Tìm giải pháp sinh kế thích ứng và giảm thiểu rủi ro thiên tai trong cộng đồng ở Cà Mau
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến sản xuất và đời sống, đặc biệt tại vùng đất ngập mặn địa đầu cực Nam Tổ quốc, việc tìm ra những mô hình sinh kế thích ứng và bền vững đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Cà Mau “thủ phủ tôm” của cả nước đang chịu sức ép lớn từ nước biển dâng, xâm nhập mặn, sạt lở và hạn hán kéo dài, ảnh hưởng sâu sắc đến môi trường, sản xuất và đời sống người dân.
Tìm hướng phát triển vùng đất ngập mặn trước biến đổi khí hậu
Trước thách thức đó, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau tổ chức Diễn đàn Khuyến nông @ Nông nghiệp với chủ đề “Giải pháp sinh kế thích ứng và giảm thiểu rủi ro thiên tai tại cộng đồng”, nhằm tìm hướng đi mới giúp người dân ĐBSCL chủ động hơn trước thách thức thiên tai, nước biển dâng và xâm nhập mặn.
Diễn đàn là dịp để các nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân cùng chia sẻ kinh nghiệm, nhân rộng những mô hình sinh kế hiệu quả, thích ứng với điều kiện thời tiết khắc nghiệt của Cà Mau nói riêng và ĐBSCL nói chung.
Mục tiêu hướng đến là tìm ra giải pháp khả thi giúp người dân ổn định cuộc sống, phát triển sản xuất trong vùng đất ngập mặn, vùng chịu ảnh hưởng nước biển dâng, đồng thời thúc đẩy ngành hàng tôm phát triển theo hướng “nông nghiệp xanh – thông minh – bền vững”.
Phát biểu tại diễn đàn, ông Phan Minh Chí – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho biết: Cà Mau là vùng đất cực Nam của Tổ quốc – từ lâu được biết đến là “thủ phủ tôm của cả nước”. Toàn tỉnh hiện có hơn 422.000 ha nuôi trồng thủy sản, trong đó 416.000 ha nuôi tôm.
Cơ cấu nuôi tôm đa dạng với 34.500 ha nuôi thâm canh và siêu thâm canh, 197.000 ha quảng canh cải tiến, và gần 185.000 ha nuôi quảng canh kết hợp (tôm – rừng, tôm – lúa, tôm – cua – cá...). Nhờ đó, năm 2024 sản lượng tôm của tỉnh ước đạt 566.000 tấn, chiếm hơn 45% sản lượng tôm cả nước, đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu thủy sản 2,6 – 2,9 tỷ USD/năm, trong đó sản phẩm tôm chiếm hơn 90%.
Tuy đạt nhiều kết quả nổi bật, Cà Mau vẫn đang đối diện những thách thức lớn do biến đổi khí hậu. Nước biển dâng và xâm nhập mặn ngày càng sâu vào nội đồng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Hiện có hơn 30.000 ha đất nông nghiệp bị nhiễm mặn, riêng mùa khô 2019–2020 có tới 14.000 ha bị thiệt hại gần như mất trắng.
Bên cạnh đó, sạt lở bờ biển, bờ sông diễn biến phức tạp. Năm 2025, toàn tỉnh Cà Mau ghi nhận 402 điểm sạt lở với tổng chiều dài 629 km; từ năm 2011 đến nay đã mất khoảng 6.250 ha đất và rừng phòng hộ, nhiều hộ dân phải di dời, công trình hư hỏng nặng. Hạn hán và thiếu nước ngọt mùa khô cũng gia tăng, chỉ riêng vụ khô 2023–2024 đã có hơn 2.600 hộ dân thiếu nước sinh hoạt.
Thiên tai và thời tiết cực đoan xuất hiện với tần suất cao, gây thiệt hại trên 44 tỷ đồng, ảnh hưởng trực tiếp 940 ha lúa, đe dọa sinh kế và tài sản người dân. Những con số này cho thấy Cà Mau đang chịu sức ép rất lớn từ biến đổi khí hậu, đòi hỏi địa phương phải chủ động thích ứng, chuyển đổi sinh kế bền vững và thân thiện môi trường.
Phát huy mô hình sinh kế thích ứng, kiến nghị tăng nguồn lực hỗ trợ
Thời gian qua, Cà Mau đã và đang triển khai nhiều mô hình sinh kế thích ứng hiệu quả như: Nuôi tôm thâm canh, siêu thâm canh tuần hoàn, giảm phát thải; mô hình tôm – rừng, tôm – lúa hữu cơ, nuôi đa loài kết hợp; nuôi sinh thái, sản xuất tuần hoàn, tiết kiệm nước; tăng cường quản lý nguồn nước, bảo vệ rừng ngập mặn, phát triển liên kết chuỗi giá trị và chứng nhận vùng nuôi bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế.
Theo ông Nguyễn Thành Nam – Đại diện Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cùng với việc nhân rộng các mô hình sinh kế, cần nâng cao năng lực cộng đồng để người dân chủ động hơn trong phòng, chống và giảm nhẹ rủi ro thiên tai.
Trung tâm Khuyến nông Cà Mau nhận định, biến đổi khí hậu không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng xanh và bền vững hơn. Việc nhân rộng mô hình sinh kế thích ứng không chỉ giúp người dân ổn định đời sống mà còn góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao giá trị sản phẩm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương.
Từ thực tiễn địa phương, Trung tâm Khuyến nông Cà Mau kiến nghị Chính phủ và các Bộ, Ngành Trung ương ưu tiên phân bổ nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia về ứng phó biến đổi khí hậu, hỗ trợ vùng ĐBSCL và tỉnh Cà Mau trong đầu tư hạ tầng, khoa học công nghệ và tài chính xanh; đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế để chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực quản lý rủi ro thiên tai.
Ông Lê Quốc Thanh – Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia khẳng định: “Trong bối cảnh thiên tai, hạn mặn và biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến đời sống và sản xuất nông nghiệp, hệ thống Khuyến nông Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là ‘người bạn đồng hành tin cậy của nông dân’, mang khoa học – kỹ thuật đến từng vùng, từng hộ, giúp cộng đồng thích ứng linh hoạt và phát triển bền vững.”
Ông Thanh cũng nhấn mạnh, trong tương lai, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia sẽ không chỉ là “người hướng dẫn kỹ thuật”, mà còn là “người đồng hành cùng nông dân vượt qua khó khăn, giúp mỗi vùng đất, mỗi hộ sản xuất tìm được hướng đi phù hợp trong điều kiện biến đổi khí hậu”.
