Truyền thuyết, vị trí và ý nghĩa của con Ngựa trong 12 con giáp

Mười hai con giáp

Trong 12 con giáp Ngựa (Ngọ), trong một vòng “lập thục hoa giáp” Ngọ ứng với các năm có đuôi số thự tự như sau: Nhâm Ngọ ứng với các số đuôi trong bảng Can Chi: 02 - 22- 42 - 62 - 82; Bính Ngọ ứng với các số đuôi sau: 06 – 26 – 46 – 66 – 86; Canh Ngọ ứng với các số đuôi sau: 10 – 30 – 50 -70 - 90; Giáp Ngọ ứng với các ố đuôi sau: 14 – 34 - 54 – 74 – 94; Mậu Ngọ ứng với các đuôi số trong bảng Can chi 18 – 38 – 58 – 78 – 98.

Mười hai con giáp hay văn hóa 12 (một cách gọi khác của văn hóa 12 con giáp) có nguồn gốc như thế nào thì cho đến ngày nay vẫn là một vấn đề khó giải đáp một cách chính xác. Hiện nay phần lớn các nhà lý luận đều cho rằng nguồn gốc của 12 con giáp có liên quan đến sự sùng bái vật tổ của người thượng cổ từ thời nguyên thủy.

Người xưa cho rằng: Mười hai con giáp là mười hai loài cầm thú, chim muông, con vật thần linh… con giáp từ Hán Việt là Sinh Tiếu, Sinh tức chỉ năm sinh của con người; Tiếu tức chỉ sự giống nhau, đồng dạng tương tự giữa con người và động vật. Theo truyền thống văn hóa của người Trung Quốc,thì mười hai con giáp được dùng để biểu thị năm sinh của con người, đó là Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi.

Người xưa còn cho rằng: Con người sinh vào năm nào thì số mệnh giống như số mệnh của con giáp năm đó, ví dụ như người sinh năm con Chuột thì cầm tinh con Chuột (tuổi Tý), người sinh năm Hợi thì cầm tinh con Lợn… Do đó trong dân gian người ta còn gọi mười hai con giáp là mười hai con vật cầm tinh.

Truyền thuyết về con Ngựa

Ngày xửa ngày xưa, con người không thích nuôi gia súc. Thời đó, Ngựa là con vật rất tàn bạo, tính nóng như lửa, sừng của nó lớn thô cứng hơn sừng Trâu và Dê. Ngựa không ăn thịt ai, nhưng nó cậy đôi sừng này nên không sợ ai. Nó muốn làm gì thì làm, ai không phục tùng thì Ngựa dùng sừng húc, húc nhẹ thì ngất, còn húc mạnh thì chết. Cho nên nhiều con thú đều sợ Ngựa.

Một lần, Ngựa đang gặm cỏ dưới chân núi, bỗng có một con Trâu và một con Dê ngơ ngác đi tới. Ngựa nhìn thấy lập tức hăng máu quát: Chúng mày nhìn thấy tao không? - Có nhìn thấy. - Trông thấy ta đang ăn cỏ ở đây tại sao không tránh, tại sao chúng mày lại đi lung tung?

Trâu và Dê biết tai họa đã đến, nếu trình bày lý do cũng không được, đành cúi đầu không nói gì. Ngựa thấy thế càng tỏ vẻ oai phong lẫm liệt nói: Phải cho chúng mày biết sự ghê gớm của tao, chúng mày hãy quay về gọi tất cả Trâu và Dê đến đây, tao sẽ dùng sừng húc từng con một, một là dạy cho chúng mày một bài học, hai là để cho tao hà giận tao mới vừa lòng.

Trâu và Dê không còn cách lựa chọn nào khác, đành phải đi gọi, báo tin cho họ hàng, Sau khi họp lại biết rõ chuyện, đàn Trâu đực vừa nghĩ: rõ ràng tôi có sừng làm sao để cho Ngựa húc một cách vô cớ. Nhưng không có con nào nghĩ ra cáchhay, may sao có một con Dê nói: - Mau đi theo tôi, tôi có cách.

Tất cả Trâu, Dê con nghe vậy đều yên tâm đi theo nó.

Sau đó Dê con đến chỗ Ngựa nói: - Anh muốn dùng sừng húc chết chúng tôi phải không? - Đúng! Bọn bay có phục ta không?

- Phục, nhưng tôi nhỏ tuổi quá và nếu tôi đập gãy sừng của anh có được không? - Không được! Dê con hỏi lại: - Vậy sao anh muốn húc chết chúng tôi? - Vì tao muốn húc! - Anh dựa vào cái gì? - Tao dựa vào sức mạnh và đôi sừng chắc chắn của tao, tao có thể húc chúng mày, ngược lạ chúng mày không thể húc được tao.

- Nói thực, sức của anh chưa lớn, sừng của anh cũng chẳng rắn chắc gì? - Thằng ranh con, mày dám hạ uy vũ của tao. Trên đời này kẻ nào có sức mạnh hơn tao, sừng lớn hơn tao? – Ngựa dậm chân nói.

Dê nghe xong liền nói: Anh chỉ dọa nạt chúng tôi là giỏi, chứ đâu dám đọ sừng với ai. Muôn loài đâu có sợ thi tài với anh! Chẳng qua anh sợ bị thua thì mất mặt! Anh cảm thấy chúng tôi sợ anh, thì mọi loài có thể không sợ anh. Nếu uy vũ của anh không giành được bằng cuộc đọ sức mà tự anh cứ coi mình là ghê gớm thì chẳng có vật gì trong thiên hạ sợ anh. Sao gọi là lợi hại được! Có đấy, có một vật không bao giờ sợ anh, coi anh không bằng quả trứng thối.

Dê nói xong mỉm cười chế giễu. - Ai nói không sợ tao? Mày nói nhanh! - Tôi không nói, tôi sợ nói ra anh kinh hãi mà chết, anh mà chết thì tôi còn sợ ai nữa! Anh chỉ thích húc bộ sừng của những con vật yếu ớt như chúng tôi. Thế thì húc đi, Dê con lại cười to.

- Mày không nói nhanh lên tao sẽ cho mày biết thế nào là lễ độ. Nói tao muốn húc chết nó. - Anh ép tôi thì tôi sẽ nói. Dê con chỉ lên ngọn núi bên cạnh: - Quả núi này không sợ anh.

A,. à, à! Ngựa nhìn quả núi bực tức quá:Tại sao mày không chịu tránh tao, hóa ra mày không sợ tao!

Tao không húc đổ mày thì tao không mọc sừng nữa.

Ngựa hí lên một tiếng thật to, chân trước bước lên, nhoài người, chân sau đạp, đầu * nghiêng nghiêng lao vào húc núi. Quả nhiên núi chẳng hề xây xát, ngược lại, Ngựa đã bị ngất xỉu ngã lăn ra đất, sừng trên đầu cũng văng đi đâu mất. Tỉnh dậy, biết mình bị lừa nhưng Ngựa không làm gì được và cũng từ đó trở về sau loài Ngựa không bao giờ mọc sửng nữa.

Vị trí và ý nghĩa của con Ngựa trong 12 con giáp

Trong 12 con giáp, thì Ngựa (Ngọ) được xếp ở vị trí thứ 7. Ngựa cũng là một biểu tượng phức hợp, mang tính hai mặt: Nó vừa phá hủy vừa chiến thắng. Vó Ngựa tung hoành gây ra chết chóc, nhưng cái bị hủy diệt, đó cũng chính là cái chiến thắng mà nó mang lại. Lực lượng kỵ binh là niềm tự hào của quân đội trước đây. Trong tâm thức của người Trung Quốc, con Long Mã mang đến cho họ bức Hà Đồ nổi tiếng và con ngựa, dấu vết của nền văn minh du mục đã thay thế vị trí của con Rồng trong các truyền thuyết.

Trong các tác phẩm từ Ly tao của đại văn hào Khuất Nguyên người nước Sở (340 Tr.cn - 278 Tr.cn) cho tới Tây Du Ký của Ngô Thừa Ân (1500 - 1581), con Rồng mang tên Ngọc Long Cung Thái Tử trở thành con Ngựa Bạch trở Đường Tăng đi cầu kinh. Về ý nghĩa biểu tượng ở một cấp độ khác con Ngựa Bạch ở trong Tây Du Ký tham gia tìm kiếm sự bất tử, đi tìm kiếm sự giác ngộ.

Còn đối với người Việt Nam, con Ngựa chỉ có chức năng chính là kéo, do đó đã sinh ra cái định ngữ: Kiếp Trâu Ngựa, Thân Trâu Ngựa, hay các thành ngữ như Voi dày, Ngựa xéo. Nhưng mặt khác, con ngựa cũng đã đi vào bài hát “Lý Ngựa ô” nổi tiếng và từ đó Ngựa đã trở thành bạn của con người.

Cách tính ngày dương lịch trong năm Bính Ngọ 2026

Để xác định ngày đầu năm dương lịch, trước hết chúng ta cần biết những mốc thời gian ổn định trong từng năm và có Can Chi ngày giống nhau đó là các ngày 1 tháng 3, ngày 30 tháng 4, ngày 29 tháng 6, ngày 28 tháng 8, ngày 27 tháng 10, và ngày 26 tháng 12. Bởi vì theo vòng tuần hoàn Can Chi thì cứ 60 ngày là chu kỳ Can Chi lặp lại. Nếu lấy các mốc ngày khác thì sẽ không cố định, không có căn cứ được. Vì nếu gặp năm nhuận thì tháng 2 dương lịch là 29 ngày (Tháng 2 năm không nhuận chỉ là 28 ngày).

Theo Lịch vạn niên thì ngày dương lịch 26 tháng 12 năm 2025 sẽ là ngày Kỷ Tỵ, tính tiếp thì ngày 27 tháng 12 sẽ là ngày Canh Ngọ, ngày 28 tháng 12 sẽ là ngày Tân Mùi, ngày 29 tháng 12 sẽ là ngày Nhâm Thân, ngày 30 tháng 12 sẽ là ngày Quý Dậu, ngày 31 tháng 12 sẽ là ngày Giáp Tuất, và ngày 1 tháng 1 năm Bính Ngọ 2026 sẽ là ngày Ất Hợi. Và nếu cứ tính tiếp thì đến ngày dương lịch 1 tháng 3 năm 2026 sẽ là ngày Chủ Nhật (ngày âm sẽ là ngày 13 tháng 1) tức ngày Giáp Tuất tháng Canh Dần, năm Bính Ngọ).

Ngày 1 tháng 3 năm 2026 Dương lịch là ngày ngày Chủ nhật, âm lịch là ngày 13 tháng 1 năm 2026 (tức ngày Giáp Tuất tháng Canh Dần, năm Bính Ngọ. Trong năm Bính Ngọ 2026 chỉ cần biết 1 ngày duy nhất đó chính là ngày 1 tháng 3 dương lịch (tính theo vòng tuần hoàn Can Chi chu kỳ lặp lại là 60 ngày) thì sẽ biết tất cả các ngày còn lại trong năm một cách rất nhanh chóng và dễ ràng theo cách tính trên.

Ví dụ cần tìm ngày dương lịch mùng 1 tháng 1 năm 2027, chúng ta sẽ tìm ra rất nhanh vì theo cách tính trên ngày 26 tháng 12 năm 2026 cũng là ngày Giáp Tuất, vậy sau Giáp Tuất sẽ là ngày Ất Hợi 27 tháng 12, tính tiếp ngày 28 tháng 12 sẽ là Bính Tý, ngày 29 tháng 12 sẽ là ngày Đinh Sửu, ngày 30 tháng 12 sẽ là ngày Mậu Dần, ngày 31 tháng 12 sẽ là ngày Kỷ Mão, và sau Kỷ Mão sẽ là ngày Canh Thìn, vậy ngày dương lịch mùng 1 tháng 1 năm 2027 sẽ là ngày Canh Thìn.

Trong 12 con giáp Ngựa (Ngọ), trong một vòng “lập thục hoa giáp” Ngọ ứng với các năm có đuôi số thự tự như sau: Nhâm Ngọ ứng với các số đuôi trong bảng Can Chi như sau: 02 - 22- 42 - 62 - 82; Bính Ngọ ứng với các số đuôi trong bảng Can Chi nhưsau: 06 – 26 – 46 – 66 – 86; Canh Ngọ ứng với các số đuôi trong bảng Can Chi như sau: 10 – 30 – 50 -70 - 90; Giáp Ngọ ứng với các ố đuôi trong bảng Can Chi như sau: 14 – 34 - 54 – 74 – 94; Mậu Ngọ ứng với các đuôi số trong bảng Can chi như sau: 18 – 38 – 58 – 78 – 98.

Các đuôi số trên là đuôi số của Ngọ trong bảng Can – Chi, và theo “Tam hợp” Dần – Ngọ - Tuất thì chúng hợp với nhau là bởi vì đuôi số của các năm Dần và Tuất cũng đều là tất cả các số trên. Năm 2026 là năm Bính Ngọ, cứ 12 năm là một Giáp, thì đến năm Ngọ tiếp theo sẽ là năm Mậu Ngọ 2038, và theo một vòng “ Lục thập hoa giáp” (60 năm) thì đến năm 2086 sẽ là năm Bính Ngọ.