Thực hiện mô hình mới MTTQ và các tổ chức chính trị – xã hội: Kinh nghiệm từ Quảng Ninh

Bài 1: Tiếng nói từ cơ sở

Quảng Ninh là một trong những địa phương đi đầu trong việc tổ chức lại mô hình hoạt động của Ủy ban MTTQ và các tổ chức chính trị – xã hội theo hướng tinh gọn, thống nhất và đồng bộ. Thực tế triển khai tại các phường, xã cho thấy mô hình mới không chỉ cải thiện tính điều hành, mà còn nâng cao hiệu quả vận động quần chúng, rút ngắn quy trình phối hợp và phát huy tối đa vai trò của từng tổ chức thành viên.

Trụ sở làm việc của Cơ quan mặt trận tổ quốc phường Móng Cái 1.

Tăng hiệu quả nhờ phân vai theo thế mạnh

Theo bà Nguyễn Thị Trình, Chủ tịch Ủy ban MTTQ phường Móng Cái 1, hệ thống Mặt trận phường hiện gồm 4 tổ chức chính trị – xã hội truyền thống và bổ sung vai trò của Công đoàn, tạo nên một khối hoạt động thống nhất.

Nếu trước đây các tổ chức vận hành theo hình thức phối hợp hành chính, thì nay chuyển sang trực thuộc, chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Chủ tịch MTTQ.

Sự thay đổi này khiến trách nhiệm được phân định rõ ràng hơn, việc triển khai nhiệm vụ có sự tập trung, thống nhất và hạn chế tối đa độ trễ trong xử lý công việc.

Bà Trình cho biết thêm, MTTQ Thành phố Móng Cái từ năm 2018 đã thí điểm vận hành theo mô hình “cơ quan khối”, do Chủ tịch các hội lại chưa phải là Phó Chủ tịch MTTQ nên việc trao đổi và phối hợp mang tính hành chính.

Khi chuyển sang mô hình mới, MTTQ đóng vai trò đầu mối chỉ đạo rõ rệt, tạo sự thông suốt trong từng khâu tuyên truyền, vận động, nắm bắt cơ sở.

“Thực hiện mô hình mới, phường Móng Cái 1 có 2 cửa khẩu Quốc tế lớn nên các hoạt động đối ngoại nhân dân, giao lưu tại các sự kiện như hội chợ biên giới Việt – Trung, các chương trình thể thao, ca hát được triển khai thống nhất, chủ động và hiệu quả hơn. MTTQ phường giữ vai trò hạt nhân, đồng thời tổ chức bộ máy mới giúp tăng cường khả năng chỉ đạo sâu sát”.

Phóng viên Pháp luật Việt Nam làm việc với lãnh đạo MTTQ phường Móng Cái 1.

Một điểm thuận lợi lớn được ghi nhận là các xã, phường khi áp dụng mô hình thống nhất đều có sự phân công rõ ràng theo thế mạnh từng tổ chức.

Chẳng hạn, trong tháng hành động giáo dục truyền thống, Hội Cựu chiến binh đảm nhiệm vai trò chủ đạo sẽ phối hợp với đoàn thanh niên, hội phụ nữ, hội nông dân nên việc triển khai nhanh và hiệu quả hơn.

Hoặc như công tác vệ sinh môi trường do Hội Phụ nữ chủ trì thì đã có đoàn thanh niên và các hội khác cùng tham gia chứ không phải một mình hội phụ nữ làm và đề nghị phối hợp như trước nữa.

Công tác an sinh xã hội cũng được phân bổ theo đúng lực lượng phụ trách. Nhờ vậy, hiệu quả triển khai được nâng cao, tránh vòng lặp, chồng chéo hay đùn đẩy trách nhiệm.

Ông Trần Hữu Thanh, Phó Chủ tịch MTTQ, Chủ tịch Công đoàn phường Móng Cái 1 cho rằng, mô hình mới giúp hoạt động chỉ đạo được toàn diện và chặt chẽ hơn.

Tại phường, Công đoàn đang phụ trách gần 6.300 đoàn viên với 68 công đoàn cơ sở, trong đó nhiều đơn vị lớn như Ngân Long có tới 1.900 đoàn viên.

Trước đây, công tác chỉ đạo hai chiều còn phân tán, nay mọi hoạt động chăm lo, bảo vệ quyền lợi người lao động được kết nối trực tiếp qua khối Mặt trận, từ tuyên truyền pháp luật, cập nhật nghị định mới đến các chương trình an sinh như “Tết sum vầy”…

Phóng viên Pháp luật Việt Nam làm việc với lãnh đạo MTTQ xã Quảng Tân.

Còn tại xã Quảng Tân – đơn vị vừa sáp nhập từ 4 xã gồm Quảng Tân, Dực Yên, Quảng Lâm và Quảng An – mô hình mới càng thể hiện rõ tính ưu việt.

Theo ông Phạm Văn Khải, Chủ tịch MTTQ xã, trước đây khi triển khai các chương trình hiến đất, giải phóng mặt bằng hay vận động phát triển kinh tế, phải xin ý kiến qua nhiều tầng nấc từ huyện xuống xã nên rất mất thời gian.

Nay Chủ tịch MTTQ xã được chỉ đạo trực tiếp và chủ động phân công lực lượng. Nhờ nắm sát địa bàn, công tác vận động trở nên nhanh, chính xác và hiệu quả hơn.

Trong 6 tháng đầu năm, xã đã xây dựng được 2 câu lạc bộ thêu – đan nhằm bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số và triển khai nhiều phong trào phát triển kinh tế ngay tại khu dân cư.

Ngoài ra, theo ông Hoàng Minh Tuấn, Phó Chủ tịch MTTQ, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Quảng Tân, mô hình mới khắc phục đáng kể sự cồng kềnh trước đây.

Thay vì phải tách biệt giữa công tác riêng của từng hội và nhiệm vụ chung của Mặt trận, nay chỉ cần báo cáo Chủ tịch MTTQ để phân công, điều hành. Nhờ vậy, hoạt động nhanh, gọn, trách nhiệm cá nhân rõ ràng và giảm đáng kể tình trạng chồng chéo.

Đối với Hội Nông dân, bà Lương Thị Mai – Phó Chủ tịch MTTQ, Chủ tịch Hội Nông dân xã – khẳng định mô hình mới giúp cán bộ có điều kiện tiếp xúc trực tiếp với người dân nhiều hơn, nắm bắt kịp thời phản ánh từ cơ sở và triển khai nhiệm vụ hiệu quả hơn.

Cán bộ vừa làm nhiệm vụ của hội, vừa thực hiện nhiệm vụ chung của Mặt trận, tạo nên sự gắn bó chặt chẽ giữa tổ chức với nhân dân.

Vẫn còn những khó khăn

Tuy nhiên, cùng với thuận lợi, mô hình mới cũng bộc lộ một số thách thức. Theo bà Nguyễn Thị Trình, Chủ tịch Ủy ban MTTQ phường Móng Cái 1, khó khăn lớn nhất là tình trạng kiêm nhiệm: một cán bộ Mặt trận phải đảm nhận nhiều nhiệm vụ cùng lúc, trong khi chưa có hướng dẫn thống nhất từ cấp trên đối với các hội không chuyên trách.

Riêng phường Móng Cái 1 hiện có 37 khu phố với khoảng 50.000 dân, nhưng biên chế chưa tính đến mật độ dân cư hay địa bàn rộng.

Khi cần tổ chức lấy ý kiến cử tri nơi cư trú, chỉ trong 4 ngày phải tổ chức hơn 20 hội nghị, tạo áp lực rất lớn và dễ phát sinh sai sót nếu không quản trị tốt.

Giải chạy giao lưu hữu nghị quốc tế Việt - Trung lần thứ 3 năm 2025 đã được tổ chức tại Cửa khẩu quốc tế Móng Cái (tỉnh Quảng Ninh), thu hút hàng nghìn vận động viên tham gia cung đường 12 km xuyên biên giới Việt - Trung.

Còn ở xã Quảng Tân với đặc thù 55,4% người dân là đồng bao dân tộc thiểu số, chính vì vậy nên khi vừa triển khai mô hình MTTQ mới và triển khai thực hiện theo mô hình chính quyền 2 cấp, do địa bàn quản lý rộng nên chính quyền ở đây cũng gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp xúc, nắm bắt và phản ánh kịp thời tâm tư, nguyện vọng của người dân.

Nhất là việc nắm bắt, phản ánh tình hình nhân dân ở cơ sở có lúc, có nơi chưa kịp thời. Ngoài ra, thực tế một bộ phận cán bộ còn chưa theo kịp công việc, còn đang thiếu nhân lực có trình độ về công nghệ thông tin…

Từ thực tiễn tại các địa phương, có thể khẳng định mô hình mới của MTTQ và các tổ chức chính trị – xã hội ở Quảng Ninh đang phát huy tính ưu việt: thống nhất cao, phân công rõ ràng, rút ngắn quy trình, giảm tầng nấc trung gian và nâng cao khả năng tiếp cận dân cư.

Tuy còn những khó khăn về biên chế, khối lượng công việc và yêu cầu năng lực công nghệ, nhưng hướng đi này được đánh giá phù hợp với yêu cầu đổi mới bộ máy, tăng cường hiệu quả quản lý và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trong giai đoạn hiện nay.