Tái định vị nông nghiệp trong mô hình tăng trưởng vùng Đông Nam Bộ

Giai đoạn tăng trưởng mới

Đông Nam Bộ được xem là vùng kinh tế hiện đại, năng động, ngành nông nghiệp gắn trực tiếp với xuất khẩu, chế biến sâu, công nghệ số không chỉ thể hiện qua việc mở rộng diện tích, mà ở cách tổ chức sản xuất. Nông nghiệp công nghệ cao tại Đông Nam Bộ là một quá trình “công nghiệp hóa nông nghiệp”, từ tiêu chuẩn hóa quy trình, số hóa dữ liệu, tích hợp khoa học, công nghệ, xây dựng chuỗi liên kết và kiểm soát đầu ra bằng thị trường, hợp đồng và truy xuất nguồn gốc.

Trong giai đoạn tái cấu trúc phát triển, nông dân không còn đứng ngoài chuỗi giá trị, mà trở thành một mắt xích hữu cơ trong hệ sinh thái sản xuất - logistics - chế biến - thương mại.

Từ vùng trồng, vật nuôi đến thu hoạch, đóng gói và phân phối, toàn bộ quy trình được số hóa bằng mã vùng, nhật ký điện tử, cảm biến môi trường và các chuẩn VietGAP, GlobalGAP, an toàn sinh học. Nông sản vì thế không còn đi ra thị trường bằng “niềm tin”, mà bằng dữ liệu và tiêu chuẩn.

Chính sự chuyển dịch này đang biến nhiều vùng nông thôn Đông Nam Bộ thành những “nhà máy xanh” quy trình sản xuất được tổ chức theo logic công nghiệp, nhưng vận hành trên nền tảng sinh thái và kinh tế tuần hoàn.

Với Đông Nam Bộ, đây là thời điểm bứt phá. Bởi vùng hội tụ đủ điều kiện để đi nhanh hơn: doanh nghiệp mạnh, logistics phát triển, năng lực chế biến lớn và khả năng kết nối thị trường toàn cầu. Chuyển từ xuất khẩu thô sang tinh chế, từ chạy theo sản lượng sang tối ưu giá trị, từ giao dịch ngắn hạn sang chuỗi hợp đồng dài hạn, đó là con đường Chính phủ đang thúc đẩy, và Đông Nam Bộ đang dẫn đầu trong tiến trình ấy.

Trụ cột nông nghiệp công nghệ cao của vùng

Trong bản đồ nông nghiệp công nghệ cao của Đông Nam Bộ, tỉnh Đồng Nai được xem là thủ phủ cây ăn trái xuất khẩu của miền Nam. Với hơn 215 mã số vùng trồng, 59 cơ sở đóng gói và 275 chuỗi liên kết, Đồng Nai đã vượt qua mô hình sản xuất phân tán để tiến vào không gian nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn. 47,6% giá trị nông sản được tiêu thụ thông qua hợp tác, liên kết cho thấy đầu ra thị trường đã được “khóa” bằng chuỗi, giảm rủi ro cho người sản xuất.

Sầu riêng, chuối, xoài, bưởi, chôm chôm của Đồng Nai không chỉ có mặt ở chợ nội địa mà đi thẳng vào các thị trường khó tính như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Đông và châu Âu bằng con đường chính ngạch.

Ông Nguyễn Tuấn Anh - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai, khẳng định: “Đồng Nai không thể cạnh tranh bằng diện tích hay sản lượng thuần túy. Lợi thế lớn nhất của chúng tôi là tổ chức sản xuất theo chuỗi, ứng dụng công nghệ và kết nối thị trường. Nông nghiệp công nghệ cao giúp Đồng Nai nâng giá trị trên từng hecta đất, từng kg nông sản và từng lao động nông thôn”.

Theo ông Tuấn Anh, khi vùng trồng được số hóa, quy trình được kiểm soát và doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi, nông dân không còn đơn độc. Công nghệ cao chính là công cụ để tạo ra một nền nông nghiệp minh bạch, chuyên nghiệp và đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Tại Tây Ninh, địa phương đang đẩy mạnh khai thác mối liên kết giữa nông nghiệp công nghệ cao và du lịch sinh thái như một hướng phát triển mới giàu tiềm năng. Theo ông Ngô Trần Ngọc Quốc, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Tây Ninh, nông nghiệp công nghệ cao đang dần trở thành “tài nguyên du lịch mới” của địa phương.

Ông Quốc nhấn mạnh: “Hiệp hội luôn xác định con người Tây Ninh hiền hòa, nhân ái, yêu thương và gần gũi là nền tảng quan trọng nhất để xây dựng hình ảnh điểm đến. Bên cạnh đó, những sản phẩm du lịch trải nghiệm, sinh thái gắn với nông nghiệp công nghệ cao, những sản phẩm du lịch gắn với văn hóa ứng xử, tinh thần hiếu khách và trách nhiệm với cộng đồng. Đó chính là con đường để du lịch Tây Ninh phát triển bền vững và khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch quốc gia và khu vực”.

Song song với nông nghiệp trồng trọt, Tây Ninh đang hình thành động lực tăng trưởng mới từ chăn nuôi công nghệ cao. Với 163 dự án trang trại tập trung, được tổ chức theo mô hình trại lạnh, khép kín, tự động hóa và xử lý chất thải đồng bộ, ngành chăn nuôi của tỉnh đang được tái cấu trúc theo hướng hiện đại, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu và yêu cầu vùng an toàn dịch bệnh.

Vườn ươm công nghệ

Nếu Đồng Nai được định vị là “vùng nguyên liệu thông minh”, thì TP.HCM giữ vai trò “trung tâm công nghệ và thị trường” của nông nghiệp vùng Đông Nam Bộ. Mô hình “nông nghiệp đô thị công nghệ cao, sinh thái, tuần hoàn, thông minh” một trong những định hướng phát triển mới, trong đó nông nghiệp không chỉ hướng tới sản xuất, mà còn phục vụ trực tiếp chất lượng sống đô thị, bảo vệ môi trường và thúc đẩy kinh tế xanh.

Với Khu Nông nghiệp Công nghệ cao, Trung tâm Công nghệ sinh học và hệ thống các trại trình diễn giống, TP.HCM đang dần trở thành “vườn ươm công nghệ” của toàn vùng, các mô hình sản xuất mới được thử nghiệm, hoàn thiện và cung ứng cho các địa phương lân cận, tạo nền tảng cho một không gian nông nghiệp hiện đại và liên kết chặt chẽ.

Ở góc độ thị trường, bà Lê Thị Thanh Thảo, Giám đốc Công ty TNHH SX TM XNK Phúc Thịnh Winnut Food, cho biết các thị trường xuất khẩu hiện nay không còn đặt câu hỏi về sản lượng, mà tập trung vào nguồn gốc, quy trình sản xuất, khả năng truy xuất và tiêu chuẩn xanh. “Nếu không có công nghệ, dữ liệu và chuỗi liên kết, doanh nghiệp nhỏ gần như không có cơ hội bước ra thị trường toàn cầu”, bà nhấn mạnh.

Theo bà Thảo, giá trị cao chỉ được hình thành khi toàn bộ quy trình được số hóa và doanh nghiệp gắn kết chặt chẽ với hợp tác xã, nông hộ. Nông nghiệp công nghệ cao không chỉ giúp bán sản phẩm, mà còn bán được thương hiệu, câu chuyện và niềm tin.

Theo xu thế hiện nay, nông nghiệp công nghệ cao ở Đông Nam Bộ đang chuyển mạnh sang mô hình sản xuất sạch hơn, thông minh hơn và có giá trị gia tăng cao hơn. Trên nền tảng khoa học và dữ liệu, việc tái cấu trúc toàn diện hệ sinh thái từ đất đai, con người, công nghệ đến doanh nghiệp và thị trường đang giúp vùng hình thành một nền nông nghiệp hiện đại, đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.