến lớn: Đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Khoảng cách từ hôm nay đến 2045 chưa đầy hai thập niên. Trong lịch sử phát triển của một quốc gia, đó là khoảng thời gian không dài. Muốn đi từ trình độ phát triển hiện nay đến một nước phát triển, Việt Nam không thể chỉ làm nhiều hơn những gì đã làm.

Chúng ta phải làm khác đi, làm tốt hơn và làm nhanh hơn. Nếu Đổi mới đã giúp Việt Nam thoát khỏi quỹ đạo nghèo đói và kém phát triển, thì cuộc đổi mới hôm nay phải đưa đất nước bước vào quỹ đạo phát triển cao.

Đó chính là nội hàm sâu xa của vận mệnh mới.

Một kiến trúc phát triển mới đang hình thành

Điều đáng chú ý trong những năm gần đây, không chỉ là việc nhiều chủ trương, chính sách mới được ban hành. Quan trọng hơn, phía sau những quyết sách ấy đang dần hiện rõ một tư duy phát triển mới.

Những định hướng lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; về hội nhập quốc tế; về xây dựng và thi hành pháp luật; về phát triển kinh tế tư nhân; về phát huy vai trò của kinh tế nhà nước; về văn hóa và con người… nếu nhìn riêng lẻ là những chính sách thuộc các lĩnh vực khác nhau. Nhưng nếu đặt chúng cạnh nhau, có thể nhận ra những đường nét của một kiến trúc phát triển mới.

Trong kiến trúc ấy, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải dần thay thế lợi thế lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên để trở thành động lực tăng trưởng. Kinh tế tư nhân được khuyến khích trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Kinh tế nhà nước phải nâng cao hiệu quả và phát huy vai trò dẫn dắt ở những lĩnh vực then chốt. Hội nhập quốc tế không chỉ để mở rộng thị trường mà còn để tiếp cận tri thức, công nghệ, vốn và những mạng lưới phát triển toàn cầu.

Sâu xa hơn, đó là sự chuyển đổi từ huy động nguồn lực sang giải phóng nguồn lực; từ tăng trưởng chủ yếu dựa vào mở rộng đầu vào sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, tri thức và sáng tạo; từ Nhà nước chủ yếu quản lý sang Nhà nước kiến tạo phát triển; từ tham gia vào toàn cầu hóa sang chủ động nâng cao vị thế và năng lực tự chủ của đất nước.

Một vận mệnh phát triển mới không thể được tạo nên bằng mô hình phát triển cũ. Và chính ở đây, tầm nhìn 2045 không chỉ là một mục tiêu. Nó đang trở thành điểm quy tụ để chúng ta nhìn lại và thiết kế lại cách thức phát triển của Việt Nam.

Từ tầm nhìn chiến lược đến cuộc cải cách trong thực tiễn

Nhưng lịch sử phát triển chưa bao giờ được làm nên chỉ bằng những tầm nhìn. Điều có ý nghĩa đặc biệt trong giai đoạn hiện nay là cùng với việc xác lập những định hướng chiến lược mới, một cuộc cải cách khá sâu rộng đang được triển khai trong hoạt động của cả hệ thống chính trị, trong bộ máy Nhà nước và Chính phủ.

Bộ máy được sắp xếp lại theo hướng tinh gọn hơn. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp được vận hành. Phân cấp, phân quyền được thúc đẩy với tinh thần trao nhiều quyền chủ động hơn cho địa phương và gắn quyền hạn với trách nhiệm. Thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh tiếp tục được rà soát, cắt giảm thực chất và mạnh mẽ.

Chuyển đổi số đang thay đổi về chất – đó là thay đổi về phương thức cung cấp dịch vụ công và hoạt động quản trị. Những điểm nghẽn pháp lý được tập trung tháo gỡ triệt để. Các dự án hạ tầng chiến lược được đẩy nhanh chưa từng có. Không gian phát triển dành cho doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân, đang từng bước được mở rộng.

Điều đáng quan tâm hơn từng cải cách riêng lẻ là sự thay đổi của phương thức quản trị. Một Nhà nước kiến tạo phát triển không thể ôm giữ mọi quyền quyết định.

Trung ương tập trung nhiều hơn vào chiến lược, thể chế, tiêu chuẩn và kiểm soát; địa phương có đủ thẩm quyền và năng lực để chủ động giải quyết những vấn đề của mình. Quản trị không thể chỉ đo bằng việc tuân thủ bao nhiêu quy trình, mà ngày càng được đánh giá bằng những kết quả thực tế tạo ra cho người dân, doanh nghiệp và đất nước.

Nếu những định hướng chiến lược của Đảng đang thiết kế lại mô hình phát triển, thì những cải cách của Chính phủ thiết kế lại năng lực thực thi mô hình phát triển ấy. Hai quá trình này phải gặp nhau. Bởi tầm nhìn không có năng lực thực thi sẽ dừng lại ở khát vọng. Cải cách không được dẫn dắt bởi tầm nhìn sẽ chỉ tạo ra những cải tiến cục bộ. Khi tầm nhìn chiến lược được chuyển hóa thành năng lực hành động, những thay đổi lớn của đất nước mới thực sự xảy ra.

Cuộc chạy đua quyết định là từ chủ trương đến kết quả

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh và một lần nữa nhấn mạnh tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 vào cuối tháng 7 vừa qua: Chất lượng thực thi là thước đo năng lực lãnh đạo, cầm quyền và hiệu quả vận hành của hệ thống; phải chuyển nhận thức thành hành động, quyết tâm thành kết quả.

Giá trị của nghị quyết phải thể hiện ở chất lượng sống, cơ hội phát triển, sự an toàn, niềm tin và hạnh phúc của Nhân dân. Kết quả công việc phải được kiểm chứng bằng chuyển biến thực tế, hiệu quả phục vụ, sự hài lòng của Nhân dân.

Theo tinh thần đó, một chủ trương phát triển kinh tế tư nhân cuối cùng phải được cảm nhận bằng việc doanh nghiệp có dễ dàng đầu tư hơn, ít phải xin phép hơn, có cơ hội lớn lên và cạnh tranh bình đẳng hơn hay không. Cải cách thể chế phải được đo bằng việc một dự án tốt có được triển khai nhanh hơn, nguồn lực đất đai và vốn có được đưa vào sử dụng hiệu quả hơn hay không. Phân quyền phải được kiểm chứng bằng việc địa phương có chủ động hơn, quyết định nhanh hơn và chịu trách nhiệm rõ ràng hơn hay không. Chuyển đổi số phải được đo bằng số giờ chờ đợi, số giấy tờ và chi phí mà người dân, doanh nghiệp không còn phải bỏ ra. Khoa học và công nghệ cuối cùng phải trở thành năng suất, sản phẩm, doanh nghiệp và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Bởi vậy, năng lực thực thi đang trở thành một lợi thế cạnh tranh quốc gia. Trong thế giới ngày nay, vốn, công nghệ và tri thức có thể dịch chuyển rất nhanh. Các quốc gia không chỉ cạnh tranh bằng tài nguyên, nhân công hay quy mô thị trường. Họ ngày càng cạnh tranh bằng chất lượng thể chế, tốc độ ra quyết định, năng lực tổ chức thực hiện và mức độ đáng tin cậy của bộ máy công quyền.

Vì thế, khoảng cách đáng lo ngại nhất trên con đường đến năm 2045 có lẽ không chỉ là khoảng cách giữa Việt Nam và các nước phát triển. Đó còn là khoảng cách giữa điều chúng ta quyết định và điều chúng ta thực hiện được.

Thu hẹp được khoảng cách ấy chính là một trong những chìa khóa để thay đổi vận mệnh phát triển của đất nước.

Vận mệnh của đất nước phải trở thành vận mệnh của mỗi người Việt Nam

Một quốc gia phát triển không phải cuối cùng để có những con số GDP lớn hơn, đẹp hơn. Phát triển chỉ thật sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành một cuộc sống tốt đẹp hơn cho người dân.

Một Việt Nam phát triển phải là nơi người trẻ có thể tìm được việc làm tốt và nhìn thấy cơ hội lập nghiệp; người có tài năng có môi trường để sáng tạo và cống hiến; doanh nhân có thể nuôi dưỡng những giấc mơ lớn; người lao động có thu nhập ngày càng cao; trẻ em được tiếp cận giáo dục tốt; người dân được chăm sóc sức khỏe tốt hơn và mỗi gia đình có thêm niềm tin vào tương lai. Nói cách khác, một quốc gia chỉ thật sự thay đổi vận mệnh khi sự thay đổi ấy trở thành cơ hội thay đổi cuộc đời của hàng triệu con người.

Nhà nước không thể và cũng không cần làm thay tất cả. Điều quan trọng nhất của Nhà nước kiến tạo là xây dựng thể chế tốt, hạ tầng tốt, dịch vụ công tốt và một môi trường trong đó tài năng, sáng tạo và tinh thần kinh doanh được giải phóng. Bởi cuối cùng, Việt Nam 2045 sẽ không chỉ được xây dựng trong các cơ quan nhà nước. Nó được xây dựng trong từng doanh nghiệp, từng phòng thí nghiệm, từng trường học, từng công trường, từng cánh đồng và trong khát vọng vươn lên của hàng triệu người Việt Nam.

Lời hứa 2045

Tầm nhìn đã được xác lập. Con đường đang được mở ra. Những cải cách lớn đã bắt đầu. Điều quyết định từ đây là biến tầm nhìn của Đảng thành hành động của Nhà nước; biến hành động của Nhà nước thành cơ hội của người dân và doanh nghiệp; và biến hàng triệu cơ hội phát triển ấy thành sức mạnh đi lên của cả dân tộc.

Đó cũng chính là cách đẹp nhất để tiếp nối lời hứa của ngày 2/9/1945: xây dựng một nước Việt Nam không chỉ độc lập và tự do, mà còn phát triển, hùng cường và thịnh vượng, người dân ngày càng ấm no, hạnh phúc.