Thủ tướng: Phát triển đường sắt sẽ tạo đà, tạo lực, tạo thế cho thúc đẩy phát triển kinh tế

Tại Phiên họp, Ban Chỉ đạo đã rà soát tình hình triển khai các công việc, tháo gỡ những vướng mắc, điểm nghẽn để thúc đẩy tiến độ các dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội – Hải Phòng, dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam, các dự án đường sắt đô thị và các tuyến đường sắt khác.

Kết luận số 49-KL/TW ngày 28/2/2023 của Bộ Chính trị về định hướng phát triển giao thông vận tải đường sắt Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã xác định mục tiêu tổng quát: Phát triển giao thông vận tải đường sắt hiện đại, đồng bộ nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững, đáp ứng mục tiêu đến năm 2045 nước ta là nước phát triển có thu nhập cao.

Vận tải đường sắt đóng vai trò chủ đạo trên hành lang kinh tế Bắc - Nam, các hành lang vận tải chính Đông - Tây và vận tải hành khách tại các đô thị lớn.

Mục tiêu cụ thể đến năm 2025: Phấn đấu hoàn thành phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, khởi công các đoạn ưu tiên trong giai đoạn 2026 - 2030; đến năm 2030 tập trung cải tạo, nâng cấp, khai thác có hiệu quả các tuyến đường sắt hiện có; tiếp tục triển khai đầu tư các tuyến đường sắt đô thị có nhu cầu vận tải lớn (Hà Nội, TPHCM...); phấn đấu khởi công một số tuyến kết nối các cảng biển cửa ngõ quốc tế (Hà Nội - Hải Phòng, Biên Hoà - Vũng Tàu...), cửa khẩu quốc tế (Hà Nội - Lào Cai; Hà Nội - Lạng Sơn...), cảng hàng không quốc tế (Thủ Thiêm - Long Thành).

Theo các báo cáo, ý kiến, đến nay, Ban Chỉ đạo đã bám sát các chỉ đạo của Bộ Chính trị, triển khai các nhiệm vụ rất khẩn trương. Ban Chỉ đạo đã họp 5 phiên định kỳ hằng tháng, đồng thời Thủ tướng Chính phủ, Thường trực Chính phủ và các Phó Thủ tướng thường xuyên họp, chỉ đạo về triển khai các dự án đường sắt.

Tại phiên họp thứ năm (ngày 06/01/2026), Thủ tướng Chính phủ đã giao 36 nhiệm vụ, đến nay đã hoàn thành 10 nhiệm vụ, đang triển khai 17 nhiệm vụ thường xuyên, 01 nhiệm vụ chưa đáp ứng tiến độ và 08 nhiệm vụ chưa đến hạn.

Bộ Xây dựng đã hoàn thành, trình Chính phủ ban hành các văn bản nghị định quan trọng triển khai các dự án như: Nghị định về giao nhiệm vụ, đặt hàng; Nghị định quy định chi tiết Luật Đường sắt; Nghị định về thiết kế kỹ thuật tổng thể...

TPHCM đã khởi công Dự án tuyến số 2 (Bến Thành - Tham Lương) từ ngày 15/01/2026. Bộ Xây dựng và các cơ quan đang triển khai Đề án phát triển nguồn nhân lực đường sắt đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, kế hoạch đào tạo giai đoạn 2026-2035.

Bộ Xây dựng đang đẩy nhanh tiến độ lập Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; đã ký hợp đồng Tư vấn hỗ trợ quản lý, chuẩn bị hồ sơ và lựa chọn công nghệ cho bước nghiên cứu khả thi dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam; các địa phương đang triển khai công tác giải phóng mặt bằng.

Phát biểu kết luận, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh việc phát triển hạ tầng đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị, đường sắt kết nối với Trung Quốc sẽ đạt được nhiều mục tiêu: Tạo đà, tạo lực, tạo thế cho việc thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội trong giai đoạn tới, góp phần thúc đẩy tăng trưởng GDP năm 2026 và những năm tiếp theo đạt 10% trở lên; kéo giảm chi phí logistics, nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa; chống ùn tắc giao thông tại các đô thị; tiếp tục mở ra không gian mới để phát triển đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế...; thúc đẩy phát triển hệ sinh thái về công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp đường sắt...

Hoan nghênh các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp đã vào cuộc, nghiên cứu, chuẩn bị, triển khai các dự án trong thời gian qua, Thủ tướng nêu rõ, phải tập trung triển khai công việc một cách chủ động theo thẩm quyền với mệnh lệnh hành động.

Với đặc thù các công trình, dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng đường sắt mới có quy mô, tổng mức đầu tư rất lớn, yêu cầu cao về kỹ thuật, trong khi trình độ, kinh nghiệm quản lý dự án và nguồn lực trong nước còn nhiều hạn chế, khâu tổ chức thực hiện vẫn là khâu yếu, Thủ tướng nhấn mạnh tinh thần "4 không" trong triển khai nhiệm vụ: "không lãng phí một ngày, không chậm trễ một tuần, không bỏ lỡ cơ hội trong một tháng, không để bị động trong một năm".

Đồng thời, việc triển khai các dự án trên tinh thần "5 hóa": "số hóa", "xanh hóa", "tối ưu hóa hiệu quả", "thông minh hóa quản trị", "hài hòa hóa lợi ích của Nhà nước, người dân, doanh nghiệp"; "3 có" và "2 không", trong đó "3 có": có lợi ích của Nhà nước, có lợi ích của người dân, có lợi ích của doanh nghiệp và "2 không": không tham nhũng, tiêu cực, không để thất thoát, lãng phí tài sản, công sức, tiền bạc của Nhân dân; lưu ý phòng chống lãng phí, tiêu cực, phát hiện từ sớm, điều chỉnh ngay từ đầu.

Các địa phương và EVN tiếp tục khẩn trương triển khai công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật điện, với tinh thần chủ động, tích cực, hiệu quả, vì nhân dân, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, cố gắng nơi ở mới của người dân phải tốt hơn nơi ở cũ. Bộ Tài chính, các địa phương rà soát lại các quy định để bố trí vốn cho giải phóng mặt bằng, không để xảy ra tiêu cực, tham nhũng, lãng phí trong công tác tái định cư, đảm bảo công bằng, thỏa đáng, hiệu quả.

Cùng với đó, Thủ tướng nêu rõ, khuyến khích các địa phương đề xuất các dự án đường sắt và làm cơ quan chủ quản các dự án. Các bộ, ngành, cơ quan, địa phương rà soát, bổ sung đầy đủ quy trình, quy phạm, thủ tục, tiêu chuẩn, quy chuẩn theo quy định của pháp luật và thực hiện đúng thẩm quyền trong quá trình triển khai các dự án, phát huy tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Thủ tướng cũng chỉ đạo các nhiệm vụ cụ thể của các bộ, ngành, địa phương để đẩy nhanh tiến độ dự án tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, trong đó tiết kiệm 5% chi thường xuyên để bố trí vốn cho dự án này. Bộ Xây dựng khẩn trương hoàn thành Báo cáo nghiên cứu khả thi cho dự án thành phần 2.

Về các tuyến đường sắt Hà Nội – Lạng Sơn và Hải Phòng – Móng Cái, khẩn trương hoàn thành lập quy hoạch với tầm nhìn trăm năm, xác định hướng tuyến theo tinh thần thẳng nhất, các bộ, ngành khẩn trương triển khai thủ tục giao UBND tỉnh Quảng Ninh làm chủ đầu tư dự án Hải Phòng – Hạ Long – Móng Cái theo quy định của pháp luật.

Với dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam, Thủ tướng chỉ đạo áp dụng các quy định cho phép để triển khai nhanh, trong đó phải hoàn thành Báo cáo nghiên cứu khả thi chậm nhất trong quý IV/2026, đồng thời triển khai song song các công việc khác. Khẩn trương đề xuất lựa chọn công nghệ, hình thức đầu tư với nhiều phương án, tìm ra phương án tốt nhất, khuyến khích đầu tư tư nhân, đảm bảo khoa học, minh bạch, đảm bảo lợi ích quốc gia, chống tham nhũng, tiêu cực. Về nguồn vốn tiếp tục nghiên cứu theo hướng đa dạng hóa, gồm vốn nhà nước, vốn vay, vốn tiết kiệm chi, tăng thu, vốn phát hành trái phiếu.

Về các dự án đường sắt đô thị, Thủ tướng chỉ đạo Hà Nội và TPHCM chủ động triển khai các tuyến theo thẩm quyền, bảo đảm tiến độ, chất lượng. Bộ Xây dựng và Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với 2 địa phương khẩn trương nghiên cứu ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường sắt đô thị. Đồng thời, nghiên cứu quy hoạch, triển khai các dự án tàu điện ngầm.

Thủ tướng giao Bộ Tài chính hoàn thiện Đề án tái cơ cấu Tổng công ty Đường sắt Việt Nam trình Thủ tướng Chính phủ quyết định, hoàn thành trong tháng 2; khẩn trương nghiên cứu đề xuất của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam làm cơ quan chủ quản triển khai xây dựng tổ hợp công nghiệp đường sắt, trình Thủ tướng Chính phủ.

Về nguồn nhân lực, Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, các tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước xác định rõ nhu cầu đào tạo và đề xuất cụ thể về kinh phí đào tạo.

Thủ tướng giao các Phó Thủ tướng Chính phủ theo phân công tiếp tục sát sao chỉ đạo, đôn đốc các bộ, ngành, địa phương triển khai quyết liệt, hiệu quả các nhiệm vụ được giao, kịp thời tháo gỡ mọi khó khăn, vướng mắc./.