Tết của người Ba Na: Giao thoa truyền thống và nhịp xuân hiện đại

Với đồng bào Ba Na ở Bắc Tây Nguyên, Lễ mừng lúa mới từng là cái Tết quan trọng nhất trong năm.

Tuy nhiên, cùng với quá trình giao lưu văn hóa và sự quan tâm của Nhà nước, Tết Nguyên đán ngày nay đã trở nên quen thuộc, mang đến không khí xuân rộn ràng khắp các buôn làng.

Tết đến trong từng nếp nhà

Người Ba Na hiện có khoảng 50.000 dân, sinh sống chủ yếu tại TP Kon Tum và các huyện lân cận. Những ngày giáp Tết, các làng Ba Na rộn ràng chuẩn bị đón xuân.

Từ nướng cơm lam, thịt heo, gà cho đến gói bánh chưng – món bánh mà người Ba Na gọi là “Ư guốt” – tất cả đều tạo nên không khí Tết đầm ấm.

Chiêng, trống và những nhạc cụ dân tộc dành cho Lễ hội đêm 30 Tết. Ảnh: T.H

Bánh chưng Ba Na được làm từ nếp, đậu xanh, thịt heo, gói bằng lá dong hoặc lá chuối rừng.

Dù hình dáng chưa thật vuông vức, nhưng hương vị mộc mạc, đậm đà khiến món bánh này ngày càng phổ biến trong mỗi gia đình.

Bên cạnh các món ăn truyền thống như cá suối, cơm lam, thịt nướng, mâm cơm Tết của người Ba Na ngày nay còn có nhiều món quen thuộc với người Kinh, phản ánh sự giao thoa ẩm thực và thay đổi trong đời sống sinh hoạt.

Đêm hội nhà rông – linh hồn ngày Tết. Nghi lễ Tết mang đậm bản sắc

Tết, tiếng Ba Na gọi là “Chruh-kâl”, được tổ chức trang nghiêm nhưng giản dị.

Trong ngày Tết, mỗi gia đình đều thực hiện hai lễ cúng: buổi sáng cúng ông bà, tổ tiên (Ma), buổi chiều cúng Giàng (trời).

Lễ vật thường chỉ gồm một con gà trống và ghè rượu cần, đặt trang trọng trong nhà trước cây cúng – vật thiêng không thể thiếu trong mỗi ngôi nhà Ba Na.

Thanh niên Làng Htiên đang nấu cơm và nướng thịt chuẩn bị cho đêm giao thừa. Ảnh: T.H

Theo quan niệm truyền thống, những ngày Tết, con cháu không đi xa để ông bà, tổ tiên và Giàng có thể về sum họp, ban phúc lành cho gia đình.

Tối mùng Một Tết, cả làng tập trung tại nhà rông – trung tâm sinh hoạt cộng đồng – để vui xuân.

Mỗi gia đình góp ít nhất một ghè rượu cần. Già làng khai rượu, đội cồng chiêng vang lên những nhịp điệu trầm hùng, trai gái trong trang phục thổ cẩm cùng nhau múa hát suốt đêm.

Đêm hội không chỉ là dịp vui chơi mà còn là lúc cộng đồng gắn kết, các thế hệ cùng ôn lại những câu chuyện xưa, truyền dạy văn hóa cho con cháu.

Tết mới – niềm vui mới ở các buôn làng, Gắn kết truyền thống và hiện đại

Tại làng Htiên (xã Đắk Cơ Ning, huyện Kông Chro, Gia Lai), nơi người Ba Na sinh sống đông đúc, Tết Nguyên đán hiện nay được tổ chức vào ngày 30 tháng Chạp.

Với sự hỗ trợ của Nhà nước và đóng góp của người dân, làng cùng nhau mổ heo, chuẩn bị rượu cần, tập trung ăn uống, múa hát tại nhà rông trong đêm giao thừa.

Trước khi khui bình rượu cần cho Lễ hội năm mới, đại diện trong làng phải cầu an cho dân làng mong mùa màng tươi tốt... Ảnh: T.H

Không khí Tết nơi đây ngày càng hiện đại hơn với hoa mai, hoa cúc, loa karaoke, màn hình lớn để bà con cùng nghe thư chúc Tết của Chủ tịch nước.

Từ chỗ xem Tết Nguyên đán là xa lạ, đến nay, người Ba Na đã đón Tết chung cùng cả nước, nhưng vẫn giữ được những giá trị văn hóa cốt lõi.

Tết không chỉ mang niềm vui sum họp mà còn thể hiện sự đổi thay trong đời sống, niềm tin của đồng bào vào sự quan tâm, chăm lo của Đảng và Nhà nước.