Sửa Luật Điện lực: Mở thêm dư địa đầu tư, hoàn thiện thị trường điện

Đơn giản hóa thủ tục, huy động thêm nguồn lực đầu tư

Ngày 21/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Theo Bộ Công Thương, dự thảo tập trung vào nhiều nhóm vấn đề, trong đó có đầu tư xây dựng dự án điện lực, phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới, cấp phép hoạt động điện lực, thị trường điện, mua bán điện và vận hành hệ thống điện.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất sửa đổi quy định về quy hoạch phát triển điện lực, triển khai quy hoạch, lựa chọn nhà đầu tư dự án điện; đồng thời điều chỉnh quy định về hợp đồng dự án theo phương thức đối tác công tư (PPP), bổ sung trường hợp đầu tư lưới điện truyền tải theo hình thức PPP nhằm huy động thêm nguồn lực xã hội.

Đây là vấn đề có ý nghĩa trong bối cảnh nhu cầu đầu tư cho hệ thống điện ngày càng lớn. Theo cơ quan soạn thảo, việc hoàn thiện quy định pháp luật cần hướng tới giảm thủ tục không cần thiết, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để doanh nghiệp có thể tham gia đầu tư, đồng thời bảo đảm sự đồng bộ giữa phát triển nguồn điện và hệ thống truyền tải.

Luật Điện lực số 61/2024/QH15 hiện vẫn đang có hiệu lực từ ngày 1/2/2025. Luật đã dành một chương riêng quy định về thị trường điện cạnh tranh, hợp đồng mua bán điện, giá điện và giá dịch vụ về điện.

Tạo hành lang pháp lý cho năng lượng mới

Một nội dung đáng chú ý khác trong dự thảo là hoàn thiện quy định về phát triển điện năng lượng tái tạo và năng lượng mới, trong đó có điện gió ngoài khơi và hệ thống lưu trữ điện.

Theo Bộ Công Thương, các quy định mới nhằm tăng cường quản lý việc khai thác, sử dụng tài nguyên, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung để bảo đảm tính khả thi và phù hợp với từng giai đoạn phát triển.

Việc xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng cho các nguồn điện mới có ý nghĩa đối với khả năng thu hút đầu tư dài hạn. Những dự án năng lượng quy mô lớn thường cần thời gian chuẩn bị dài, vốn đầu tư lớn và phải gắn với khả năng đấu nối, truyền tải, vận hành hệ thống.

Do đó, việc tháo gỡ thủ tục cho từng dự án cần được đặt trong tổng thể quy hoạch và vận hành hệ thống điện. Nguồn điện được đầu tư nhưng không có khả năng truyền tải, hoặc phát triển không phù hợp với nhu cầu phụ tải, sẽ làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Tiếp tục hoàn thiện thị trường điện, mua bán điện trực tiếp

Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung các quy định về thị trường điện, mua bán điện và vận hành hệ thống điện nhằm tiếp tục hoàn thiện các cấp độ của thị trường điện cạnh tranh.

Một cơ chế đang được triển khai là mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn. Nghị định 57/2025/NĐ-CP quy định cơ chế này, trong đó cho phép các bên thực hiện mua bán điện trực tiếp thông qua lưới điện kết nối riêng theo thỏa thuận và trong khuôn khổ pháp luật.

Đến tháng 6/2026, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định 243/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định 57/2025/NĐ-CP và Nghị định 58/2025/NĐ-CP, cho thấy cơ chế mua bán điện trực tiếp đang tiếp tục được hoàn thiện trong thực tế.

Việc mở rộng cơ chế giao dịch điện trực tiếp có thể tạo thêm lựa chọn cho các doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng lượng điện lớn, đồng thời mở rộng đầu ra cho các dự án năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, cùng với đó là yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống, trách nhiệm thanh toán, cân bằng cung - cầu và chất lượng điện năng.

Giá điện cần minh bạch, kiểm soát chi phí

Tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách ngày 28/9, nhiều ý kiến tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế giá điện, kiểm soát chi phí hợp lý, bảo đảm an sinh xã hội và tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý để phát triển thị trường năng lượng.

Luật Điện lực 2024 đã quy định riêng về giá điện và giá dịch vụ về điện. Trong đó, pháp luật đặt ra các nguyên tắc xây dựng giá đối với từng loại hình nguồn điện, đồng thời có quy định liên quan đến định giá lưới điện truyền tải do các thành phần kinh tế ngoài nhà nước đầu tư.

Việc hoàn thiện cơ chế giá có tác động trực tiếp tới cả doanh nghiệp và người sử dụng điện. Giá cần tạo điều kiện để các đơn vị đầu tư có cơ sở tính toán hiệu quả dự án, nhưng đồng thời phải bảo đảm minh bạch và kiểm soát những khoản chi phí không hợp lý.

Đối với người dân, cơ chế giá điện có tác động trực tiếp đến chi phí sinh hoạt. Với doanh nghiệp, giá điện là một trong những yếu tố cấu thành chi phí sản xuất, ảnh hưởng tới sức cạnh tranh của hàng hóa và dịch vụ.

Ý nghĩa xã hội từ việc hoàn thiện pháp luật về điện lực

Điện là hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế và đời sống. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Điện lực không chỉ liên quan đến doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh điện mà còn tác động tới người dân, cơ sở sản xuất, khu công nghiệp và các ngành sử dụng nhiều năng lượng.

Một hệ thống pháp luật rõ ràng có thể góp phần giảm thời gian, chi phí thực hiện dự án, tạo điều kiện huy động nguồn lực xã hội và thúc đẩy phát triển hạ tầng điện. Ngược lại, nếu quy định về đầu tư, giá điện, mua bán điện và trách nhiệm của các chủ thể chưa đồng bộ, có thể làm gia tăng rủi ro cho cả nhà đầu tư và người sử dụng điện.

Vì vậy, việc sửa đổi Luật Điện lực cần được đặt trong yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển thị trường điện cạnh tranh, thu hút nguồn lực xã hội nhưng đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng điện.

Dự án Luật hiện được xây dựng với trọng tâm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho phát triển nguồn và lưới điện, phát triển năng lượng tái tạo, hoàn thiện thị trường điện và tháo gỡ những cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng pháp luật.

Nếu được hoàn thiện theo hướng đồng bộ giữa nguồn điện - lưới điện - thị trường - giá điện, các quy định sửa đổi sẽ tạo thêm cơ sở pháp lý cho việc huy động vốn, phát triển hạ tầng và bảo đảm nguồn cung điện phục vụ sản xuất, kinh doanh và đời sống.