TAND khu vực 4 - Hải Phòng đưa ra xét xử vụ doanh nghiệp khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực hải quan

Đây là vụ kiện hiếm gặp khi một doanh nghiệp khởi kiện cơ quan Hải quan, yêu cầu bồi thường hơn 3,3 tỷ đồng do cho rằng việc kéo dài thời gian thông quan đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo Quyết định số 02/2026/QĐXXST-HC ngày 21/7/2026 của TAND khu vực 4 TP Hải Phòng, vụ án hành chính "Khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực Hải quan" sẽ được đưa ra xét xử sơ thẩm trong tháng 8/2026. Người khởi kiện là Công ty TNHH XNK và Dịch vụ Phúc Thành; người bị kiện gồm Chi cục Hải quan khu vực III và Hải quan cửa khẩu cảng Đình Vũ.

Theo hồ sơ vụ án, đầu tháng 7/2025, Công ty Phúc Thành mở Tờ khai nhập khẩu hơn 883 tấn lúa mì từ Kazakhstan qua Hải quan cửa khẩu cảng Hải Phòng khu vực 2. Do sơ suất, doanh nghiệp khai nhầm mục đích sử dụng hàng hóa từ nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi sang thực phẩm dùng cho người. Sau khi phát hiện, doanh nghiệp đã chủ động khai bổ sung, điều chỉnh đúng mục đích sử dụng, hoàn tất các thủ tục kiểm dịch, kiểm tra chất lượng và bị xử phạt vi phạm hành chính 40 triệu đồng. Đến ngày 22/7/2025, doanh nghiệp đã nộp phạt đầy đủ.

Tuy nhiên, theo phản ánh của doanh nghiệp, thay vì được thông quan theo Điều 37 Luật Hải quan, lô hàng vẫn bị Đội Kiểm soát Hải quan thuộc Chi cục Hải quan khu vực III yêu cầu giữ lại để "kiểm tra, xác minh", đồng thời kiến nghị xem xét vụ việc theo hướng có dấu hiệu hình sự và tạm đình chỉ quyết định xử phạt hành chính. Sau hơn một tháng xác minh không phát hiện dấu hiệu tội phạm, lô hàng vẫn chưa được giải phóng. Chỉ sau khi doanh nghiệp gửi đơn kêu cứu đến UBND TP Hải Phòng và Cục Hải quan, Cục Hải quan ban hành Văn bản số 20712/CHQ-PC ngày 22/8/2025 yêu cầu thông quan nếu hàng hóa đủ điều kiện nhập khẩu, Chi cục Hải quan khu vực III mới gỡ bỏ việc "khóa", "giám sát trọng điểm" đối với lô hàng. Đến ngày 27/8/2025, doanh nghiệp mới được nhận lại hàng mà không được giải thích rõ lý do việc kéo dài thời gian tạm giữ

Cho rằng việc kéo dài thời gian thông quan không có căn cứ pháp lý đã gây thiệt hại lớn, Công ty Phúc Thành khởi kiện Chi cục Hải quan khu vực III và Hải quan cửa khẩu cảng Đình Vũ ra TAND khu vực 4 TP Hải Phòng, yêu cầu bồi thường hơn 3,34 tỷ đồng. Theo đơn khởi kiện, khoản thiệt hại gồm hơn 2,24 tỷ đồng chi phí lưu kho bãi, lưu container và hơn 1,1 tỷ đồng tiền phạt, bồi thường hợp đồng với các đối tác.

Trong văn bản gửi TAND khu vực 4 TP Hải Phòng, ông Đặng Công Thành, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực III cho rằng việc xử lý vụ việc được thực hiện theo đúng quy định pháp luật và đề nghị Tòa án bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của Công ty Phúc Thành.

Luật sư Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Công ty Luật Đại Nam, cho rằng điểm mấu chốt của vụ việc không còn nằm ở hành vi khai báo sai ban đầu của doanh nghiệp, bởi sai phạm này đã được xử lý bằng quyết định xử phạt vi phạm hành chính và doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ nộp phạt.

Theo luật sư, khoản 3 Điều 37 Luật Hải quan năm 2014 quy định trường hợp người vi phạm đã chấp hành quyết định xử phạt bằng hình thức phạt tiền và hàng hóa thuộc diện được phép nhập khẩu thì hàng hóa được tiếp tục thông quan theo quy định. Nếu cơ quan Hải quan vẫn có nghi vấn liên quan đến quá trình sử dụng hàng hóa thì việc kiểm tra cần được thực hiện theo cơ chế kiểm tra sau thông quan (hậu kiểm), thay vì tiếp tục giữ hàng trong giai đoạn giải quyết thủ tục thông quan ban đầu.

Theo khoản a.2 Điều 32 Quyết định số 1966/QĐ-TCHQ ngày 10/7/2015 của Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan ban hành Quy trình thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, trường hợp công chức hải quan phát hiện có sự chênh lệch bất thường về thông tin hàng hóa và có căn cứ cho rằng có khả năng vi phạm pháp luật thì mới được đề xuất Chi cục trưởng Chi cục Hải quan tạm dừng đưa hàng qua khu vực giám sát để kiểm tra. Quy định này cũng xác định rõ, nếu việc kiểm tra không phát hiện vi phạm thì Chi cục trưởng Chi cục Hải quan phải chịu mọi chi phí phát sinh liên quan đến lô hàng do việc tạm dừng gây ra.

Trong khi đó, Điều 62 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020) quy định, khi xét thấy vụ vi phạm có dấu hiệu tội phạm thì người có thẩm quyền xử phạt phải chuyển ngay hồ sơ vụ việc cho cơ quan tiến hành tố tụng hình sự để xem xét theo thẩm quyền. Chỉ khi cơ quan tiến hành tố tụng có kết luận không khởi tố hoặc không thuộc trường hợp xử lý hình sự thì hồ sơ mới được trả lại để tiếp tục xử lý theo thủ tục hành chính.

Theo phía doanh nghiệp, trình tự xử lý trong vụ việc này có những điểm chưa phù hợp với các quy định nêu trên và đây cũng là một trong những nội dung được Tòa án xem xét khi giải quyết vụ án

Luật sư Nguyễn Anh Tuấn chia sẻ, vụ án không chỉ nhằm giải quyết tranh chấp giữa doanh nghiệp và cơ quan hải quan mà còn là cơ sở để Tòa án làm rõ việc áp dụng pháp luật trong hoạt động công vụ, bảo đảm cân bằng giữa yêu cầu quản lý nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp. Trong bối cảnh Nghị quyết số 68-NQ/TW yêu cầu hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính và chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, một phán quyết khách quan, đúng pháp luật sẽ góp phần tăng cường trách nhiệm giải trình của cơ quan công quyền, củng cố niềm tin của doanh nghiệp vào cơ chế tư pháp bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.

Vụ án được TAND khu vực 4 TP Hải Phòng đưa ra xét xử công khai trong bối cảnh Nghị quyết số 68-NQ/TW đang được triển khai, nên thu hút sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp và giới pháp lý. Không chỉ dừng ở việc giải quyết tranh chấp cụ thể, kết quả xét xử còn được kỳ vọng góp phần làm rõ giới hạn quyền quản lý hành chính, bảo đảm tính minh bạch trong thực thi công vụ và tạo môi trường đầu tư, kinh doanh ổn định, bình đẳng.