Thúc đẩy hệ sinh thái 'kinh tế bạc', bảo vệ người cao tuổi trên không gian mạng

Sáng 17/8, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về Người cao tuổi Việt Nam chủ trì Hội nghị sơ kết, đánh giá công tác người cao tuổi 7 tháng đầu năm 2026 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới.

Chuyển mạnh từ chăm sóc sang phát huy nguồn lực người cao tuổi

Báo cáo của Bộ Y tế cho biết, công tác người cao tuổi 7 tháng đầu năm tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực. Thể chế, chính sách từng bước được hoàn thiện, thích ứng với quá trình già hóa dân số; mạng lưới an sinh xã hội được mở rộng; chăm sóc sức khỏe, đời sống vật chất, tinh thần được quan tâm.

Cả nước hiện có gần 16,5 triệu người cao tuổi. Đến nay đã có hơn 3,53 triệu người cao tuổi hưởng bảo hiểm xã hội hằng tháng (bao gồm khoảng 2,35 triệu người hưởng lương hưu và 530.000 người hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội); đồng thời Nhà nước cũng đang bảo đảm chính sách cho hơn 1,2 triệu người hưởng trợ cấp xã hội. Đây là nỗ lực rất lớn trong bối cảnh nền kinh tế còn khó khăn.

Công tác chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi được chú trọng, gần 15,7 triệu người có thẻ bảo hiểm y tế, hơn 69% được khám sức khỏe định kỳ và 80% được lập hồ sơ quản lý sức khỏe. 

Vai trò của người cao tuổi tiếp tục được phát huy. Hơn 9 triệu người vẫn tham gia lao động, sản xuất, kinh doanh; hơn 733.000 người tham gia công tác đảng, chính quyền, đoàn thể và hơn 1,1 triệu người tham gia giữ gìn an ninh trật tự.

Cùng với đó, gần 80.000 câu lạc bộ văn hóa, thể thao thu hút hơn 3 triệu người cao tuổi; hơn 9.000 câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau góp phần tăng cường gắn kết cộng đồng.

Tuy nhiên, tốc độ già hóa dân số nhanh đang tạo sức ép ngày càng lớn lên hệ thống y tế, an sinh xã hội, thị trường lao động và dịch vụ chăm sóc. Người cao tuổi ở vùng sâu, vùng xa còn gặp nhiều khó khăn; cơ sở trợ giúp, dịch vụ chăm sóc chưa đáp ứng nhu cầu; nguồn lực xã hội hóa còn hạn chế; việc tiếp cận việc làm và chuyển đổi số của người cao tuổi vẫn gặp nhiều rào cản.

Tại Hội nghị, Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam Nguyễn Thanh Bình cho biết, thời gian tới, Hội sẽ phối hợp với Bộ Y tế và các cơ quan liên quan hoàn thiện hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người cao tuổi để trình Chính phủ, trình Quốc hội xem xét; tham mưu xây dựng Đề án phát triển "kinh tế bạc" tại Việt Nam; phối hợp xây dựng chính sách lao động, việc làm thích ứng với già hóa dân số...

Đáng chú ý, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng cho biết Bộ Nội vụ đang nghiên cứu kỹ lưỡng phương án hạ độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Tuy nhiên, đây là vấn đề có tác động lớn đến nguồn lực ngân sách nhà nước. Theo đánh giá tác động chính sách, nếu hạ độ tuổi hưởng trợ cấp từ 75 xuống 70 tuổi, kinh phí thực hiện dự kiến tăng thêm khoảng 11.680 tỷ đồng mỗi năm.

Tại Hội nghị, các bộ, ngành cũng báo cáo về xây dựng mô hình phát triển "kinh tế bạc", cơ sở dữ liệu quốc gia về người cao tuổi; xây dựng đề án tham gia đàm phán Công ước quốc tế về quyền của người cao tuổi; nghiên cứu đưa công nghệ vào đời sống người cao tuổi; tổng kết Chỉ thị 59-CT/TW về chăm sóc người cao tuổi và phương án hoạt động của các câu lạc bộ khi thực hiện sắp xếp thôn, tổ dân phố...

Phát biểu kết luận Hội nghị, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, một trong những chuyển biến quan trọng thời gian qua là nhận thức của hệ thống chính trị và toàn xã hội về người cao tuổi ngày càng đầy đủ, toàn diện hơn.

Theo Phó Thủ tướng, nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là quan tâm, chăm lo, chăm sóc thì nay cần chuyển mạnh sang nhìn nhận người cao tuổi là nguồn lực, là động lực cho phát triển bền vững. Đây phải là sự chuyển đổi thực chất trong tư duy, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang già hóa dân số nhanh, đòi hỏi cách tiếp cận mới, không chỉ coi người cao tuổi là đối tượng cần được hỗ trợ.

Từ yêu cầu đó, Phó Thủ tướng xác định nâng cao nhận thức và trách nhiệm về công tác người cao tuổi trong tình hình mới là nhiệm vụ số một, tạo chuyển biến trong cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Một nhiệm vụ trọng tâm khác được Phó Thủ tướng đặt ra là tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách về người cao tuổi, trong đó cần đánh giá đầy đủ, toàn diện và sâu sắc Luật Người cao tuổi trong bối cảnh mới để nghiên cứu sửa đổi, bảo đảm tương thích với yêu cầu thực tiễn.

Theo Phó Thủ tướng, Luật Người cao tuổi có tính chất chủ đạo, dẫn dắt trong lĩnh vực này, nhưng việc phát huy nguồn lực người cao tuổi phải được lan tỏa sang các luật khác.

Khi xây dựng chính sách, pháp luật, cần đánh giá tác động đối với người cao tuổi, đưa người cao tuổi trở thành một chủ thể được xem xét trong quá trình xây dựng chính sách.

Cùng với đó, các văn bản dưới luật liên quan đến bảo trợ xã hội, bảo hiểm xã hội và tổ chức bộ máy của hệ thống Hội cũng cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện.

Xây dựng hệ sinh thái “kinh tế bạc”, hoàn thiện dữ liệu quốc gia về người cao tuổi

Một trong những nhiệm vụ được Phó Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh là tập trung khai thác và thúc đẩy hệ sinh thái “kinh tế bạc” một cách bền vững, đầy đủ, toàn diện, gắn với yêu cầu phát triển kinh tế của đất nước.

Theo đó, không chỉ dừng ở việc xây dựng các sản phẩm, dịch vụ phục vụ người cao tuổi, cần hình thành một hệ sinh thái có khả năng huy động doanh nghiệp, thị trường, khoa học-công nghệ và các nguồn lực xã hội, đồng thời mở rộng không gian để người cao tuổi tiếp tục tham gia và đóng góp.

Hiện nay, Bộ Chính trị đã giao cho Ban Chính sách, chiến lược Trung ương chủ trì xây dựng đề án về phát triển “kinh tế bạc”. Do đó, Phó Thủ tướng giao Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp chặt chẽ xây dựng đề án, tạo cơ sở để thể chế hóa và thúc đẩy hệ sinh thái này.

Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số và hoàn thiện dữ liệu quốc gia về người cao tuổi, bảo đảm kết nối, liên thông với các nền tảng số và dữ liệu chuyên ngành, đặc biệt là dữ liệu y tế.

Để bảo đảm tiến độ, Phó Thủ tướng thống nhất giao Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Hội Người cao tuổi và các cơ quan liên quan để hoàn thiện cơ sở dữ liệu này, với yêu cầu quyết tâm hoàn thành trong tháng 11/2026.

Cùng với xây dựng dữ liệu, Phó Thủ tướng yêu cầu quan tâm đến bảo vệ người cao tuổi trên không gian mạng, trong bối cảnh người cao tuổi ngày càng tham gia sâu hơn vào môi trường số.

Tuy nhiên, theo Phó Thủ tướng, cách tiếp cận không chỉ dừng ở bảo vệ mà phải vừa bảo vệ, vừa phát huy vai trò của người cao tuổi trong môi trường số, tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp cận công nghệ, tham gia chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và kinh tế tri thức.

Bộ Khoa học và Công nghệ được giao hỗ trợ người cao tuổi chuyển đổi số, trước hết thông qua phong trào “bình dân học vụ số”, qua đó từng bước nâng cao năng lực số, tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục đổi mới sáng tạo và đóng góp vào quá trình phát triển.

Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục chú trọng chăm sóc sức khỏe, đời sống vật chất, tinh thần cho người cao tuổi, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, huy động nguồn lực xã hội. Bộ Y tế củng cố hệ thống lão khoa, phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn và hoàn thiện hồ sơ sức khỏe điện tử; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát triển đời sống văn hóa, thiết chế cộng đồng; Bộ Tài chính nghiên cứu chính sách xã hội hóa dịch vụ liên quan đến người cao tuổi.

Phó Thủ tướng cho rằng dư địa xã hội hóa trong lĩnh vực này còn rất lớn. Muốn huy động nguồn lực tư nhân, cần tiếp tục rà soát, điều chỉnh các quy định pháp luật, nhất là những quy định liên quan đến thúc đẩy xã hội hóa.

Liên quan đến chính sách trợ cấp hưu trí xã hội, Phó Thủ tướng yêu cầu việc mở rộng diện bao phủ phải đi cùng đánh giá đầy đủ tác động đến ngân sách và tương quan với các chính sách bảo hiểm xã hội khác.

Đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng bảo đảm an sinh lâu dài trong bối cảnh số người cao tuổi tiếp tục tăng nhanh, do đó cần cân nhắc cả mục tiêu mở rộng bao phủ và khả năng cân đối nguồn lực.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu củng cố tổ chức Hội Người cao tuổi, chuẩn bị Đại hội lần thứ VII, tăng cường hợp tác quốc tế và nghiên cứu xu thế quốc tế để hoàn thiện chính sách. Đồng thời, UBND cấp tỉnh phải phát huy trách nhiệm trong thực hiện chính sách, chăm sóc, bảo vệ và phát huy vai trò của người cao tuổi...