TAND Cấp cao thành phố HCM xét xử phúc thẩm lần 3 vụ Aquafeed Cửu Long

Tòa án nhân dân Cấp cao hai lần hủy án của Tòa Sóc Trăng vì không đủ căn cứ buộc tội?

Ngày 26/5/2023, TAND Cấp cao thành phố HCM xét xử vụ án “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản và vi phạm về cho vay trong lĩnh vực ngân hàng”.

Các bị cáo gồm Nguyễn Hữu Lộc, Đỗ Thái Hòa, Nguyễn Hồng Nam, Bùi Thị Tuyết Mai, Trần Vũ Dũng bị xét xử về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và 3 bị cáo nguyên là cán bộ Agribank Trà Vinh gồm Nguyễn Văn Trực (nguyên phó giám đốc phụ trách Agribank Trà Vinh), Nguyễn Quốc Hoàn (nguyên trưởng phòng Tín dụng) và Cao Văn Phong (nguyên phó phòng Tín dụng Agribank Trà Vinh) bị xét xử về tội vi phạm quy định về cho vay.

Quang cảnh phiên tòa phúc thẩm ngày 26/5/2023 tại TAND Cấp cao TP Hồ Chí Minh.

Đây là vụ án kéo dài nhiều năm, gây nhiều tranh cãi về cả tội danh và tính hợp pháp của bản án sơ thẩm trước đó cũng như các quyết định của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Vụ án có tới hơn 20 ngàn bút lục, nhiều lần thay đổi tội danh. Do bản án sơ thẩm vi phạm tố tụng nghiêm trọng nên Tòa phúc thẩm của TAND Cấp cao thành phố HCM đã tuyên hủy toàn bộ bản án sơ thẩm trước đó.

Đặc biệt là Quyết định kháng nghị Giám đốc thẩm của Hội đồng thẩm phán TAND Tối cao ban hành chỉ cách 2 ngày là hết hạn về thời hiệu kháng nghị.

Là người bào chữa cho bị cáo, ông Trương Vĩnh Thủy - nguyên thẩm phán TAND Tối cao nêu: Hôm nay TAND Cấp cao xét xử phúc thẩm lần 3 theo Quyết định của Hội đồng thẩm phán TAND Tối cao vì thế tôi xin nói qua bản án sơ thẩm trước đó có nhiều sai sót.

Những biên bản ghi lời khai của các bị cáo ở nhóm tội lừa đảo theo luật quy định bắt buộc phải có luật sư nhưng hầu hết những bản xác minh về vấn đề thống kê số liệu, lời khai của các bị cáo đều không có luật sư tham gia.

Kể cả biên bản ngày 26/5/2023 mà chủ tọa phiên tòa công bố trước phiên tòa cũng không có sự xác nhận của các luật sư tham gia phiên tòa cho nên ra tòa hầu hết các bị cáo khai đều bị dẫn cung, ép cung tại Cơ quan điều tra.

Trong vụ án này, nguyên đơn dân sự là ngân hàng Agribank Chị nhánh Trà Vinh không bị thiệt hại vì tài sản thế chấp đủ trả nợ trong trường hợp Công ty Aquafeed Cửu Long phá sản và hành vi của bị cáo (Lộc, Hòa, Nam, Mai, Dũng) chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm “lừa đảo chiếm đoạt tài sản” nên hành vi của bị cáo Hoàng, Phong, Trực chưa cấu thành tội “vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động các tổ chức tín dụng” như cấp sơ thẩm quy kết.

HĐXX phúc thẩm đã chấp nhận một phần kháng cáo của các bị cáo, hủy toàn bộ bản án sơ thẩm số 01/2018 của TAND tỉnh Trà Vinh là hoàn toàn đúng đắn.

Từ giai đoạn điều tra, xét xử sơ thẩm, cơ quan tiến hành tố tụng đã không chứng minh được các bị cáo chiếm đoạt tiền vay từ Ngân hàng Agribank Chi nhánh Trà Vinh.

Các khoản vay tiền được giải ngân từ Hợp đồng tín dụng số 01/AQ/HĐTD ngày 01/3/2011 và đều có tài sản đảm bảo đúng quy định, trong đó có khoản thu tính đến ngày 04/3/2013 là 91.254.606.199 đồng (Bút lục 6083-6084)…

“Điều tôi muốn nhấn mạnh trong vụ án này là việc mất hơn 300 bút lục. Như vậy những bút lục bị mất là bút lục gì, có nội dung như thế nào, có tính buộc tội hay gỡ tội và đặc biệt Quyết định kháng nghị Giám đốc thẩm không đề cập việc mất hơn 300 bút lục hay họ không đọc hồ sơ ”- LS Trương Vĩnh Thủy nêu.

Tại phần hỏi đáp, các bị cáo đồng loạt kêu oan và đề nghị vị đại diện VKS đưa ra tài liệu chứng minh các bị cáo có hành vi chiếm đoạt cá nhân và chỉ ra ai bị hại và thiệt hại là bao nhiêu. Đồng thời các bị cáo nêu trong giai đoạn điều tra, các bị cáo bị dẫn cung, ép cung, mớm cung.

Cụ thể, bị cáo Bùi Thị Tuyết Mai nêu: “Tôi bị o ép về mặt tinh thần, họ đập bàn ghế, yêu cầu tôi ký vào các văn bản mà họ đưa ra. Bản thân tôi chỉ là một người làm thuê và ở cái thế là người đang bị giam giữ nên tôi không còn cách nào khác, buộc tôi phải ký vào các biên bản theo yêu cầu của cán bộ điều tra”.

Tương tự bị cáo Hòa khi đó không còn làm kế toán nữa nhưng vẫn có chứ ký báo cáo tài chính (ký trong trại giam). Bị cáo Hòa bức xúc nhất là trong tay không có hồ sơ nhưng vẫn phải ký vào biên bản đối chiếu vì sức ép từ cán bộ điều tra - điều này có đảm bảo tính đúng đắn, tính hợp pháp? Về nội dung này, đại diện VKS không đưa ra bình luận.

Bị cáo Nguyễn Hữu Lộc bức xúc: “Chứng cứ buộc tội tôi chỉ qua lời khai và một số tin nhắn gửi qua lại giữa tôi và Đỗ Thái Hòa, không có tài liệu chứng cứ chứng minh tôi chỉ đạo, điều hành các bị can khác thực hiện hành vi phạm tội. Tại phiên xử hôm nay, tôi đề nghị quý tòa đưa ra căn cứ chứng minh tôi là người chỉ đạo….”.

Về cáo buộc hành vi gian dối của các bị cáo, LS Hà Văn Thượng nêu: “Báo cáo tài chính lỗ 30 tỷ (BL 1377-1400) không đủ điều kiện để sử dụng làm chứng cứ buộc tội các bị cáo có hành vi gian dối lập báo cáo tài chính từ lỗ thành lãi như cáo buộc của Viện kiểm sát.

Vì báo cáo tài chính kiểm toán nêu trên không có chữ ký người lập, được bị cáo Hoà ký chức danh kế toán trưởng trong trại tạm giam (BL 279-280) khi đã nghỉ việc từ ngày 30/9/2012, ( bút lục 164) có thuyết phục hay không?".

Tại phần tranh tụng, đại diện Viện kiểm sát không đối đáp nhiều câu hỏi mà bị cáo và các LS đưa ra tại tòa.

Điều khiến không khí căng thẳng nhất có lẽ việc mất hơn 300 bút lục. Cụ thể, “Khi nhận bàn giao hồ sơ giữa VKSND tỉnh Trà Vinh và CQĐT tỉnh Trà Vinh mới lập biên bản kiểm kê và kiểm tra từng trang bút lục trong đó gồm 30 tập và 111 quyển, tổng cộng 141 tập và quyển.

Có những tập mất hơn 100 bút lục, có những tập mất 60 bút lục, có những tập mất rải rác 5-7 bút lục… Sau đó hồ sơ vụ án này mới chuyển về Giám đốc thẩm.

Thế nhưng, TAND Tối cao không hề nhắc đến chi tiết này. Điều này cho thấy Quyết định kháng nghị Giám đốc thẩm là không khách quan, không thuyết phục”- ông Trương Vĩnh Thủy, nguyên thẩm phán TAND Tối cao nêu.

Đáp lại, quý viện thừa nhận mất nhưng lại nêu “không ảnh hưởng tới việc điều tra, truy tố, xét xử?”.

Tiếp đến LS Tạo phân tích: “Tôi đưa ra 2 vấn đề về tính hợp pháp và tính có căn cứ đối với bản án. Mất hơn 300 bút lục thì hỏi bản án còn có giá trị? Vì thế, tôi cho rằng Kết luận của Giám đốc thẩm là không khách quan.

Về áp dụng pháp luật đối với tội “Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động các tổ chức tín dụng” đến 2015 không còn coi là có tội nữa.

Đề nghị HĐXX xem xét lại điều này - Điều 179. Về khoản tiền 91,2 tỷ là Công ty đưa vào tài sản thế chấp, quyền đòi nợ thuộc công ty. Ngân hàng cũng là doanh nghiệp, Công ty Aquafeed Cửu Long là doanh nghiệp, vì thế đều có sự bình đẳng và đây là quan hệ dân sự...…”- LS Tạo tranh biện.

Trước những lập luận sắc bén và những câu hỏi khúc triết của các luật sư, đại diện Viện kiểm sát bị thuyết phục -ông đáp: “Thực sự thì chưa có phiên Tòa nào chúng tôi phải căng thẳng về vấn đề có tội hay không có tội của các bị cáo như trong vụ án này.

Thứ nhất, các Luật sư chỉ ra cho chúng tôi một số điều làm không khí bớt căng thẳng đi.

Thứ hai: Những yêu cầu tranh tụng mà các Luật sư đưa ra đợt trước, chúng tôi ghi chép rất kỹ, chi tiết và có những ý kiến trùng lặp với nhau nên chúng tôi tổng hợp lại. Phiên Tòa ngày hôm đó có lẽ do tôi nói rất nhỏ nên Luật sư cho rằng không đối đáp…

Ngày hôm nay trong phần tranh luận thì các Luật sư nêu thêm ý kiến yêu cầu chúng tôi giải thích thêm Điều 179. Việc này chúng tôi sẽ có ý kiến phản hồi…”- đại diện VKS đối đáp.

Được nói lời sau cùng, các bị cáo đều tin tường vào sự phán quyết công tâm của HĐXX và đề nghị tuyên các bị cáo không phạm tội…

Do tính chất vụ án phức tạp, HĐXX nghị án kéo dài tới 6/6 sẽ tuyên án đối với 8 bị cáo./.

Tóm tắt vụ án: Vụ án được khởi tố ngày 171/2013, kéo dài hơn 5 năm với 5 lần tòa trả hồ sơ, 3 lần hoãn phiên xử. Tại phiên tòa ngày 9/2/2018, TAND tỉnh Trà Vinh tuyên phạt các bị cáo Lộc 14 năm tù, Hòa 12 năm tù, Nam 10 năm tù, Mai 10 năm tù và Dũng 7 năm tù về tội “lừa đảo chiếm đoạt tài sản” theo Điều 139 BLHS 1999.

3 bị cáo nguyên là cán bộ Agribank Trà Vinh, gồm Nguyễn Văn Trực (phó GĐ phụ trách), Nguyễn Quốc Hoàn và Cao Văn Phong (trưởng và phó phòng tín dụng) bị xử phạt mỗi người 5 năm tù về tội “vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng”, theo Điều 179 BLHS năm 1999.

Cả 8 bị cáo đồng loạt kháng cáo, trong đó có đến 7 bị cáo kêu oan. Đang chờ vụ án được đưa ra xét xử sơ thẩm lần 2, một số bị cáo bất ngờ nhận được Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 11/2019/KN-HS (QĐ số 11) ngày 9/12/2019 của TAND tối cao, đề nghị hủy bản án số 691 để TAND cấp cao tại TPHCM xét xử phúc thẩm lại vụ án.

Theo Trung tướng Trần Văn Độ -nguyên Phó Chánh án TAND Tối cao, Chánh án Tòa án Quân sự Trung ương: “ Để đảm bảo Tòa án thực sự là chỗ dựa của nhân dân trong việc bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người thì tòa án không thể vừa là cơ quan xét xử vừa là cơ quan buộc tội.

Nếu tòa án có chức năng buộc tội sẽ không đảm bảo khách quan, không chính xác bởi các lẽ như sau; Trong cơ chế tố tụng hình sự gồm 3 bên.

Thứ nhất, bên buộc tội là cơ quan thực hiện quyền công tố - cụ thể Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, trong một số vụ án cụ thể người bị hại cũng là bên buộc tội.

Thứ hai bên gỡ tội gồm luật sư bào chữa, bị can, bị cáo.

Thứ ba cơ quan xét xử đó là Tòa án, chỉ tòa án có quyền xét xử và xét xử độc lập”.

Ông Đỗ Xuân Tựu - nguyên Phó vụ trưởng Vụ thực hành quyền công tố và Kiểm sát xét xử hình sự -VKSND Tối cao phân tích: “Tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản có thủ đoạn gian dối; có ý thức chiếm đoạt tài sản; có tư cách chủ thể. Pháp nhân thương mại không thể phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.